«Aýylymdy, bala kúnderimdi saǵynamyn...»

– deıdi qazaq tiline jetik pavlodarlyq orys qyzy Irına Nurpeıisova – Apaı, sálemetsiz be! – degen daýys estildi. Ádemi orystyń qyzy qazaq tilinde amandasyp, kósheniń arǵy betinen baǵdarshamnyń jasyl kózi janǵan soń beri óte berdi. – Meni tanymadyńyz ǵoı deıim, men Iramyn ǵoı, Ira! – dedi qyz ózi bir túrli yńǵaısyzdanyp. – Ira deımisiń? Shynymdy aıtsam, tipti, tanymaı turmyn, – dedim. – Siz bizdiń aýylǵa, Amankeldige keldińiz ǵoı, mektep týraly jazdyńyz, esińizde me? Meni «Egemenge» gazetke sýretimmen shyǵardyńyz, qazaqsha oqyp júr dep! Men sol Iramyn ǵoı, apaı! – degende baryp esime tústi. 2004 jyly tamyz aıynda jolsaparmen oblystyń shalǵaı aýdany – Ertiske baryp, aýdannyń aýyldaryn aralaǵanbyz. Iranyń aýyly Amankeldi, tipti, alys, Ombymen shek­aralas jerde. Bul jaqqa barǵan maqsatymyz «Aýyl jyldary» baǵdarlamasy boıynsha alystaǵy aýylda qandaı jaqsylyqtar bar degen oı edi. Sodan, Ertisten shyǵyp Amankeldige jete alsaqshy. Jol oıdym-oıdym. Qasymdaǵy sol kezdegi aýdan ákiminiń orynbasary Vladımır Voronınge: «Oıpyrym-aı, budan basqa aýyl joqtaı, bul jaqqa nege apara jatyrsyz?!» – dep renjip te qoıamyn. «Siz bul jolmen bir kún júresiz, tilshiler jıi kelmeıdi aýylǵa, onda turatyn jurttyń bárin baıaǵydan bilemin, olarǵa qıyn, osy joldy, aýyldyń mektebin bir jaqsylap jazyp berseńiz», degende baryp túsindim. Aıtqanyndaı-aq, mektep apatty jaǵdaıda tur, oqýshylar medpýnkttiń ishinde oqıdy. Balalar dáriniń ıisinen júrekteri aınyp, aýyryp qalady eken. Biz kelgende aýyl shynymen qýanyp, bir jasap qaldy. Voronındi, tipti, týǵan aǵalaryndaı qarsy alyp, ótinish-tilekterin jaýdyryp jatyr. Bul kisi qarapaıym edi, sheneýnik sııaqty emes, alystaǵy aýyldyń jaıyna jany ashyp alyp kelgeni ǵoı. Bir kezde Voronın: «Irınany shaqyryńdar, jolyqsynshy», – dedi aýyl ákimine. Sóıtsem, Amankeldi aýylyndaǵy ylǵı qazaq arasynda turatyn Anatolıı men Zaıtýna Iаkýshevtardyń qyzdary Irına men Olga qazaq mektebinde oqıdy eken. Voronınniń Irına qaıda, kelsin dep turǵanynyń taǵy bir sebebi, aýyldyń ǵajap tabıǵaty, keń dalada ósken qyzǵa shabyt bergendeı, shyǵarma, óleń jazatyny bar eken, bolashaqta jýrnalıst bolsam dep armandaıtyn kórinedi. Osylaısha men Irınamen, Iаkýshevtardyń qarapaıym otbasymen tanysqan edim. Irınany búkil aýyl jaqsy kóredi eken. Mekteptiń úlgili oqýshysy, qazaqsha taqpaq, óleń aıtyp, án salatyn orys qyzyn maqtanysh etpegende qaıtsin. Aýylda qazaq, orys dep bólý, tipti, sondaı uǵym joqtyǵy baıqaldy. Qalaǵa kelgen soń, Amankeldi aýyly týraly jazyp, gazetimizde «Dabyl» degen aıdarmen shyqty. Arada bir apta ótti me, ótpedi me, úıdegi telefonǵa Irına habarlasyp, qurylysshylar kelip, mektepti jóndep jatqanyn, jańa oqý jylynda mektepterine qaıta oralatyndaryn aıtty. Qyrkúıektiń 1-i kúni mektep ashylǵanda Amankeldi aýylynyń shaqyrýyna jumystan qolym tımeı, bara almaı qaldym. Sodan beri on jyldaı ýaqyt ótip ketipti. Endi, mine, bir kúndegi oqýshy Irına Iаkýsheva qarsy aldymda tur. Qushaqtap, betinen súıdim. – Seniń jýrnalıstıka bólimine oqýǵa túskenińdi estidim. Tym bolmasa, qalaǵa keldim dep bir habar berýge bolar edi ǵoı? – dep jatyrmyn. – Sizdiń jumysyńyz onsyz da kóp, jol­saparda júresiz. Bóget jasaýǵa yńǵaısyz­dan­dym, – deıdi ol. Irına qazir oblys ortalyǵyndaǵy «Er­­tis-Medıa» seriktestiginde jumys isteıdi. Áskerı qyzmetker Rústem Nurpeıisov ­degen jigitke turmysqa shyǵypty. Biz Rústem men Iranyń úıinde qonaqta bolyp, anala­ry Zaıtýna apaıdyń qolynan dám tattyq. Ákesi qaıtys bolypty. Kishkentaı qyzdary ósip keledi. – Rústemge qaraǵanda meniń qazaqsham kúshti, – dep jatyr Irına. – Aýyldaǵy týǵan-týysqandarynyń bári meniń qazaq aýy­lynda ósip, qazaq mektebin bitirgenimdi estigende, alǵashynda tańǵalysty. Bizdiń qosylǵanymyzdy quptap, rızashylyqtaryn bildirdi. Qazir men Irına Nurpeıisovamyn. – Aýylǵa baryp turasyńdar ma? – Saǵynamyn. Bilseńiz ǵoı, aýylymdy sondaı saǵynamyn. Balalyq shaǵyń eske túsedi. О́zińiz kórdińiz ǵoı, biz, tipti, jazǵy kanıkýlda aýyldan shyǵyp eshqaıda da barmaıtynbyz. Alǵashqy ustazym Jibek apaı bizdi oqytyp, bilim berdi. Eldik maqsat, týǵan Otan, qazaq tili, ana tili, dostyq, tatýlyq degen uǵymdardy mıymyzǵa quıǵan bizdiń osy muǵalim apaılarymyz ǵoı. Osy uǵymdar bizdiń júrekterge uıalap, berik baılandy. Rústemmen alǵash tanysqanda meniń qalaǵa 18 jasymda bir-aq kelgenimdi estip, tańǵalyp, kúlgeni bar. Ras, biz qala kórgenimiz joq. Biz úshin Amankeldi aýylynan basqa jer joqtaı kórinetin. Ertis ózeniniń jaǵasy. Keń dala. Ǵajap tabıǵat. Typ-tynysh. Nostalgııa degen osy, apaı. Týǵan jer, týǵan aýyl ómir boıy júrekte qalady eken, – deıdi Irına Nıkolaevna. Árıne, bizdiń aramyzda jalǵyz Irına emes, qazaq tilinde oqyp, qazaqsha tárbıe kórip ósken ózge ult ókilderi jetkilikti. Biraq, ózderin qazaqstandyqtarmyz dep sanaıtyn osyndaı ul-qyzdardy oblys kóleminde ótetin sharalarǵa qatystyryp, jergilikti Assambleıanyń qoǵamdyq jumystaryna tartýǵa múddelilik jetispeıtin sııaqty kórinedi bizge. Farıda BYQAI,  «Egemen Qazaqstan». Pavlodar oblysy.