«Aqtóbe – Qarabutaq – Ulǵaısyn» joly qashan aıaqtalady?

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵy­men ótken bıylǵy aqpandaǵy Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda álemde geosaıası ahýal ózgerip, múlde jańa úderister paıda bolyp, ozyq memleketter álem ekonomıkasyn damytýdyń jańa úlgisin ázirleýdi bastaǵanda elimiz de osy úderisten shet qalmas úshin kezek kúttirmeı birneshe baǵytta qadam jasaýdy tapsyrǵan edi. Sonyń biri – kólik logıstıkasyn damytý. Prezıdent osy mindetti júzege asyrý úshin Úkimetke temirjolmen qatar avıakólik tasymalyn damytýǵa qatysty iri jobalardy qatań baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.

«Men «Qaraǵandy – Jezqazǵan, «Ortalyq – Batys», «Aqtóbe – Ulǵaısyn» baǵytyndaǵy joldyń jáne Qyzylorda, Saryaǵash, Rýdnyı qalalarynyń syrtyn­daǵy aınalma joldyń qurylysy týraly aıtyp otyrmyn. Avtokólik tasymalyn damytý týraly aıtqanda, eń aldymen, joldyń sapasy men qaýipsizdigine qatysty máseleler sheshimin tabýǵa tıis. Jańa jylǵa deıin jasandy ıntellektini paıdalana otyryp, avtokólik qozǵalysyn retteıtin sıfrlyq platformany iske qosý kerek», dep naqty tapsyrma bergen edi Memleket basshysy.«Men «Qaraǵandy – Jezqazǵan, «Ortalyq – Batys», «Aqtóbe – Ulǵaısyn» baǵytyndaǵy joldyń jáne Qyzylorda, Saryaǵash, Rýdnyı qalalarynyń syrtyn­daǵy aınalma joldyń qurylysy týraly aıtyp otyrmyn. Avtokólik tasymalyn damytý týraly aıtqanda, eń aldymen, joldyń sapasy men qaýipsizdigine qatysty máseleler sheshimin tabýǵa tıis. Jańa jylǵa deıin jasandy ıntellektini paıdalana otyryp, avtokólik qozǵalysyn retteıtin sıfrlyq platformany iske qosý kerek», dep naqty tapsyrma bergen edi Memleket basshysy.

Alaıda mamyrdyń ortasy aýdy, al Prezıdent jedel túrde sapaly ári tez jóndeýdi talap etken strategııalyq «Aqtóbe – Ulǵaısyn» tasjolynda osy kezde qaınap jatýǵa tıis jumys baıqalmaıdy. Jol keńeıtilmeı jatqanda ol jerdegi kólik qozǵalysyn baqylaıtyn sıfrlyq platforma týraly da aıtý erterek. Maqalanyń basynda aıtyp ótkenimizdeı, táýligine ótetin 18 myń kólikti tirkeýge alyp jatqan eshkim joq. О́ıtkeni bul jerden kóbinese kórshiles memleketterden soltústik elderge taýar tasıtyn aýyr júk kólikteri júredi. Tranzıttik taýar tasýshylar shekten tys aýyr salmaqpen júrse de, olardyń tóleıtin salyǵy ashyq emes. Aldymyz – jaz, jemis-jıdek tasý maýsymy bastalady. Demek, onsyz da júrýge jaramaı qalǵan tasjoldy tranızttik kólikter kúndiz-túni bosatpaıdy. Prezıdent transshekaralyq kólikter júretin tasjoldarda sıfrlyq platformany iske qosý týraly bekerden-beker aıtyp jatqan joq. Eger osy jerdegi qozǵalys jasandy ıntellekt kómegimen baqylaýǵa alynsa, salyqtyq túsimder de anyq kórinedi. Tasjoldardaǵy ashyqtyq degenniń túpki máni osynda. 

262 shaqyrym «Aqtóbe – Ulǵaısyn» jolyn qaıta jańartý jobasy 2024 jyly bastalyp, 7 ýchaskege bólindi. Jobanyń aıaqtalý merzimi – 2028 jyl. Bul kezde zamanaýı avtobanǵa aınalyp, eki kópir, jolaıryqtar men 44 sý ótkizý qubyry paıda bolady. 2026 jyly qaıta qurylymdaý jumysyna respýblıkalyq bıýdjetten 14 mlrd teńge bólinse, 2027 jylǵa – 13,5 mlrd, 2028 jylǵa 1,15 mlrd teńge qaras­tyryldy. Oǵan qosa memleket kepildik bergen syrtqy qaryzdar men ınvestısııa­lyq baǵdarlamalar esebinen qosymsha qarjylandyrylady. Jobanyń tapsyrys berýshisi ári oryndalýyn qadaǵalaıtyn bas operator – «QazAvtoJol» UK» AQ Aqtóbe oblystyq fılıaly. Bas merdiger – «SP Sıne Mıdas Stroı» JShS ótken jyldyń qarashasynda Hromtaý aýdany Aqjar eldi mekeni mańynda (791–819) 28 shaqyrymyn tolyq aıaqtap, I sanatty tórt jolaqty joldyń qarsy baǵytynda qurylysty jalǵastyryp jatyr. Bıyl osy merdiger jol tóseýdi 15 sáýirde bas­tady. Byltyrdan beri 17 shaqyrymynda jumys aıaqtalyp, osy beldeýde eki kópir, 31 sý burý naýasy, mal ótkelderi ornatyldy. Jazyq beketi janynda joldan ótetin jaıaý júrginshilerge arnalyp temir qorshaýlar salyndy. Aldyn ala jobada bekitilgendeı, mal aıdaıtyn bes ótkel salynǵan. Qazir qaıta jańartý júrgizilgen osy bóliginde jol qozǵalysy ashyldy. Bıylǵy jumysqa 349 tehnıka, 436 adam jumyldyryldy.

Al «osy joldyń 230 shaqyrymynda jóndeý jumysy nege bastalmaı jatyr?» degen saýalymyzǵa «QazAvtoJol» UK» AQ Aqtóbe oblystyq fılıalynyń baspasóz qyzmeti «Qazir merdiger uıym­dardy anyqtaýǵa baılanys­ty konkýrstyq rásimdeý aıaqtalyp qaldy. Aldyn ala belgili bolǵandaı, jaqynda tórt merdiger tasjoldyń 234 shaqyrymdyq bóliginde aýqymdy qurylys jumysyn bastaıdy», dep jaýap berdi. 

«Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK Aqtóbe oblystyq fılıalynyń dırektory Telman Ma­laevtyń habarlaýynsha, «Aqtóbe – Qarabutaq – Ulǵaısyn» baǵytyndaǵy 763-ten 1025 shaqyrymyna deıin qaıta jańartý 763–791; 791–819; 819–847; 847–889; 889–927; 927–965; 965–1025 shaqyrymdaryn qamtıdy. Aqtóbe – Hromtaý baǵytyn­daǵy 971–819 shaqyrymyn byltyrdan beri «SP Sıne Mıdas Stroı» JShS jóndeýge kiristi. Osy jerdegi qurylys sapasyn, materıaldardyń talapqa saı bolýyn «KZ «Stroı-ekspert» JShS baqyla­sa, avtorlyq qadaǵalaýdy «Almaty ınjenerlik ortalyǵy» júrgizedi. Qaıta jańartylatyn joldyń qalyńdyǵy 29 sm dep kórsetilgen. Merdiger eń astyńǵy ósimdik jamylǵysy qabatyn qyryp, betine polıefır, polıpropılen sııaqty sıntetıkalyq talshyqtardan jasalǵan berik tehnıkalyq materıal tóseıdi. Qurylystyń beriktigin arttyryp, merzimin uzartýǵa arnalǵan geotósenish betindegi qıyrshyq tas pen qumdy birqalypty ustap, joldyń tegistigin qamtamasyz etedi jáne oıyq-shuńqyrdy boldyrmaıdy. Geotósenish betine qalyńdyǵy 24 sm qıyrshyq tas-qum qospasy tóseledi. Bul – asfalt qabatynyń astyna «jastyqsha» retinde salynatyn negizgi materıal. Eń ústińgi qabatyna 5 sm qalyńdyqpen tyǵyzdalǵan asfalt-beton qospasy quıylady. 

Alaıda óńirdiń tranzıttik áleýetin arttyratyn strategııalyq mańyzy bar kólik dálizin jóndeýge qoldanylyp jatqan asfalt-beton qospasynyń sapasyna jergilikti ekobelsendilerdiń kúmáni bar. Osy máseleni Jasyldar partııasynyń óńirlik shtaby da qaıta-qaıta kóterip júr. Olar Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynyń peshterinen shyqqan qaldyqtar qıyrshyq tas túrinde qaıta balqytylyp, joldarǵa tóselip jatyr dep dabyl qaqty. Biz Telman Jádigerulynan osy máseleniń basyn ashyp berýin suradyq. «Bul – jańsaq pikir. 2024 jyly «SP «Sıne Mıdas Stroı» JShS «Aqtóbe – Qarabutaq – Ulǵaısyn» jolynyń Aqtóbe – Hromtaý baǵytyndaǵy 28 shaqyrymyn (791–819 arasy) kúrdeli jóndeýge kiristi. Osy joldyń 12 shaqyrymyn byltyr birneshe ret tekserdik. Merdiger eki jyl boıy Hromtaý aýdanyndaǵy Mamyt karerinen alynatyn qıyrshyq tasty paıdalanyp keledi. Jumys bastalmaı turyp Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy mamandary Mamyt karerinen alynyp, untaqtalǵan qıyrshyq tastyń beriktigi, aıazǵa tózimdiligi men bıtýmmen aralasqandaǵy sapasyna saraptama jasady. Bizden basqa tehnıkalyq baqylaý, avtorlyq qadaǵalaý mamandary men tapsyrys berýshi «QazAvtoJol» UK» AQ qyzmetkerleri de baqylaý júrgizedi. Jobalaýshylar jumys bas­talmaı turyp karerdegi qıyrshyq tas qoryn anyqtady. Jaqynda tóselip jatqan asfalt-beton jamylǵysynyń qalyńdyǵy, eni, tyǵyzdyǵy talapqa saı keletin-kelmeıtindigi týraly synama qorytyndysyn tapsyrys berýshige jiberdik.  

Merdigerdiń asfalt-beton zaýytynda saǵatyna 260 tonna qıyrshyq tas óndirilip, untaqtalady. Onyń ústine, qurylys júrip jatqan jerde merdigerdiń zerthanasy bar. Shilde aıyna deıin asfaltty-beton jamylǵysyn tósep bitirip, joldyń betki qabatyna kirisedi», deıdi «Jol aktıvteri sapasy­nyń ulttyq ortalyǵy» RMK Aqtóbe oblystyq fılıalynyń dırektory.

Jolǵa qajetti bıtým Aqtaýdaǵy «Kaspıı bıtým» zaýytynan alynady. Bu­ryn bıtým jetpegen ýaqytta Reseıden ákelinetin. Aldyńǵy jyldary qurylys barysynda bıtým jetpeı qalyp, jumys jıi-jıi toqtap qalyp júretin. Osyndaı keleńsizdikti boldyrmas úshin merdiger qysta 3 myń tonna bıtým qoryn jasaqtap alypty. Qarajanbas ken ornynyń mu­naıyn óńdep, joǵary sapaly jol bıtýmyn shyǵaratyn «Kaspı bıtým» JShS ónimi normatıvtik qujattarǵa sáıkes keledi jáne kompanııa ónim sapasyna bes jylǵa kepildik berip tur. 2026 jylǵa «Aqtóbe – Qarabutaq – Ulǵaısyn» baǵytyndaǵy jóndeý jumysyna 441,7 myń tonna ınertti materıaldar paıdalaný josparlanǵan. Jol salynǵanymen, onyń buzylýy da tez. Osy másele kólik júrgizýshileri men turǵyndardyń narazylyǵyn týǵyzyp júr. 28 mlrd teńgeden astam bıýdjet qarajaty jumsalyp, qaıta jańartylatyn tasjoldaǵy ekiqabatty asfalt shekten tys salmaqtaǵy aýyr júk kólikterin kótere ala ma? Ásirese qysy-jazy tolas­tamaı Reseı jaqqa taýar tasıtyn kindik Azııanyń aýyr júk kólikterinen qaýip kóp. О́tken aıda Ulǵaısynnan Hromtaýǵa qaraı júkti asyra tıegen aýyr kólikter úsh saǵat boıy segiz shaqyrymdyq kepteliste tizbektelip turdy. Bul jerde kólik qozǵalysyn baqylaýshylar ár kóliktiń salmaǵyn, jolǵa túsirer aýyrtpalyǵyn baqylaýǵa tıis edi. Osylaısha, joldyń buzylýyna sebep aýyr júk kólikteriniń qozǵalysyn eshkim baqylap jatqan joq. Júk bekitilgen salmaqta tıelse, sóz joq. Biraq shekaramyzdan ótetin tranzıttik aýyr kólikter ylǵı artyq salmaqpen ótedi. Osy sebepti «Aqtóbe – Qarabutaq – Ulǵaısyn» tasjolyna elektrondy tarazylar qoıylǵany jón. Shekten tys aýyr salmaqpen ótkenderge aıyppul jazylyp, el shekarasyndaǵy baqylaý-ótkizý beketinde tólemeıinshe, júrýge ruqsat etilmeıtindeı ereje ornatylýǵa tıis. Osydan birer jyl buryn Kólik mınıstrligi tranzıttik tasjoldarda elektrondy tarazylar qoıýdy bastaǵanymen, onyń arty suıylyp ketti. Ras, «Aqtóbe – Atyraý» tasjolynyń boıynda, Temir aýda­ny aýmaǵynda elektrondy tarazy tursa da onda jazylǵan aıyppuldyń mólsheri anyq emes. 

Joldyń tez buzylýyna qystyń aıazy men jazdyń aptap ystyǵy sııaqty aýa raıy qubylysynyń da áseri bar. Tórtinshi klımattyq aımaqqa jatatyn Aqtóbe oblysynda qysta 40 gradýs aıaz, jazda 40 gradýs ystyq almasyp jatady. Aptap ystyqta balqıtyn asfalt qystyń shyńyltyr aıazynda qatty sýıdy. Oǵan kóktemniń laısań batpaǵy qosylady. Aınadaı tegis joldar el ekonomıkasynyń kúretamyry desek te, ekinshi jaǵynan sapaly jol­­dar óńir basshylyǵy men jol qury­ly­syna ja­ýapty tulǵalardyń jumy­syna berilgen ádil baǵa deýge bolady. 

Elge jana­­shyrlyqtyń belgisi joldy kútip-ustaýdan kórinedi. Osy saladaǵy ma­man­­­dardyń da jaýapkershiligine syn. «Jolyna qarap, elin tany» degen osy bolar. 

Aqtóbe oblysy