Adam ıgiligi – memleket ilgerileýiniń basty ólshemi

Medısınadaǵy múmkindik keńeıdi

Keıingi jyldary áleýmettik saıasattyń aýqymy keńeıip, azamattardy qoldaýdyń jańa tetik­teri iske qosyldy. Búginde 2,5 mln-nan astam adam zeınetaqy alady, 630 myń­nan asa kópbalaly otbasy mem­lekettik járdem­aqymen qamtylǵan, múgedektigi bar 544 myńnan astam azamatqa qoldaý kórsetiledi.

Halyqtyń densaýlyǵyn qor­ǵaý áleý­met­tik saıasattyń negizgi ba­ǵyt­tarynyń qatarynda qalyp otyr. Osy maqsatta Úkimet tegin me­dı­sınalyq kómektiń kepil­den­­­di­ril­­gen kólemin saqtap, mindetti áleý­mettik me­dısınalyq saqtan­­dyrý júıesin jetil­­dirý jumy­syn jal­ǵastyryp keledi. Mem­­le­ket bas­shysynyń tapsyrmasyna sáıkes el­­diń qaı óńirinde tursa da ár azamat sapa­­ly me­dı­sınalyq kómekke qol jetkizýge tıis. Qazir otandastarymyz memle­ket qarjysy esebinen medısı­nalyq qyzmettiń keń aýqymyn paıda­lana alady.

Olardyń qataryn­da dárigerler keńesi, profılak­tıkalyq tekserýler, kúrdeli operasııalar men joǵary tehnologııalyq em túrleri bar. Kardıohırýrgııa, neırohırýrgııa, aǵza transplantasııasy, onkologııalyq aýrýlardy emdeý, sırek kezdesetin dertterge shaldyqqan naýqas­tarǵa kómek kórsetý sekildi qymbat qyz­metter de bıýdjet ese­binen qarjylan­dyry­lady. Mun­daı em-dom túrleriniń quny keı jaǵdaıda ondaǵan mln teńgege jetedi.

Sońǵy ózgeristerdiń biri – onko­logııalyq skrınıngterdiń tegin medısınalyq kómektiń kepilden­dirilgen kólemine engizilýi. Sonyń nátıjesinde shamamen 300 myń adam qosymsha dıagnostıkalyq tekserýden ótý múmkindigine ıe boldy. Densaýlyq saqtaý salasynda qolǵa alynǵan sharalar naqty nátıje bere bastady. Eldegi ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tarıhı eń joǵary deńgeıge jetip, 75,97 jasty qurady.

Memleket esebinen kórsetiletin joǵary tehnologııaly medısınalyq kómek kólemi de jyl saıyn artyp keledi. Tegin medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi men min­detti áleýmettik medısınalyq saqtan­dyrý júıesi azamattarǵa kúrdeli ope­rasııalar men zamanaýı em tásil­derin qoljetimdi etedi. Sonyń arqa­synda qymbat em-dom tek tabysy joǵary azamattardyń ǵana emes, barlyq turǵynnyń ıgiligine aı­naldy. Ásirese aýyr dertke shal­dyqqan balalardy emdeýge basym­dyq berilip keledi. Dárigerler jyl saıyn týa bitken aýrýlary men túrli patologııalary bar shamamen 1,5 myń sábıge operasııa jasaıdy. Onyń 40 paıyzǵa jýyǵy az ınva­zıvti endovıdeohırýrgııalyq tehnologııalardyń kómegimen júzege asyrylady. Mundaı ádis aǵzaǵa túsetin salmaqty azaıtyp, balanyń tezirek saýyǵýyna jol ashady.

Úkimettiń deregine súıensek, balalar kardıohırýrgııasy salasynda da oń ózgerister baıqalady. Eli­mizde jyl saıyn júrek-qan ta­myr­lary júıesiniń týa bitken aqaýy bar balalarǵa eki myńǵa jýyq ashyq operasııa jasalady. Keıin­gi jyldary operasııadan keıin­gi nárestelerdiń ómirsheńdik deń­geıi 88 paıyzdan 93 paıyzǵa deıin ósti. Buǵan qosa densaýlyq saqtaý júıesine 19 ınnovasııalyq medı­sınalyq tehnologııa engizildi. Sonyń nátıjesinde balalardy shetelge emdelýge jiberý qajettiligi eki esege azaıyp, joǵary tehnologııaly kómek el ishinde kórsetile bastady.

Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy mańyzdy mindetterdiń biri – azamattardy qymbat dári-dármekpen qamtamasyz etý. Bul baǵytta da qol­daý kólemi aıtarlyqtaı ulǵaıdy. Eger 2018 jyly memleket esebinen tegin dári-dármek alǵan azamattar sany 1,9 mln adamdy qurasa, 2025 jylǵa qaraı bul kórsetkish 3,4 mln-ǵa jetti.

Ambýlatorııalyq deńgeıde dári-dármekpen qamtýǵa bólinetin qarjy kólemi de birneshe ese ósti. Atap aıtqanda, 7 jyl ishinde bul maqsatqa qarastyrylǵan qarajat 87,2 mlrd teńgeden 337,4 mlrd teńgege deıin ulǵaıdy.

Ana men bala densaýlyǵy – basty nazarda

Áleýmettik saıasattaǵy basym baǵyttar­dyń biri – ana men balany qorǵaý. Júkti áıeldi qoldaý tek bosaný kezeńimen shektelmeıdi. Búginde densaýlyq saqtaý júıesi júktilikti josparlaýdan bastap sábı dúnıege kelgennen keıingi baqylaýǵa deıingi barlyq kezeńdi qamtıtyn keshendi modelge kóship keledi.

Qabyldanǵan sharalardyń nátı­jesi de baıqalady. Táýelsizdik jyldarynda elimizde ana óliminiń kórsetkishi 6 esege tómendedi. Keıingi 5 jyldyń ózinde bul kórsetkish taǵy 35 paıyzǵa azaıdy. Mamandar muny áıelder densaýlyǵyn baqy­laý júıesiniń kúsheıýimen, erte dıag­nostıkanyń damýy jáne medı­sınalyq kómektiń qoljetimdi bolýy arqyly túsindiredi. Qazir júkti áıelderdiń 90 paıyzdan astamy júktiliktiń alǵashqy 12 aptasynda dáriger esebine alynady. Bul túrli qaýip-qaterdi erte anyqtaýǵa, qajetti em-sharany der kezinde júrgizýge múmkindik beredi.

Ana densaýlyǵyn qorǵaýǵa ba­ǵyt­talǵan jańa jobalar da iske qosy­lyp jatyr. 2025 jylǵy tamyz­dan bastap «Analar saýlyǵy» baǵdar­lamasy júzege asyryla bastady. Onyń aıasynda áıelder alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek deńgeıinde 15 túrli tekserýden tegin óte alady. Sonymen qatar «Bir kún­dik klınıka» jobasy damyp keledi. Bul júıe júkti áıelderge birneshe kún ne apta kútpeı-aq, qajetti zertteýler men mamandar keńesin bir kún ishinde alýǵa jaǵdaı jasaıdy.

El medısınasy úshin jańa ba­ǵyt­­tardyń biri – fetaldy me­dı­sı­na. 2024 jyldan beri elimizde uryqtaǵy patologııalardy jatyr ishinde anyqtap, emdeýge múmkindik beretin zamanaýı tehnologııalar engizile bastady. Bosandyrýǵa kómek kórsetý júıesi de keńeıip keledi. Qazir respýblıka aýmaǵynda 273 qalalyq jáne 152 aýyldyq áıelder konsýltasııasy jumys isteıdi. Budan bólek, oblystyq perı­nataldyq ortalyqtar janynan 24 konsýltasııalyq bólimshe ashylǵan. Jańa medısınalyq nysandardyń iske qosylýy bolashaq analardyń sapaly kómekke qol jetkizý múmkindigin arttyra tústi.

Ana densaýlyǵyn qorǵaý jumysy bala densaýlyǵyn saqtaýmen qatar júredi. Son­dyqtan keıingi jyldary balalar medısı­nasyna bólinetin qarjy kólemi aıtarlyqtaı ulǵaıdy. Eger birneshe jyl buryn balalarǵa kórsetiletin medısınalyq qyzmet­terge 264 mlrd teńge bólinse, búginde bul kórsetkish 585 mlrd teńgege jetti. Qazir densaýlyq saqtaý salasyna jumsalatyn jalpy shyǵynnyń shamamen tórtten biri balalar densaýlyǵyna baǵyttalady.

Bul qoldaý naqty nátıjege jol ashyp otyr. Táýelsizdik jyldary náreste ólimi 7,5 esege tómendedi. Elimizde balalarǵa medısınalyq kómek kórsetýdiń kópdeńgeıli júıesi qalyptasty. Onyń quramyna emhanalar, kópbeıindi balalar aýrýhanalary, perınataldyq ortalyqtar men mamandandyrylǵan medısınalyq uıymdar kiredi. Jyl saıyn týa bitken damý kemistigi anyqtalǵan shamamen 1,5 myń jańa týǵan nárestege shuǵyl medısınalyq kómek kórse­tiledi. Sondaı-aq eki myńǵa jýyq balaǵa ashyq júrekke operasııa jasalady. Mundaı kúrdeli otalar buryn sanaýly ortalyqtarda ǵana júrgizilse, búginde joǵary tehnologııaly medısınanyń damýy olardyń qoljetimdiligin arttyrdy.

Balalardyń tolyqqandy ómirge beıimdelýi de nazardan tys qalǵan joq. Osy maqsatta medısınalyq ońaltý júıesi keńeıtilip keledi. Qazir elimizde balalarǵa arnalǵan 81 ońaltý ortalyǵy jumys isteıdi. Munda júzdegen myń bala túrli emdik jáne qalpyna keltirý qyzmetin alady. Sonymen qatar jańa ońal­tý ortalyqtaryn ashý, damý erekshe­likterin erte anyqtaý, der kezinde kómek kórsetýge baǵyttalǵan erte aralasý qyzmetterin damytý jumy­sy jalǵasyp jatyr.

Áleýmettik kómek – aıtarlyqtaı qoldaý

Múgedektigi bar azamattarǵa kór­se­tiletin memlekettik qyzmetter­diń qol­jetim­diligi de aıtarlyqtaı artty. Ásirese qujat rásimdeý men sa­raptamadan ótý tártibin jeńilde­týge basymdyq berildi. 2022 jyldan bas­tap elimizde múgedektikti ta­ǵaıyn­daýdyń syrttaı proaktıvti for­­maty engizildi. Azamattar medı­sı­nalyq-áleýmettik saraptama bó­lim­shelerine barmaı-aq qajetti rá­sim­derdi qashyqtan óte alady. Qa­zir kýálandyrý rásimderiniń 45 paıyz­dan astamy onlaın formatta júrgiziledi.

Bıyldan bastap múgedektik boıynsha tólenetin memlekettik járdemaqylar kólemi 10 paıyzǵa ulǵaıtyldy. Nátıjesinde, I toptaǵy múgedektigi bar azamattarǵa tólenetin qoldaý kólemi 200 myń teńgege deıin jetti. II top úshin bul kórsetkish 154 myń teńgege, III top úshin 117 myń teńgege deıin ósti.

Áleýmettik saıasattyń taǵy bir mańyz­dy baǵyty – tabysy tómen ot­basylardy qoldaý. Osy maqsat­ta elimizde ataýly áleýmettik kómek júıesi jumys isteıdi. Bul qoldaý ot­basynyń quramy men tabys deńgeıin eskere otyryp taǵaıyndalady. Iаǵnı kómek naqty muqtaj azamattarǵa baǵyttalady.

Sonymen qatar memleket eńbekke qabiletti azamattardyń jumyspen qamty­lýyna erekshe mán beredi. Áleýmettik qoldaý kásiptik oqytý, jańa mamandyq ıgerý, jumysqa ornalasý múmkindigi jáne kásipkerlik bastamalardy damytý shara­larymen qatar júredi. Eger otbasynda eńbekke jaramdy adam bolmasa nemese obek­tıvti sebepterge baılanysty jumys isteýge múmkindigi shekteýli bolsa, memle­ket­tik qoldaý qosymsha talaptarsyz kórsetiledi.

Bıylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaıǵa sáıkes, ataýly áleýmettik kómek 34,5 myń otbasyna taǵaıyndaldy. Qoldaý alǵan azamattardyń jalpy sany 186 myń adamǵa jetti. Osy maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 10,6 mlrd teńge baǵyttaldy. Memleket tek jár­demaqy tóleýmen shektelmeıdi. Ju­myspen qamtý baǵdarlamalary, kásip­tik oqytý, kásipkerlik bastamalardy qoldaý, eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn arttyrý sekildi shara­lar da qatar júzege asyrylyp keledi.

Áleýmettik saıasat tek járdem­aqy tóleýmen shektelmeıdi. Keı jaǵdaıda adamǵa qarjylaı kómek­ten buryn kútim, keńes, ońaltý nemese quqyqtyq qoldaý qajet bolady. Sondyqtan keıingi jyldary elimizde ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan azamattarǵa arnalǵan ar­naıy áleýmettik qyzmetter júıesi keńeıtilip keledi. Bul qol­daý múgedektigi bar balalar men eresek­terge, ózdiginen kútim jasaı almaıtyn qarttarǵa, turaqty bas­pa­nasy joq azamattarǵa, tur­mys­tyq zorlyq-zombylyqtan zar­­dap shekken jandarǵa, adam saý­da­sy­nyń qurbandaryna, sondaı-aq probasııalyq baqylaýdaǵy azamattarǵa kórsetiledi.

Arnaıy áleýmettik qyzmetter aıasynda azamattarǵa keshendi kómek beriledi. Onyń quramyna áleýmettik-turmystyq, medısınalyq, psıho­logııalyq, pedagogıkalyq, eńbekke beıimdeý, mádenı, ekonomıkalyq jáne quqyqtyq qoldaý kiredi. Iаǵnı maqsat – qıyndyqqa tap bol­ǵan adamdy ýaqytsha qoldap qana qoımaı, onyń qoǵamdaǵy qa­lyp­ty ómirge qaıta oralýyna jaǵ­daı jasaý. Qazir respýblıka aýma­ǵyn­da mundaı qyzmetterdi kór­setetin 649 lısenzııalanǵan uıym jumys isteıdi. Bıylǵy 1 maýsym­daǵy jaǵdaıǵa sáıkes, arnaıy áleýmettik qyzmetpen 103 myń­nan astam adam qamtylǵan. Olar­dyń ishinde 60 myńnan astam azamat qajetti kómekti óz úıinde alady. 18 myńnan astam adam stasıo­narlyq mekemelerde qyzmet kórse­týmen qamtylǵan. Sonymen qatar jartylaı stasıonarlyq uıymdar men ýaqytsha ornalastyrý ortalyqtarynda da myńdaǵan azamatqa qoldaý kórsetilip keledi.

2025 jyldan bastap arnaıy áleýmettik qyzmet kórsetetin uıymdardy lısenzııalaý júıesi engizildi. Endi mundaı mekemelerde bilikti mamandardyń bolýy, qajetti materıaldyq-tehnıkalyq bazamen qamtamasyz etilýi, sanıtarlyq talap­tardyń saqtalýy, órt qaýip­sizdigi júıesiniń bolýy jáne qozǵa­lysy shekteýli azamattarǵa qolaıly orta qalyptastyrylýy mindetteldi.

Sapaly bilimge jol ashyldy

Bilim salasynda júrgizilip jat­qan reformalardyń negizgi maqsa­tynyń biri – qala men aýyl arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaq­tyǵyn azaıtý. Osy baǵytta keıingi jyldary mektep ınfraqurylymyn damytýǵa erekshe kóńil bólinip keledi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2020 jyldan beri elimizde 1,2 myńnan astam jańa mektep salyndy. Bul kórsetkish uzaq jyldar boıy bilim júıesindegi kúrdeli máselelerdiń biri bolyp kelgen úsh aýysymdy mektepterdiń sanyn 4 esege qysqartýǵa múmkindik berdi. Aldaǵy ýaqytta da bul jumys jalǵasyn tappaq. Bıyldyń ózinde taǵy 53 myń oqýshy ornyna arnalǵan 96 mektep paıdalanýǵa beriledi dep josparlanyp otyr. Jańa mektepter salýmen qatar qoldanystaǵy bilim oshaqtaryn jańǵyrtý jumystary da qatar júrgizilýde. Aldaǵy úsh jyl ishinde 1300 mektepke kúrdeli jańartý júrgizý kózdelgen. Onyń 820-si aýyldyq eldi mekenderde ornalasqan. Bıyldyń ózinde 215 mektep jańartyldy. Jańǵyrtý tek ǵımarattyń syrtqy kelbetin ózgertýmen shektelmeıdi. Pándik kabınetter zamanaýı quraldar­men jabdyqtalyp, ashanalar men sport zaldary jańartylyp jatyr. Qaýipsizdik júıeleri de tolyq aýystyrylmaq.

Balanyń damýy mektep tabaldy­ryǵynan emes, mektepke deıingi kezeńnen bastalady. Sol sebepti memleket mektepke deıingi tárbıe men oqytý júıesin keńeıtýge basymdyq berip otyr. Qazir Qazaqstanda 12 myńnan astam mektepke deıingi uıym jumys isteıdi. Onyń 5,3 myńy memlekettik bolsa, 6,6 myńy jekemenshik sektorǵa tıesili. Bul uıymdarda bir mln-nan astam bala tárbıelenýde. Búginde 2 men 6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtý deńgeıi 70,9 paıyzǵa jetti. Al kezekte turǵan balalar arasynda bul kórsetkish 96 paıyzdy quraıdy.

Mektepke deıingi bilimniń qolje­timdiligin arttyrý maqsatynda jańa qarjylandyrý tetikteri de engizilip jatyr. Sonyń biri – vaýcherlik qarjylandyrý júıesi. Qazir bul joba elimizdiń 20 qalasy men 23 aýdanynda synaqtan ótýde. Jobaǵa 6 myńǵa jýyq uıym qatysyp, 936 myń­nan astam vaýcher berildi. Jańa tásil­diń alǵashqy nátıjesi de baıqalady. Bala­baq­shaǵa kezek kútken balalar sany aıtar­lyqtaı azaıdy. Eger buryn respýblıka boıynsha kezekte 160 myń bala tursa, búginde bul kórsetkish 18 myńǵa deıin qys­qar­ǵan. Keıingi úsh jyl ishinde mektepke de­ıingi uıymdarda 223 myń jańa oryn ashyl­dy. Al 2027 jyldyń sońyna deıin taǵy 76,5 myń oryn qurý josparlanyp otyr.

Jalpy, bilim berý salasyndaǵy suranys aıtarlyqtaı ósti. Halyq sany kóbeıip, jańa mektepterge qajettilik artty. Osyǵan baılanys­ty memleket tek bıýdjet esebinen mektep salýmen shektelmeı, bilim berý ınfraqurylymyn damytýǵa jekemenshik sektordy da keńinen tartyp keledi. Mundaǵy negizgi quraldardyń biri – memlekettik bilim berý tapsyrysy. Bul tetik arqyly qarjy mekteptiń menshik nysa­nyna emes, oqýshyǵa baǵyttalady. Bala mem­lekettik mektepte oqysa da, jekemen­shik bilim berý uıymyn tańdasa da, memleket onyń bilim alýy­na qoldaý kórsetedi.

Júıeni sıfrlandyrýǵa da basymdyq berildi. 2025 jyldan bastap memlekettik bilim berý tapsyrysyn qarjylandyrýdyń barlyq kezeńin sıfrlyq formatqa kóshirýge baǵyttalǵan qanatqaqty joba iske qosyldy. Jobanyń basty maqsaty – bıýdjet qarjysynyń qozǵalysyn ashyq etý, oqýshylar sanyn naqty esepke alý jáne memlekettik qarajattyń tıimdi jumsalýyn qamtamasyz etý.

Búginde e-Qazyna platformasy arqyly 6 325 mektep sıfrlyq júıege qosylǵan. Onyń ishinde 5 443 mektep memlekettik sektorǵa tıesili. Sonymen qatar memlekettik bilim berý tapsyrysyn oryndaıtyn jekemenshik bilim berý uıymdary da osy júıege engizilgen.

Joǵary mektep pen ǵylymdaǵy jańa serpin

Mektepten keıingi bilim alý múm­kin­digin keńeıtý de memlekettik saıa­sattyń mańyz­dy baǵytynyń biri bolyp otyr. Keıin­gi 5 jylda jo­ǵary bilimge bólinetin grant sany aıtarlyqtaı kóbeıdi. Eger 2020 jy­ly memlekettik granttar kóle­mi 65,1 myń­dy qurasa, búginde bul kór­setkish 93,2 myń­ǵa jetti. Myń­daǵan jas joǵary oqý oryn­darynda tegin bilim alý múmkindigine ıe boldy.

Grant sanyn kóbeıtýmen qatar jas­tardy qoldaýdyń qosymsha tetikteri de iske qosylǵan. Jekelegen óńirlerdiń túlekterine arnaıy granttar bólinedi. Sony­men birge jergilikti atqarýshy organdar, «Qa­zaqstan halqyna» qoǵamdyq qory, bıznes qaýymdastyq pen jo­ǵary oqý oryndarynyń óz qara­jaty esebinen de jastarǵa bilim alý múmkindigi usyny­lady. Stý­dentterge kórsetiletin áleý­met­tik qoldaý kólemi de ulǵaıdy. Máse­­len, bakalavrıat stýdentteriniń shákirtaqy­sy keıingi 5 jylda eki esege jýyq kóbeıip, 26,2 myń teńgeden 52,4 myń teńgege jetti. Pedagogıkalyq mamandyqta oqıtyn stýdentter 84 myń teńgege deıin shákirt­aqy alady. Magıstranttar men doktorant­tar­dyń shákirtaqysy da osy kezeńde 1,75 esege artty. Stýdenttik ómir sapasyn jaq­sartý maqsatynda jataqhana qury­lysy da jalǵasyp keledi. Tek 2025 jyl­dyń ózinde 10 myńnan astam orynǵa arnalǵan 30 jańa jataqhana paıdalanýǵa berildi. Sonymen qatar memleket ata-ana qamqor­lyǵynsyz qalǵan jastarǵa jáne I, II top­taǵy múgedektigi bar stýdentterge jataq­hanada turý shyǵyndaryn óteý arqyly qosymsha qoldaý kórsetedi.

Daryndy jastardy qoldaýdyń mańyz­dy qural­darynyń biri – halyq­aralyq «Bolashaq» baǵdar­lamasy. Úsh jyl ishinde baǵdar­lama aıasynda 994 stıpendıat álem­niń jetek­shi ýnıversıtetterinde bilim aldy. Olardyń basym bóligi aqpa­rat­tyq teh­no­logııalar, ınjenerııa, mashına jasaý, me­dısına, qarjy, quqyq sekildi eko­­no­­mıkaǵa qajetti baǵyttarda daıarla­nyp jatyr. Sonymen qatar 342 maman shetel­diń jetekshi uıymdarynda kásibı taǵy­­­lym­­­damadan ótti. Bıyl baǵdarlama ta­rı­­hyn­daǵy jańa kezeń bastaldy. 2026 jyl­­dan bastap halyqaralyq olımpıada­lar­­da, ǵylymı baıqaýlarda, shyǵar­mashy­lyq ja­­rystarda jeńiske jetken daryndy jas­­tarǵa arnalǵan bakalavrıat baǵyty ashyldy.

Memleket ǵylymı zertteýlerdi qarjylandyrýdy ulǵaıtyp qana qoımaı, jas ǵalymdardy qoldaý, ha­lyqaralyq tájirıbe almasý múm­kindigin keńeıtý, turǵyn úı máse­lesin sheshý baǵytynda da naqty qa­dam­dar jasap keledi. 2025–2026 oqý jylyna doktorantýraǵa 2 919 mem­lekettik grant bólindi. Buǵan qosa ındýs­trııalyq PhD baǵdarlamasy arqyly ekonomıkanyń basym sala­la­ryna qajetti mamandar daıarlaý maqsatynda qosymsha 110 grant qarastyrylǵan.

Jas zertteýshilerdi qoldaýǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlamalar da jalǵasyp jatyr. Sonyń biri – «Jas ǵalym» granttyq qarjylandyrý jobasy. Baǵdarlama aıasynda jyl saıyn jas zertteýshilerdiń ǵylymı jobalaryn júzege asyrýǵa myń grant bólinedi. Ǵylymı ortadaǵy daryndy jastardy yntalandyrý maqsatynda zańnamalyq deńgeıde jyl saıyn beriletin «Úzdik jas ǵalym» syılyǵy bekitildi. Bul marapat perspektıvaly zertteýshilerdi qoldaýǵa ári ǵylymnyń bedelin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Halyqaralyq tájirıbe jı­naq­taý máselesine de erekshe nazar aýdarylyp keledi. 2021 jyl­dan beri «250 ǵylymı taǵylym­dama» baǵdarlamasy júzege asy­ry­lýda. Onyń aıasynda qazaq­stan­dyq ǵalymdar álemniń je­tek­­shi ýnıversıtetteri men ǵyly­mı ortalyqtarynda bilim alyp, táji­rıbe jınaqtaıdy. Keıin­gi 5 jyl ishinde sheteldik ǵylymı taǵylymdamalarǵa 1 543 qazaqstan­dyq zertteýshi jiberildi. Olardyń 62 paıyzdan astamy – jas ǵalymdar.

Jas ǵalymdardyń baspana máselesin sheshý de kún tártibinen túsken joq. Búginde 722 jas ǵalym turǵyn úımen qamtamasyz etilgen. Onyń ishinde 584 zertteýshi Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi men «Otbasy bank» aksıonerlik qoǵamynyń birlesken baǵdarlamasy arqyly baspana satyp alýǵa múmkindik alsa, taǵy 138 jas ǵalymǵa páter óteýsiz negizde berildi.