Túrkistan oblysynda erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardyń ishinde múgedektigi bar bala sany 20 myńnan asady. О́kinishke qaraı, olardyń sany jyl saıyn artyp keledi. Máselen, 2022 jylmen salystyrǵanda múgedektigi bar balalar sany búginde 612-ge kóbeıgen.
Erekshe bilim berý qajettiligi bar balalardyń qatysýymen Túrkistanda ótken «Sheksiz álem» atty is-sharada ónerli ári qaısar balalar án shyrqap, bı bılep, kórermenniń qoshemetine bólendi. Qonaqtar erekshe balalardyń qolóner kórmesin tamashalap, olardyń shyǵarmashylyq áleýeti men ómirge degen qushtarlyǵyna tánti boldy.
Oblys ákimi Nuralhan Kósherov quttyqtaý sózinde: «Balalardyń sapaly bilim alyp, em qabyldap, shyǵarmashylyqpen, sportpen aınalysýyna barlyq jaǵdaı jasaý – bizdiń basty mindetimiz. Búginde oblysymyzda ońaltý, «Qamqorlyq» ortalyqtary jumys istep, myńdaǵan balaǵa qyzmet kórsetip jatyr», dep atap ótti.
Degenmen múgedektigi bar jandardy áleýmettik qoldaý, ońaltý, bilimmen qamtý baǵytynda birqatar jumys atqarylyp kele jatqanymen, bul salada áli de kúlbilteli máseleler barshylyq. Aıtalyq, arnaıy ońaltý ortalyqtary jetispeıdi, ınklıýzıvti bilim berýge beıimdelgen mektepter men balabaqshalar sany az, logoped, áleýmettik qyzmetterge qoljetimdilik birkelki emes, múgedektigi bar balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa kórsetiletin qoldaý jetkiliksiz. Birqatar emhanada pedıatr-dárigerler shtatynyń qysqartylýy da erekshe kútimdi qajet etetin balalarǵa eleýli qıyndyq týdyryp otyr. Kóptegen balabaqsha aýyr dıagnozy bar balalardy qabyldamaıdy. О́ńirdegi aýdan-qalalardyń kópshiliginde múgedektigi bar balalarǵa arnalǵan arnaıy balabaqshalar múlde joq. 2025–2026 oqý jylynda erekshe bilim berýdi qajet etetin 20 805 balanyń shamamen 5 myńy ınklıýzıvti synyptarda bilim alsa, 3104 bala jeke úıde oqytýmen qamtylǵan.
Osy oraıda Májilis depýtaty Ulasbek Sádibekov mundaı balalarmen jumys isteý erekshe kásibı daıyndyq pen shydamdylyqty talap etetindikten, muǵalimder men arnaıy mamandardyń eńbekaqysyn arttyrý máselesin qarastyrý qajet dep sanaıdy.
«Kóptegen ata-ana balalaryna qajetti em-sharalardy alý úshin jekemenshik ońaltý ortalyqtaryna júginýge májbúr. Balalarǵa kúndelikti massaj, logopedııalyq kómek, adaptıvti, emdik deneshynyqtyrý mamandarynyń qyzmeti qajet. Aımaqta mundaı qyzmet kórsetetin memlekettik mekemeler bolǵanymen, olardyń sany óte az ári kezek kútý merzimi jyldarǵa sozylyp ketedi. Budan bólek, múgedektigi bar turǵyndardy kútýshilerge, ıaǵnı kúndelikti kútim jasaıtyn adamdarǵa memleket tarapynan kórsetiletin qoldaýdy kúsheıtý mańyzdy. Qazirgi kezde múgedektigi bar adam aýrýhanaǵa jatsa nemese sanatorıılik-kýrorttyq em qabyldaý kezinde kútýshilerge qatysty naqty áleýmettik kepildikter tolyq qarastyrylmaıdy. Keı jaǵdaılarda kútýshi birge em qabyldaǵanymen, onyń jalaqysy qysqaryp ketetin jaǵdaılar kezdesedi. Bul másele tek Túrkistan oblysyna tán emes, respýblıka kóleminde ózekti áleýmettik másele bolyp otyr», deıdi depýtat.
Joǵaryda aıtylǵan ózekti máselelerge qatysty jaýapty mekemeler qandaı ýáj aıtady? Oblystyq bilim berý basqarmasynyń málimetinshe, erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda óńirde 18 ınklıýzıvti qoldaý kabıneti jumys isteıdi. 2025–2026 oqý jyly jalpy orta mektepterde ınklıýzıvti bilim alýmen 4 890 bala, mektepke deıingi mekemede 1 492 bala qamtylǵan. Oblystaǵy jalpy bilim beretin mektepterdiń sany – 940. Onyń ishinde ınklıýzıvti bilim berýge jaǵdaı jasalǵan mektepterdiń sany – 874, bul – jalpy mektepterdiń 93%-y. Mektepke deıingi mekemeler sany – 264. Onyń ishinde ınklıýzıvti bilim berýge jaǵdaı jasalǵan mektepke deıingi mekemeler – 170 (64,4%). Sondaı-aq oblysta 16 psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq keńes berý mekemeleri, 17 psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabıneti, 8 arnaıy mektep-ınternat bar. Onyń ishinde erekshe bilim berýdi qajet etetin mektepke deıingi jastaǵy balalardy qamtıtyn 2 arnaıy balabaqsha-mektep-ınternat kesheni jumys isteıdi. Qazirde oblys kólemindegi jalpy bilim uıymdarynda 688 arnaıy pedagog qyzmet atqarady.
Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń málimetine súıensek, balalarǵa arnalǵan 5 ońaltý ortalyǵy jumys isteıdi. «Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa joldaýlarynda áleýmettik ádilettilik qaǵıdatyn nyǵaıtý, halyqtyń áljýaz toptaryn, sonyń ishinde múgedektigi bar jandardy jan-jaqty qoldaý memlekettiń basty mindetteriniń biri ekenin birneshe ret atap ótti. Byltyrǵy jyldyń jeltoqsan aıynda Túrkistan qalalyq balalar aýrýhanasynda jańa ońaltý ortalyǵy ashyldy. Odan bólek, 2 «Qamqorlyq» ortalyǵy qyzmet kórsetedi. Sonymen qatar Jetisaı aýdandyq Asyqata aýrýhanasynyń bazasynda erte aralasý ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr», deıdi basqarma basshysy Ashan Baıdývalıev.
Joǵaryda depýtat U.Sádibekov aıtyp ótkendeı, bul – tek Túrkistan oblysyna emes, elimiz kólemindegi ózekti áleýmettik másele. Májilis depýtattarynyń Úkimetke saýal joldaýy da kóp jaıtty ańǵartady. Vıse-premer Aıda Balaevanyń depýtattyq saýalǵa jaýabynda ózekti máselelerdiń sheshimin tabý baǵytynda atqarylyp jatqan aýqymdy jumys týraly naqty derekter keltirilgen. О́tken jyldyń qorytyndysynda elimizde múgedektigi bar balalardyń jalpy sany 120 013 bolǵan. Olarǵa memleket tarapynan birneshe baǵytta kómek kórsetiledi.
Densaýlyq saqtaý salasynda – 2025 jyldan bastap medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek uıymdary bazasynda 6 jasqa deıingi balalardy qamtıtyn, erte jastaǵy balalardyń damýyndaǵy buzylystardy ýaqtyly anyqtaýǵa baǵyttalǵan 372 damý jáne erte aralasý ortalyǵy iske qosyldy. Bul – josparlanǵan sannyń 57%-y. Ortalyqtarda 72 myńnan astam bala keńes alǵan. Vıse-premerdiń málimetine qaraǵanda, aldaǵy ýaqytta ortalyqtar sanyn 655-ke deıin ulǵaıtý arqyly qamtý kórsetkishin 100%-ǵa jetkizý josparlanyp otyr. Qazirde balalarǵa medısınalyq ońaltý kómegin kórsetetin 81 medısınalyq ońaltý ortalyǵy, 20 erte aralasý ortalyǵy (3 jasqa deıingi balalar úshin) jumys isteıdi, onyń ishinde respýblıkalyq deńgeıdegi 3 ortalyq, 6 aýdanaralyq medısınalyq ońaltý ortalyǵy bar.
Oqý-aǵartý salasynda – múmkindigi shekteýli balalardyń erekshe bilim berý qajettilikterin baǵalaý, oqytý, tárbıeleý, olarǵa arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaý kórsetý maqsatynda 539 arnaıy bilim berý uıymy jumys isteıdi, onyń ishinde 99 arnaıy mektep, 48 arnaıy balabaqsha, 126 psıhologııalyq-pedagogıkalyq konsýltasııa, 240 psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabıneti, 14 ońaltý ortalyǵy, 12 aýtızmi bar balalardy qoldaý ortalyǵy bar. О́tken jylmen salystyrǵanda uıymdar jelisi 35 birlikke ulǵaıǵan. Mektep jasyna deıingi erte bilim berýdi qajet etetin balalardy qoldaý mektepke deıingi uıymdarda, onyń ishinde jalpy jáne arnaıy balabaqshalarda kórsetiledi.
Búginde elimizdiń 11 óńirinde ártúrli buzylystary bar balalardy qabyldaıtyn 48 arnaıy balabaqsha jumys isteıdi. Onda tárbıelenýshiler kontıngenti 5 319 balany quraıdy, arnaıy keshender janyndaǵy balabaqshalarda 193 bala tárbıelenip jatyr. О́tken jyly óńirlerde 366 orynǵa arnalǵan 3 arnaıy balabaqsha ashylǵan. Búginde balabaqshalarda 6 166 bala tárbıelenetin 587 arnaıy top quryldy. 2025 jyly mektepke deıingi bilim berýdiń úlgilik oqý josparlary aýtızm spektri buzylǵan balalarǵa arnalǵan túzetý komponentimen tolyqtyryldy.
Iá, ómirge kelgen ár jannyń ártúrli taǵdyry, eshkimge uqsamaıtyn óz joly bar. Ǵumyr kóshinde adamǵa beriletin baqyt ta, janyna batatyn synaǵy da qatar júredi. «Sheksiz álem» keshinde biz qıyndyqqa berilmeı, alǵa umtylatyn rýhy bıik balalardy kórdik. Degenmen mamandar kómekke muqtajdardyń sany jyl saıyn azaıyp, erekshe balalarǵa kórsetiletin qoldaý men qamqorlyqtyń sapasy artady degen úmitte.
Túrkistan oblysy