Aǵash qaldyǵynan – bıootyn ónimi

  elimizdegi biregeı kásiporyn ekologııalyq jaǵynan da, baǵanyń qoljetimdiligimen de erekshelenedi «Ekologııaǵa qosqan úlesi úshin» atalymy boıynsha «Paryz-2014» bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi baıqaýynyń bas júldesin jeńip alǵan «Ahmýddınov» JK-niń jetekshisi Sermuhambet Oralulyn jurtshylyq jańalyqqa jany qumar basshy retinde jaqsy biledi. Ol jıyrma jylǵa jýyq jeke kásipkerlikpen aınalysyp júr. Kúrmeýi qıyn saladaǵy alǵashqy qadamyn orman paıdalanýshydan bastap, sodan beri bar kúsh-jigerin tabıǵat baılyǵyn uqyptylyqpen paıdalanýǵa arnap keledi. Onyń qorshaǵan ortaǵa degen memleketshil kózqarasy men ustanymy ózgelerge úlgi etýge turarlyq. Jeke bas qamy úshin «jumyrtqadan jún qyrqatyn» keıbireýler qusap «aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen» júrý – oǵan jat qasıet. Búginde onyń ıeligindegi sharýashylyq san-salaly, ınnovasııalyq klasterdiń ozyq ádisterin ıgerýge umtylysy quptarlyq. Máselen, Qyzyljar aýdany ortalyǵyndaǵy aǵash óńdeý sehynda jergilikti aq qaıyńnan, terekten aýyldyqtar úshin qolaıly baspana salýǵa arnalǵan qurylys materıaldary men úıishilik jıhazdar daıyndalyp, ónimniń 50-ge jýyq túri Astana, Qaraǵandy, Shymkent, Almaty qalalaryna jóneltiledi. Olardyń arasynda aıyr, kúrek, balǵa, balta saptary, qorshaý qadalary, esik-terezeler, taǵy basqalary úlken suranymǵa ıe. Jylyna 25 myń sharshy metr alqaptyń jartysyna jýyǵy osy maqsatqa jumsalyp, qalǵany otyn túrinde ázirlenedi. Aǵash kesilgen jerlerge 300-350 gektar jas óskinder otyrǵyzylady. Mekke-Mádınaǵa baryp, qajylyq paryzyn ótep kelgen, boıyna ımandylyq qasıetter uıyǵan azamat halal taǵamdar shyǵarýǵa da den qoıyp júr. Jumysshylar ashanada tegin tamaqtanady. Olarǵa 7 turǵyn úı arnap salyndy. Eki qabatty keńse úıi turǵyzylyp, Bogolıýbovo aýylynda jańa óndiris orny ashyldy. Sóıtip, jeke kásiporyn 40-qa jýyq adamdy turaqty jumyspen qamtamasyz etti. Birde oǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasynda negizgi jeli bolyp tartylǵan «jasyl» ekonomıka, ınnovasııalyq klaster baǵdarlamalar jaıly talaptar úlken oı saldy. Al, osy ıdeıanyń júzege asýyna «Orman paıdalanýshylar jáne aǵash óńdeýshiler» birlestiginiń tóraǵasy, aýdandyq máslıhattyń depýtaty retinde qatysqan alqaly jıyn túrtki boldy. Bir basshynyń aýzynan orman alańqaılarynda jylyna 40 myń tekshe metrge jýyq aǵash qaldyqtarynyń órteletinin estip, eriksiz bas shaıqady. Aǵash tilý, óńdeý sehtarynda qanshama shıkizat qory ysyrap bolyp jatyr deseńshi, degen ishki tańdanysyn jasyra almady. Sodan bastap kesilgen aǵashtardyń butaq, jańqa, úgindi sııaqty qaldyqtaryn tereńdetip óńdeý arqyly bıootyn shyǵarý joldaryn tynbaı qarasty­ryp, reseılik kásipkerlermen áriptestik yntymaqtastyq ornatýdy jón kórdi. Nıjnıı Novgorod qalasyna arnaıy baryp, «ALB GROUP» kompanııasynyń shıkizatty qaldyqsyz óńdeıtin ozyq tehnologııasyn kóńiline toqyp qaıtty. Onyń Elbasy talabyna oraılastyrylyp júzege asyrýdy nıet etken ozyq ınnovasııalyq usynysy aımaq basshylyǵynan qoldaý taýyp, Indýstrııalandyrý kartasyna engizildi. 150 myń gektar orman alqaby bar aýdanda 40-taı aǵash sehy bolǵanymen, birde-biriniń shıkizatty tereńdetip óńdeýge qaýqarsyz ekenin eskersek, aǵash qaldyqtarynan qatty otyndyq túıirshikter shyǵaratyn zaýyttyń iske qosylýy erekshe oqıǵaǵa balanary anyq. Aıtýly sharaǵa arnaıy qatysqan «ALB GROUP»AAQ-nyń bas dırektory Maksım Andreev 110 mıllıon teńgeniń zamanaýı qural-jabdyqtary ornatylǵanyn, eki jaqqa da tıimdi baılanys arqasynda ekinshi kásiporyn ashýǵa nıetti ekendigin jetkizse, respýblıkalyq orman paıdalanýshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Dýman Qydyrbaev ázirge Qazaqstanda balamasy joq kásiporynǵa Úkimet tarapynan qoldaý tetikterin qarastyrýǵa kúsh salatyndaryn málimdedi. – Innovasııalyq jobanyń birinshi kezegi Astana kúni qarsańynda iske qosylsa, endi tolyq qýatynda jumys isteýge kóship otyrmyz. 25 adam jumysqa ornalasty. Kásiporyn kúnine 7 tonnaǵa deıin 30, 50 kılolyq karton jáne polıetılen qapshyqtarǵa salynǵan otyndyq túıirshikter óndire alady. Aldaǵy ýaqytta Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda bý qazandyqtary óndirisin óristetpek oıymyz bar. Sonda bıootyndy qoldanatyn jeke sektorlar men óndiris oryn­darynyń aýqymy ulǵaıa túsetin bolady. О́ıtkeni, aǵash qaldyǵy men aǵash úgindisinen jasalǵan brıketterdiń qyzýy kúshti, paıdalanýǵa óte qolaıly ekenin, janǵan ýaqytta aýaǵa zııan­dy qaldyqtar bólinbeıtinin, kúl óte az bólinetinin, ony tyńaıt­qysh retinde iske jaratýǵa bolaty­nyn jurtshylyq sezinip otyr, – dedi tildeskenimizde «Ahmýd­dınov» JK-niń jetekshisi S.Oraluly. Onyń aıtýynsha, ekono­mıkalyq, ekologııalyq tıimdiligi óte zor bıootyn túıirshikterine túsken tapsyrystar az emes. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan». Soltústik Qazaqstan oblysy, Qyzyljar aýdany.