Aýylyn aıalaǵan azamat

Týǵan jerden artyq adamzat balasy úshin ystyq eshteńe joq. Bilim, ilim qýyp, qala shyǵyp ketse de aýylǵa degen saǵynysh árdaıym bir búıirińde turary anyq. Áńgime jelisine arqaý bolǵaly turǵan Talǵat Ámirhamzın osyndaı tekti uldardyń qatarynan deýge bolady. Astanadaǵy memlekettik qyzmetten góri aýylǵa kelip, úlken kásipti ashyp, búginde týǵan aýylynda «Aıanbaı» sharýa qojalyǵymen 12 aýyl azamatyn eńbekke aralastyryp, úlgi bolyp otyrǵan kásipkerdiń oı-pikirine qulaq túrelik. – Talǵat Qorǵanuly, siz­­ben áń­gimege negiz bolyp otyrǵan taqy­ryptyń maz­muny kezinde aýyl sharýa­shylyǵy jaǵynan respýb­lıka kólemine tanymal bolǵan aýyldardyń tur­mystyq hal-ahýal­dary kúrt tómendep, el údere kó­ship, keı­bir eldi mekender jabylyp qalýdyń al­dynda turǵan shaǵynda ózińizdeı bilimdi de bilikti jastarymyz qazaqy aýyl­dyq jerlerdi qaıtadan kór­keıtip, ekonomıkasyn kóterýge tyrysyp baǵý­da. Sonyń biri ózińiz dep bilemin. «Aıanbaı» sharýa qo­ja­lyǵyn 2011 jyly ashqa­­nyńyzdan habardarmyn... – «Aıanbaı» sharýa qo­ja­­lyǵyn qura bastaǵan kezimizde biraz adamdardyń osyndaı oıda bolǵany jasyryn emes. Kóp oılana kele, qara shańyraǵymyzdyń dińgegi, asqar taýdaı ákem­men keńese otyryp Aıanbaı esimdi  uly atamnyń esimimen sharýa qojalyǵymdy ataý­dy jón sanadym. Ol kisi óz zamanynda eline syıly, jany jaısań, kisiligi mol azamat bolǵan desedi. Shyny kerek jastaıymyzdan istiń qııýyn keltirip, ár salada óz kásibin dóńgeletip otyrǵan jandarǵa qyzyǵa qarap óstik. Árige barmaı-aq aýyl­da týyp, es bilgenge deıin topyraǵynda aýnap, bala kúninen at qulaǵynda oınap, sharýashylyqtyń qyr-syryn beli qataımaı turyp-aq urshyqsha dóńgeletip ákete bil­gen, zeınetkerlik jasqa deıin qaı jumystyń bolmasyn ystyq-sýyǵyna tózip búginderi beınetiniń zeı­netin kórip otyrǵan ákem­niń eńbek joly maǵan ómirlik sabaq bolyp keledi. Qostanaı oblysy Jangeldın aýdanyna qarasty Kókalat keńsharyndaǵy Albarbóget orta mektebinde 1984-1994 jyldary oqyp, shamaly ýaqyt bolsa da qalaǵa úıre­nisip qalǵan synyptas­tarymmen ilesip, mende araǵa bil jyl salyp joǵary bilimdi maman  bolý úshin qalaǵa attandym. 1995 jyly qazirgi Astana qalasyna kelip, Aqmola agrarlyq ýnıversıtetine ekonomıka fakýltetiniń býhgalterlik esep jáne aýdıt bólimine oqýǵa túsip, 2000 jyly esep-qısap mamandyǵyn támamdap shyqtym. 2001-2003 jyldar aralyǵynda Astana qalasynyń Qazynashylyq basqarmasynda jetekshi jáne bas qazynashy jáne Qarjy mınıstrliginde bas maman-aýdıtor bolyp jumys atqardym. Osydan keıin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń bıýdjet departamentine bas ma­man­dyq qyzmetimnen aýy­syp, 2004-2005 jyldar aralyǵynda Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń azamattyq avıasııa komı­tetine bas býhgalter-bó­lim bastyǵy boldym. Jas­tyǵymda sebepshi bolǵan shyǵar, oılana kele 2009 jyly «Tory-Qypshaq» JShS quryp, araǵa eki jyl salyp 2011 jyly týǵan aýylǵa atbasyn buryp, óz aýylymnan jekemenshik jer ýchaskesin satyp alyp, mal sharýashylyǵymen aınalysatyn otbasylyq birlestik, ıaǵnı «Aıanbaı» sharýa qoja­lyǵyn ashyp otyrǵan jaıy­m bar. –  Biz ómir súrip jatqan tus­­ta joǵary oqý oryndy bitir­gen maman ıeleri mal sharýashylyǵymen aına­­lyspaı-aq, tórt-bes jyl úı­renisip qalǵan qala­dan eki qolǵa bir kúrek demek­shi,  qalaǵan ma­man­dyǵyna baılanysty jumysqa ornalasyp alýǵa mol múm­kindikter bolaty­nyn da bilemin. Týǵan jeri­ńiz Kókalatqa qaıta oralýy­ńyzǵa de ne sebep boldy? – Aýylda aýnap-qýnap ósken bala bolǵandyqtan da, «...er týǵan jerine» degendeı, bir búıregimiz týǵan aýylǵa tartatyny ras. Ári týǵan aýyldyń jeri­niń qunarly ekenin, alaqandaı aýyldyń  kúndelikti tynys-tirshiligin biletindikten týǵan aýyldyń topyraǵynda mal ósirý qaı jaǵynan da bolsa da tıimdi bolatynyn bilemin. О́zińiz bilesiz, agrarlyq sektor men aýyl adamdarynyń pro­b­lemalaryn keshendi sheshý maqsatynda Elbasymyz  2003-2005 jyldardy «Aýyl jyldary» dep jarııalady. Aýyl sharýashylyǵyn kórkeıtý, kásipkerlikti, agro­ónerkásipti damytý maqsatynda kóptegen memlekettik baǵdarlamalar qa­byldandy. Osy ıgilikti shara­larǵa arqa súıeı otyryp, men de memleketten shaǵyn nesıe alyp, óz kási­bimdi bastaýǵa bet bur­dym. Ondaǵy maqsatym – aýylǵa kóńil bólý jáne onyń áleýmettik-turmystyq jaǵ­daıyn jaqsartý. Bız­nestiń áleýmettik ja­ýap­kershiligin jaqsy túsi­netin meniń azamattyq ustanymym – aýyldyq okrýg boıynsha turmysy tómen ot­ba­­sylaryna kómek qolyn usy­nyp, túrli merekelik is-sharalarǵa demeýshilik jasap, qaıyrymdylyq tanytý jáne óz bıznesime adaldyq. Azamat atyma syn bolmaý úshin elime tıgizip jatqan birdi-ekili ıgi isterimdi aıta keter bolsam, aýylym Kókalatta Meıram molda esimdi ákemiz turǵan úı bar edi. Sol úıdi adamdar buzyp alýǵa qoryq­qanymen, osy ýaqytqa deıin mal súıkenip, syrtqy saman kirpishi túsip, qulaýǵa shaq qalǵan. Sony osydan eki jyl buryn syrtyn sylatyp, áktetip, aǵash qorshaýlarmen qorshatyp, mal soıyp, quran oqyttym. Son­daı-aq, aýyl meshitine azan oqýǵa arnalǵan dy­bys­­­tyq qurylǵy tartý et­tim. Byltyr altyn uıa mektebimizdi bitirgenimizge  20 jyl tolýyna oraı ózimiz tú­lep ushqan mektebimizge iri kólemde qajetti turmystyq buıymdar tartý ettim. О́zimniń týǵan aǵam kásipker Maǵjan Ámirhamzınmen bir­ge 120 tonna kómirdi aýdan orta­lyǵyndaǵy «Ospanqoja áýlıe» atyndaǵy meshitke jáne aýylymda hal­qym­nyń bárine derlik tegin úlestirdik. Alla úıinde jastarǵa ıman­dylyq jaıyn­da nasıhattap, adamgershilik rýhymyzdy baıy­­týǵa atsalysyp júrgen aýdanymyzdyń bas ımamynyń bir jyldyq eńbekaqysyn ótep otyrýdy óz mindetime alyp otyr­ǵan jaıy­m bar. – Qoǵamymyzda bolyp jat­­­qan jańalyqtardy bu­ryndary baspasóz betterinen bi­letin bolsaq, búginderi áleý­­mettik jeliler arqyly júr­­gizip otyrǵan kásibińizge qatys­ty mol maǵlumattar alyp otyratyn deńgeıge de jet­­ken sııaqtymyz... – Osydan 15-20 jyldaı ýaqyt buryn negizgi qarym-qatynas quraly tek úı telefony bolǵany belgili. Al, aqparattar alý júıesi teledıdar, gazet-jýrnaldar ǵana bolsa, sodan keıin mobıldi qurylǵylar kelip, áleýmettik jeliler ómirdiń ajyramas bóligine aınalyp úlgerdi. Sondyqtan men de ǵalamtor áleminiń belsendi qoldanýshysy retinde óz pikirimdi keıde Facebook, Instagram, whatsup jelileri arqyly elmen, jurtpen bólisip otyratyn kezderim bolady. – Osy oraıda aýylyńyzǵa qaraı oıysqym kelip otyr­ǵany, olaı deıtinim, qalada jeńil-jelpi tirlik jasap, tipten, bos júrgen jastardy aýylǵa qaıtara almaı jatamyz. Izińizdi basyp, ósip kele jatqan azamattarǵa qandaı keńes berer edińiz? – Qazirgi tańda memleket tarapynan aýylǵa kóptep kóńil bólinýde. Qıynshylyqty kezeńderdi bastan kóp keshirgen aýyldyń áleýmettik jaǵdaıyn kórkeıtýge baǵyttalǵan is-shara­­­lar az emes: Máselen, «Dıp­lom­­men – aýylǵa!», «Sy­baǵa» taǵy sondaı aıtýly baǵdar­­la­ma­lar bar. Alaıda, bul baǵdar­lamalardyń aýyl jastaryn ustap turýǵa murshasy jetpeı turǵany ókinishti. Aýyl jas­tary tek mal baǵyp, egin egýmen ǵana aınalyspaıdy ǵoı. Olardyń tirshiligin qamtamasyz etý úshin búgingi órkenıettiń ózge de ıgilikteri, mysaly, tehnıka, tehnologııa tetikteri aýylǵa barmaı, aýyl halqyn kúshpen ustap turý múmkin emes shyǵar dep oılaımyn. Aýyl men qalanyń arasyndaǵy jer men kókteı aıyrmashylyq halyqtyń qalaǵa aǵyla, údere kóshýine jol ashty. Aýyl jastaryn qaladan qaıtara almaı júrgen sebebimiz de osy bolar. – Men biletin Talǵat Ámir­­hamzın alǵash ká­sip­­­­ker­ligin mal sharýa­shylyǵymen aı­­na­­­­­­lysýdan basta­ǵan. Sha­rýa­­shylyǵyńyz edáýir ósip, aǵa býyn aǵalar qata­ryn­da esimińiz de atalyp keledi. Eńbegińiz ózińiz oı­laǵandaı baǵalanyp kele me? – Árıne, atqarylyp jatqan jumystar az emes. Sharýa qoja­lyǵy isinde paıdadan góri shy­ǵys­tyń kóbirek bolǵanyn jasyrmaımyn. Bastapqyda 15 000 gektar, odan keıin taǵy da 10 000 gektar, sonymen bas-aıaǵy 25 000 gektar jer telimin 48 jylǵa jalǵa aldym. Alǵashynda «Aıanbaı» jeke sharýashylyǵyn ashqan kezde 500 qoı 8 jylqy satyp alǵan bolatynmyn. 2012 jyly «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha Agrarlyq nesıe korporasııasynan 20 000 000 teńge nesıe alyp, 6 asyl tuqymdy buqa, 68 iri qara mal, 1-MTZ-92 traktory, 2 jeńil avtokólik, 1 KamAZ mashınasy men taǵy da qajetti tehnıkalar satyp aldym. 2011 jyly 150-160 adamdyq dámhana salyp, oǵan anamnyń atyn – «Ajar» esimin berdim. 2012 jyly «Alııa» atty aralas-taýarlar dúkenin iske qostym. Sondaı-aq, 2014 jyly 10 000 000 teńge  nesıe alyp, oǵan búkil tehnıka jabdyqtaryn aldym. Aýyl ortalyǵynan eki úı satyp alyp otyrmyn. Qazirgi jaǵdaıda «Aıanbaı» sharýa qojalyǵyndaǵy mal-múlkiniń  deńgeıi 100 000 000 teńgeden asyp jyǵylady. Bul degenińiz búgingi Kókalat aýylyna, ıaǵnı burynǵy Eńbek sovhozyna Astanadan 100 000 000 kóleminde ınvestısııa keldi degen sóz. «Aıanbaı» sharýashylyq qojalyǵy 12 adamdy turaqty jumyspen qamtyp otyr. El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda «Eren eńbegi úshin» medalimen, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri, oblys, aýdan ákimderiniń maqtaý qaǵazymen marapattalǵan bolatynmyn. – Sońyńyzdan ergen nemese ózińiz baýlyp kele jatqan ini-baýyrlaryńyzǵa qandaı aqyl-keńes berer edińiz? – «Aýylym – altyn besigim» demeı me?! Qazaqtyń túp-tamyry aýylda. Sondyqtan árbir qazaq jastary qoldan kelse aýyldyń jaǵdaıyn jasap, aýylǵa jıi atbasyn tirep, bıznestegi azamattar aýylǵa kóbirek qarjylyq kómek kórsetse deımin. Osy oıymdy baýyrlaryma da únemi aıtyp júremin. Qazaq jastary eshqashan jalqaýlyq tanytpaı, sharshamaı, naryqqa ilese alatyn kóshbasshy bolsa eken árdaıym. О́z basyn ǵana emes, halqyn oılaıtyn namysshyl qazaq kóp bolsyn! Áńgimelesken Janar JUMAǴULOVA. Qostanaı oblysy, Jangeldın aýdany.