Aýdan sharýashylyǵyna tartylǵan ınvestısııa

Sozaq aýdany álimsaqtan mal ósirýge ynǵaıly, agrarly aımaq. Ýaqytynda 12 iri­lendirgen sovhozda tórt túlik mal  basy 50 myńǵa deıin jetip,  jazda Arqa boıyn, Qara­taý etegin jaılap, qysta qum saǵasyn meken etetin. 90-shy jylǵy toqyraýda mal sharýashylylyǵy turalady. Alaıda, ýaqyt óte kele sharýalar etek-jeńin tez jıyp, mal basyn kóbeıtip, memleket bólgen nesıeni tıimdi paıdalanyp shaǵyn mal bordaqylaý alańdaryn ashty. Máselen, ótken jyly Ońtústik Qazaq­stan oblysynda «Mal sharýa­shylyǵyn damytýdyń 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan is-shara josparyn» júzege asyrý maqsatynda Sozaq aýdany boıyn­sha 197,1 mln. teńge, «Aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qory» AQ OQOF arqyly 168,9 mln. teńge, «Yrys» MQU JShS arqyly 28,2 mln. teńge nesıe berilip, 1210 bas iri qara mal bordaqylandy. Sharýalar mal bordaqylaýdan 1 bas iri qara maldan 33 000 teńge kóleminde taza tabys tapty. Munyń bári elimizdiń aýyl sharýashylyǵyna úlken qoldaý jasalyp otyrǵanynyń nátıjesi. Qazirgi tańda kásipkerlikti, agroónerkásiptik keshendi jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý, olardyń nátıjeli jumys jasaýyna barynsha qoldaý kórsetý jáne ne­ǵurlym qolaıly jaǵdaılar týǵyzý búgingi kúnniń ózekti máseleleriniń biri. Desek te, elimizde, oblys deńgeıinde, aýdan kóleminde kásipkerlik, agroónerkásiptik keshen men aýyldyq aýmaq­tardy odan ári damytý jáne olarǵa qoldaý kórsetý baǵytynda birqatar sharalar iske asyrylyp keledi. Alaıda, bul salalardy damytý isinde atqarylar jumystar aýqymy keń. Sheshimi tabylmaı kele jatqan máseleler de jeterlik. Elimizde 12 myń tonna et ónim­deri óndireletin bolsa, Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, jaqyn bolashaqta 60 myń tonnaǵa jet­kizý mindeti tur. Sebebi, elimizde  et ónimderin óndirýge mol múmkindik bola tura, Avs­tralııa, Gollandııa, Brazılııa elderiniń daıyn et ónimderin tutynýdamyz. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda Sozaq aýdanynyń ákimi A.Aımurzaev aýyl sharýashylyǵy salasynda iri mal bordaqylaý kesheni jobasyn iske asyrýǵa baılanysty ınvestısııa tartýǵa kúsh saldy. Bolashaǵy zor, halyqqa qyzmet etetin ke­shenniń salynýy úshin ýran óndiretin «Katko» qazaq-fransýz birlesken kásiporny basshylyǵymen júrgizgen kelisim nátıjesinde «525 bas iri qara maldy bordaqylaý mal sharýashylyǵy keshenin» salýǵa qol jetkizdi. Atalǵan jobany ǵylymı turǵydan negizdeýge Qazaq Ulttyq ýnı­versıtetiniń ǵalymdary tartyldy. 2012-2020 jyldary iske asatyn bul jobaǵa «KATKO» qazaq-fransýz bir­lesken kásiporny ınves­tı­sııa quımaqshy. Jalpy quny 2 mlrd. teńge bolatyn tyń jobany aýdan sharýalaryna tanystyrý sharasy ótti. Kezdesý qorytyndysynda aýdan ákimdigi, Qazaq Ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary jáne «KATKO» kásiporny basshylyǵynyń qatysýymen úsh jaqty memo­randýmǵa qol qoıyldy. Jańa nysan «Iri qara mal etiniń eksporttyq áleýetin damytý» baǵdarlamasyna sáıkes salynady. Aldaǵy ýaqyttary aýdanǵa sheteldik 525 asyl tuqymdy mal basy ákelinedi. Atalǵan joba  aýdan ekonomıkasyna jańa serpin bermek. Aýylsharýashylyq nysanynyń qurylysy «KATKO» JShS-niń ın­ves­tısııalyq jobasy boıyn­sha júrgizilmek. Nysan qu­rylysynda 525 iri qara mal­­ǵa arnap 3 bordaqylaý ǵı­­maraty, jemshóp daıyndaıtyn seh salynady. 760 gektar jaıylymdyq jer de qarastyrylǵan. Qosymsha mal dárigerlik laboratorııa­sy men mal soıý alańshasy da qamtylǵan. Aýdandaǵy sharýalardyń mundaı úlken keshendi nysan salýǵa múm­kindigi joq. Ulttyq agrarlyq ýnıversıtettiń maman ǵalym­darynyń zertteýi nátıjesinde arnaıy keshende maldy bor­daqylaýǵa bolatynyn dá­leldedi. On bes jyldan astam ýr­an óndirisi salasynda ká­sibin dóńgeletip júrgen fran­sýzdyq kompanııa osy ýaqytqa deıin áleýmettik salalarǵa kómegin kórsetip júr. Kompanııa bul joly elimizde tuǵysh ret aýyl sharýa­shylyǵyna qatysty jo­bany qarjylandyrýǵa qol sozdy. «KATKO» BK JShS-niń dırektory Jerar Frıes «Qazaq-fransýz birlesken kásipornynyń «Areva» AK-niń jergilikti jerdiń áleýmettik jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryna kómek kórsetý jóninde talaby bar. Biz sol talap údesinen shyǵyp kelemiz. Búginde tıimdi kelisimshartqa qol qoıdyq», deıdi. Joba týraly  Sozaq aýdany ákimi A.Aımurzaev «Aýdanda sharýashylyqpen aınalysyp júrgen adamdardyń úlken keshen salýǵa múmkindigi joq. Sondyqtan, syrttan ın­ves­tısııa tartý máselesin qolǵa aldyq. «KATKO» BK JShS-ine usynysymyz olardyń tarapynan qoldaý tapty. Bul joba boıyn­sha aldaǵy ýaqyttarda ana­lyq bastan taraǵan tól­der­di bordaqylaýǵa qoıa­myz. Ur­ǵashy iri qara mal basyn keleshekte 1000-2000-ǵa deıin kóbeıtemiz degen jospar bar. Aýdannyń et ónimderine de­gen suranysyn tolyqtaı qa­na­ǵattandyrady. Tipti, ózge óńir­lerdi et ónim­deri­men qam­tamasyz etýge múm­kin­digimiz bolady», deıdi. Jaqyn bolashaqta iske asatyn jobada 50 adam jumyspen qamtylyp, mamandar Fransııa elinde arnaıy oqytylatyn bolady.  Erlan RAIYMQULOV.  Ońtústik Qazaqstan oblysy, Sozaq aýdany.