AZAMATTYQ NEKE: MAHABBAT PA, ÁLDE ALDAMShYLYQ PA?

Osy kúni jastar arasynda azamattyq neke degen pále paıda boldy. Pále deıtinim, eki jas birge turady. Al ózara kelispeı qalǵan jaǵdaıda ekeýi eki jaqqa kete barady. SIZ NE DEISIZ? Osyndaı odaqqa neke degen qasıetti sózdi jalǵaýǵa bola ma? Neke degen arab tilinen aýdarǵanda  “nıkah”,   úılený de­gen maǵynany bildiredi. Bul eki jasqa  jaýapkershilik júkteıtin aýyr sert. Iá, neke aldymen Allanyń, sosyn týǵan-týys, jekjat-juraǵat, jora-joldas, ıaǵnı qoǵamnyń aldynda jarııa túrde otbasyn qurýdyń sharty. Al qazirgi ýaqytta biz azamattyq nekedemiz degenderdiń tipti neke degen sózdi qoldanýlaryna eshbir quqylary joq. Sebebi, olardyń birge ómir súrýi kóp jaǵdaıda eshbir nátıje bermeıdi. Anyqtap aıtsaq, azamattyq neke degenimiz, bul er adam men áıel adamnyń eshbir qujatsyz, neke kýáliginsiz birge turýy. Osyndaı tártippen birge ómir súrýdi qalaǵan otba­synda bala bolyp qalǵan jaǵ­daıda da eshkim eshteńege jaýap bermeıdi. Psıhologtardyń aıtýynsha, azamattyq nekeni jón kórgen er adam bylaı oılaıdy eken: “Ol maǵan unaıdy. Biraq, men eshteńe ýáde ete almaımyn. Aldyn-ala eskerttim, men basy bos, erkin adammyn. Renjisken kúnniń ózinde kete salamyn. Áıel degen jetip artylady emes pe?”. Al áıel bolsa: “Ony qolǵa túsirdim ǵoı, qaıda keter deısiń” degen úmit jeteginde júredi eken. Sóıtip, ol kónbistikke salynyp, kúndiz-túni “qaı jaǵynan alyp qaraǵanda da menen artyq tap­paısyń” dep ózin-ózi dáleldeý­men kúni ótetin kórinedi. Aza­mattyq neke shetelden kelgen aǵym. Mysaly, Eýropada nemese Amerıkada azamattyq nekeni áıelder qaýymy meniń “boı­fren­dim” bar dese, jigitter meniń  “gıelfrendim” bar deıtinin estip júrmiz. Aýdarmasy áıel dosym, erkek dosym degen sóz. Qaımana qazaqtyń qulaǵyna túrpideı tıip otyrǵan azamattyq neke, mine osydan kelip shyqqan. Olar bir áıel, bir erkekten nemese eki erkek, sol sııaqty eki áıel de bir-birimen jynystary birdeı ekendigine qaramaı tura beredi. Olardyń birge turǵanymen, bir-birine degen jaýapkershiligi joq. Jasyratyn ne bar, búginde bizdiń elimizde de azamattyq nekeniń jastar men stýdentter arasynda túri óte kóp. Eń sumdyǵy sol, jas­tar ondaı jaıttarǵa kózjum­baılyqpen qaraıda. Bylaısha aıtqanda, ondaıǵa kózderi úıre­nip ketken. Al ata-ana she? Ras, olar kóp jaǵdaıda balasynyń nemese qyzynyń bireýmen zańdy tirkelimsiz birge turyp jat­qandyǵyn bilmeı de qalady. “Qyzym úıde, qylyǵy túzde” degen sol. Kóz jasy qurǵamaı, muńdanyp júretin Álıma esimdi kelinshektiń birde óz syryn maǵan aıtqany bar. Ol úlken qalaǵa kelgennen keıin bir jigitpen birge tura bastaıdy. Sóıtip, birer jyl birge ómir súredi. Alaıda, “kúıeýi” araqqa jaqyn adam bolǵandyqtan, urys-keris jıilep, Álıma ulyn kóte­rip, tórkinine qaıtyp ketedi. Álımanyń áldeqashan balaly-shaǵaly bolǵan úsh aǵasy bar eken. Biraz ýaqyttan keıin Álı­many izdep kelgen “kúıeýine” aǵa­lary onyń eki jasqa kelgen ba­lasyn qolyna ustatyp jibe­re­di. Bul bala qaryndasymyzǵa bóget bolady. Ol áli turmysqa shyǵyp, baqytty bolyp ketýi múmkin. О́zi ul bala eken, óz elińde óssin degen pikir aıtady. Bas kezinde aǵalarynyń aıtqany durys shyǵar dep kóngenmen, Álıma keıinirek ońbaı qate­les­kenin túsinedi. О́ıtkeni, ákesi ba­la­ny ózi baqpaı, nemere aǵa­sy­nyń otbasyna bere salǵan kóri­nedi. Bóten ortaǵa tap bolǵan bala yzaqor bop ósipti. Týǵan she­shesi izdep barsa, janyna jolat­paı qoıypty. Balańdy nege zań jolymen qaıtadan almadyń degen suraqqa ol: qolymda neke týraly da, balanyń týýy týraly da kýálik bolmady. О́geı sheshesi al­ty balanyń ús­tine, óz kúıeýi­niń atyna zańdy túrde jazdyryp alǵan. Men ne isteımin endi? Kishkentaı sábı kórsem, kóz al­dyma balam eles­teıdi, dep eńireıdi álgi kelinshek. Iá, qazirgi kezde Álıma sııaq­­ty zańdy tirkelimsiz birge turyp, opyq jep júrgen qyz­dar az emes... Joǵaryda aıtyp ótkeni­miz­deı, mundaı jaıtty kóptegen jastar ábestik sanamaı­tyn sııaqty. Eń bastysy, tatý-tátti turyp, ja­­rasyp ketý ǵoı. Jaraspasa yń-shyń­­syz árqaısysy óz jónine kete ber­geni jón emes pe deıdi olar. Mine, eń qorqynyshtysy da osy sóz. Qalaı desek te azamattyq neke degenimiz – qoǵamǵa jat, din tarapynan qabyldanbaıtyn qubylys.  Sebebi, ómirimizdi birge súremiz, sońǵy demimizge deıin birge bolamyz degen adammen nege zańdy túrde úılenbeske?! Jaǵdaıyńa qaraı toı jasap, óziń súıip tańdaǵan ǵashyq jaryńmen qosylyp, baqytty ǵumyr kesh­kenge, qıyndyq pen qýanyshty sátterdi birge bólisip, qol us­tasyp birge júrgenge ne jetsin?! Raýshan NUǴMANBEKOVA. SIZ NE DEISIZ? Azamattyq nekeni qalaıtyn er adamdar shyn máninde áıelderge táýeldi bolyp qalamyn dep qorqady. Sóıtip, olar óz boıyndaǵy osyndaı psıhologııalyq ahýalǵa oraı kóptegen problemalarǵa tap bolady. Áıeline “biz birge turamyz, biraq sen meniń kózime shóp salmaýyń kerek” dep talap qoıady. Biraq, ózi men azamattyq nekede turyp jatyrmyn dep eseptep, bundaı aýyr salmaqtan boıyn ada ustaıdy. Zańmen mórlengen qujaty joq erikti adam retinde, neni qalasa, sony isteı alady. Áıelder qandaı qýlyqqa barsa da, azamattyq nekede turǵan erkek erte me, kesh pe adaldyǵynan taıyp, basqaǵa kóz tigetin bolady. Nege deısiz ǵoı? Birinshiden ol, azamattyq nekede birge turyp jatqan qurbysynan seskenedi. Seskenýi onyń áıel mahabbaty men qamqorlyǵyna táýeldi bolyp qalamyn degen senimsizdikten týyndaıdy. Men oǵan basybaıly bolyp qaldym degen ekiushty oı oǵan únemi maza bermeı júredi. Sóıtip, ishteı psıhologııalyq qaljyraýǵa tap bolyp, bas erkindigin dáleldeý úshin basqa bireýge kóz tigetin bolady. Tipti osy qylyǵy úshin birge turyp jatqan qurbysynyń aldynda jaýap bermeıdi. Sebebi, moınyna eshqandaı mindetteme alǵan joq. Qalaǵan kezde kete alady. Mundaı kezde áıelder serigi qaıtadan esin jıǵansha tosýǵa májbúr. Men azamattyq nekeniń kelisim-shartyn oryndap, kóldeneń kók attyǵa qaramaı júrmin ǵoı.  Ol bir-eki ret qatelesti. Qaıtadan esin jınar dep oılaıdy. Mundaı jaǵdaıda men psıholog retinde áıel adamǵa dereý qarym-qatynasty úzgen jón der edim. Azamattyq nekedegilerdiń arasynda jıi kezdesetin taǵy bir problema, ekeýi bir-birimen múlde sanasqysy kelmeıdi. Renish, aıǵaı-shýlar jıi qaıtalanady. Bir shańyraqtyń astynda tursa da op-ońaı ajyrasyp kete salatyn azamattyq nekede turǵandardyń jan jarasy op-ońaı jazylyp kete salmaıdy. Áıel adamdar psıhologııalyq kúızeliske ushyrap jatady. Osyn­­daı neke saldarynan jalǵyzbasty analardyń sany da jyldan-jylǵa ósip kele jatyr. Birge turyp,aqyry aldanyp, aıaǵy aýyr bolyp qalǵan qyzdar balanyń ákesinen áleýmettik járdemaqy ala almaýy da jıi ushyrasýda. Sondyqtan da men bul qadamǵa barmastan buryn sizge osyndaı ómir kerek pe, joq pa, sony jaqsylap oılanyp alyńyzdar demekpin. Gúldana EMELBAEVA,  psıholog.