“TOǴYZYNShY TILEK TILEŃIZ!”

Bıylǵy jyly, bárimizge belgili, Qazaqstanǵa taǵy da bir úlken mindet júkteldi. Shynyn aıtqanda, bul da Elbasymyzdyń kóregen saıasatynyń arqasy dep bilemin. 2010 jyly Qa­zaqstan Respýblıkasy 56 eldiń basyn biriktirip otyrǵan bedeldi halyq­ara­lyq uıym – Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýde. Munyń bizdiń elge kórsetilip otyrǵan zor qurmet pen senim ekenin árqaı­symyz tereń túsinýge mindettimiz. Álemdik qoǵamdastyqtyń bola­shaq­qa bet túzegen uly kóshi HHI ǵa­syrdyń onynshy jylyna da qadam basty. Osy kóshtiń quramynda óz aldyna derbes jeke kerýen retinde Qazaq eli – Qazaqstan Respýb­lı­kasy da bar. Qanshama qıyndyqtar, qan­shama kedergiler, “tar jol, taıǵaq keshýler” kezdesse de, bizdiń uly kóshimiz alǵan betten taımaı, senimdi túrde jarqyn keleshegine kele jatyr. Álem san alýan reńkke toly. Qaı tusqa qarasań da áıteýir bir qarama-qaıshylyqtarǵa kóziń túsedi. Bir elde tóńkeris bolyp jat­sa, endi bir elde qııan-keski qyr­ǵyn­nyń kesirinen qarapaıym halyq qan­ǵa boıalýda. Endi bir el ashtyq qur­saýynyń saldarynan bosyp ketken hal­qynyń basyn biriktire almaı álek. Osyndaı qıǵashtyqtardyń bárinen Qazaq eli  din aman. Osynyń bári el Prezı­denti belgilegen halyqtar dostyǵy men birligi saıasatynyń    arqasy dep oılaımyn. Qaı kezde de elimdi qalaı alǵa bastaımyn degen Elbasynyń basty oıyn myna sózinen anyq baıqaýǵa bolady. N.Nazar­baevtyń: “О́zim úshin emes, elim úshin tolǵanamyn: bir basyma kerekti qaı kúnde de tabarmyn. Halqyma kerekti qalaı tabamyn, qaıdan tabamyn dep qam jep júrý tek qana meniń emes, ár azamattyń isi men jadynda bolýy qajet”, degeni halyqtyń júreginen oryn aldy. Táýelsizdiktiń eleń-alańynda  N.Nazarbaevpen birneshe márte júzdesken Amerıka Qurama Shtattarynyń Memlekettik hatshysy Djeıms Beıker Almatyǵa kelgen saparynda Qazaqstan Pre­zı­den­timen ótkizgen kezdesýi jó­ninde óz memýarynda bylaı dep  jazady: “Meniń Nazar­baev­pen suhbat bary­syn­da ótkizgen úsh saǵatym buǵan de­ıin bolǵan júzdesýlerimniń ishindegi eń bir erekshe este qalǵany boldy. Ol suhbattasýshysyna úlken áser qal­dyra biletin kóshbasshy”, deı ke­lip, eldi basqarýdaǵy, ózge eldermen yn­tymaqtastyq ornatý­daǵy usta­nymdaryna sonshama tańdanys bildirgenin jasyrmady. Basshylyq tizgindegi tájirı­beniń moldyǵy men táýelsiz eline degen orasan súıispenshilik N.Nazar­baev­tyń boıynda alǵashqy sátterden-aq ba­tyl qadamdar jasaýǵa degen qu­l­shynys qalyp­tastyrdy. Tap sol ýaqytta dúnıe sát saıyn óz­ge­risterge toly boldy ǵoı. Túrtip qal­sań qulaǵaly turǵan qırandydaı kúıge túsken Odaq bir-aq kúnde so­ǵys­syz qaýsap tústi. Endi osy úıin­diniń bir búıirinen záýlim saraı tur­ǵyzý aıtarǵa ońaı shyǵar, is júzinde qııamet-qa­ıymnyń naǵyz ózi bolatuǵyn. Bul týraly Prezıdenttiń ózi “Ǵasyrlar toǵysynda” atty kitabynda bylaı deıdi: “Biz birneshe problemany sheshýge tıis boldyq. Birinshiden, bizdiń memleketimizdiń shyn má­nin­de qandaı memleket ekenin kórsetý kerek edi. Ekinshiden, Qazaq­stan­nyń halyqaralyq turǵyda ta­nylýyn ǵana emes, sonymen qatar onyń qaýipsizdigin, terrıtorııalyq tutastyǵyn qamtamasyz etý kerek boldy. Úshinshiden, dúnıejúzilik sharýa­shylyq-ekonomıkalyq baıla­nystarǵa qosylý kerek edi”. Mine, dál osyndaı almaǵaıyp tusta bizdiń Elbasymyz ózi aıtqan úsh baǵytta da esh jańylǵan joq. Tıisti ýaqytta tıimdi sheshimder qabyldaı bildi. Qıyndyqtar men qarsylyq­tardy esh shıelenissiz eńsere bildi. Aspannan túskendeı kóringen táýelsizdigimizdiń alǵashqy tol­qyndy kúnderinde san alýan pikir­lerdiń bir arnaǵa toǵysa qoımaǵany da ras. Aldymyzda san taraý soqpaqtar men súrleýler bar edi. Qaı joldy tańdaý kerek? Bul tusta da Elbasymyz óziniń sarabdal saıa­saty men tereń oı, salqyn aqylyna júgindi. Sol tusta Jo­ǵarǵy Keńestiń taratylýy jy­ǵylǵan ústine judyryq bol­ǵan­daı edi. Elbasy tyǵyryqqa tirelgen joq. Joǵarǵy Keńes taratyla sala el baǵytyn belgileıtin san júz­degen zań kúshi bar Prezıdent Jar­lyqtary jarııalandy. Árkim ár jaqqa tartqan daýryqpamen bir kúnde bir zań qa­byldaı almaǵan sol Joǵarǵy Keńes sol kezderi el taǵdyryn sheshe alar edi degenge óz basym senbeımin. Dál sol tusta táýelsiz Qazaqstan úlken jol­aı­ryqta turǵan bolatyn. Esimizge tú­sirip kóreıikshi. “Grýzııa tek grý­zın­der úshin” dep áıgili Gam­sahýrdııa urandatqan soń ne boldy? Ońtústik Osetııasy bar, Abhazııasy bar, Adja­rııa­sy bar – qanshama problemalar qumyradan bosatyl­ǵan jyndaı bolyp, ózinen-ózi shyǵa keldi. Moldovadaǵy Prıdnestrove shıelenisi, myna ıek astynda tur­ǵan shaǵyn Tájikstandaǵy jaǵdaı, prezıdenttik taqqa talasqan azamat soǵysynda mıllıonǵa jýyq tájik óz elinen tysqary jerlerge bosyp ketti. Osyǵan uqsas sepa­ra­tıs­tik qozǵalystar burynǵy odaqtas respýblıkalardyń qaı-qaısysynda da oryn aldy. Tipti myna irge­mizdegi Qyrǵyz elindegi jaǵdaıdyń ózin qarańyz. Prezıdenttik bılik júıesin ýy­synda nyq ustaǵan bizdiń El­basymyz Qazaqstanda saıası turaq­ty­lyqty saqtaýǵa qol jetkize aldy. Dál osy tustaǵy qalyptasqan kúrdeli áleýmettik-saıası ahýal men eldegi saıası jaǵdaılar týraly Prezı­den­timiz óziniń “Ádilettiń aq joly” dep atalatyn kitabynda jan-jaqty ári qyzǵylyqty baıandaǵany kóp­shi­likke belgili shyǵar dep oılaımyn. Fransııalyq ǵalym Aleks Mos­ko­vıch osydan on bes jyl ýaqyt bu­ryn bylaı dep pikir bildirgen eken. Ol: “N.Nazarbaevtaı basshyny qa­zaq halqyna taǵdyrdyń tartqan tamasha syıy retinde qabyldaý kerek. Bu­rynǵy Odaqtyń basqa pre­­zı­dent­terine qaraǵanda, Qa­zaqstannyń aıy ońynan týǵan. О́ıtkeni, bul basshy adamgershiligi ushan-teńiz kisi bo­lý­men qatar, shyn mánindegi memleket qaı­ratkerine qajet: keńinen oı­laıtyn tereń aqyl, baýrap alar bire­geı daryn, is-qımylǵa beıim qabilet sııaqty úsh qasıettiń úsheýi de bir boıynan túgel tabylatyn jan”, dedi. Sheteldik ǵalym bizdiń Prezı­den­timizdiń biregeı, qalyptasqan tulǵa ekenin tap basyp tanyp otyrǵanyn qalaı moıyndamasqa! Jáne elimiz san túrli ótkelderden sátti ótken búgingi kúni emes, osydan on bes jyl buryn aıtylǵan pikirdiń qundylyǵy áli de sol qalpynda. Elbasymyzdyń astanany Aqmo­la­ǵa kóshirý týraly oıyn is júzine asyryp, Eýrazııa tórinde kelbeti kún nuryndaı jańa qala turǵyzýy teńdessiz erlik retinde baǵalandy. Shy­nynda da áýelgide sheneý­nikterdiń báriniń de qobaljyǵany, júrek­singeni, tipti keıbireýleriniń ishteı qarsy bolǵandary aqıqat qoı, shyn máninde “kóz – qorqaq, qol – bat­yr” ekenin, Elbasymyz is júzinde tama­sha dáleldep shyqty. Prezı­den­timizdiń Astana týraly, kóshý úderisteri týraly jazǵan “Eýrazııa jú­reginde” kitabyn asqan qyzyǵý­shylyqpen oqyp shyq­qan­dar­dyń birimin. Sol kitapta my­nandaı bir joldar bar: “Iá, sýyq. Boran da bol­maı turmaıdy. Biraq kóship kelý bizdi tek aıazǵa shynyǵýǵa jumyl­dyryp qana qoıǵan joq, kóship kelý sheneýnikterdiń kóp­shiligin áldeqaıda jaýapty bolýǵa jumyldyrdy. Olardy memlekettik basqarý máse­le­lerine áldeqaıda jaýapty qaraýǵa ıtermeledi. Týra solaı”. Alyp-qo­sa­ry joq naqty aqıqat, mine, osy emes pe?! Asta­na­nyń aıazy bar­ly­ǵymyzdy da oıat­qany, barlyǵymyzdy da shırat­qany, sóıtip, jaýapty ister­ge ju­dyryqtaı jumyldyrǵany ras qoı. Osyndaıda oıǵa kómekeı jyraý atanǵan áıgili Buqar jyraý baba­myz­dyń myna bir jyr joldary oralady: Baǵanaly orda, basty orda, Baısal orda qonǵan jurt. Mamyrasyp el bolyp, Baısaldy jaılaý tabyldy, Kóldeı qamqa tósenip, Kórikti hanym túsken jurt. Iá, búgin baǵanaly orda, basty ordamyz – araıly Astana qalasy Sary­arqanyń tórinde kún saıyn jańaryp, saǵat saıyn qulpyryp, jasaryp, jaınap ósip keledi. Bul – Elbasynyń da, eldiń de qýanyshy. Astanamyzǵa qarap asqaq oıymyzdy, Báıte­regimizge qarap baıtaq maq­s­a­ty­myzdy túzesek, bul da Nurekeńniń arqasy. Uly kóshtiń alǵashqy legin bastap Prezıdentimizdiń Almatydan Aqmolaǵa attanǵany kúni búginge deıin kóz aldymda. Almaty áýe­ja­ıyna Elbasyn shyǵaryp salýǵa burynǵy astanadaǵy ıgi jaqsy­lar­dyń basym kópshiligi jınaldy. Mekeme, ká­siporyn basshylary, aýdan ákimderi, belgili qalam ıeleri – bári osynda. – Qurmetti otandastarym, qadirli jerlesterim! – dep Pre­zıdent óz sózin tebirenip bastady. – Men de óz­derińiz sııaqty myna kelbetin kún súıgen Jetisýdyń túlegimin. Árıne, meniń osy áre­ketime keı azamat­tar­dyń tańyrqaı ári tosyrqaı qarap otyrǵanyn tú­sinemin. Sizder de meni tú­sinińizder. Almatydan aýa kó­shetindeı meniń otyrǵan jerimnen sý shyq­qan joq. Biraq táýelsiz eli­mizdiń, egemen Qazaqstan Res­pýbl­ı­ka­synyń jarqyn bolashaǵy úshin osy qa­damǵa barýǵa týra keldi. Bul bizdiń ishki úlken strategııalyq áreketimiz ekenin el-jurt durys uǵynady dep oılaımyn. Prezıdent budan ári astanany kóshirý týraly oılaryn tarqata aıtyp, túbinde óziniń osy sheshiminiń asa zor tarıhı mán-mańyzǵa ıe bolaryna, qazir solqyldaq saıasat ustanyp júrgenderdiń erteń osy toqtamǵa rıza bolaryna senetinin bildirdi. Endi bir sátte, kópshilik baı­qady ma, baıqamady ma bil­meı­min, Nurekeńniń daýysyna áldebir diril engendeı boldy. Sózin aıaqtaı kele Elbasy nazaryn ánshi Nurlan О́nerbaıǵa aýdardy da: “Nurlan, káne, “Aýylym” ánin shyrqashy”, – dep ótindi. Jeńil qalyqtaǵan ánniń áýenine tebirenip biraz turdy da, tez burylyp, trapqa kóterilýge bet aldy. Prezıdent te et pen súıekten jaral­ǵan adam emes pe, shyǵaryp salyp turǵan qaýymǵa, sál bosańsyǵan sezimin bildirgisi kelmegen shyǵar dep oıladym. Qoshtasýdyń osy bir sáti áser etti me, meniń de júrek tusym bir shym ete qaldy. Qalaı kúrsinip jiber­ge­nimdi ózim de ańǵarmadym-aý deımin. Bıylǵy jyly, bárimizge belgili, Qazaqstanǵa taǵy da bir úlken mindet júkteldi. Shynyn aıtqanda, bul da Elbasymyzdyń kóregen saıasatynyń arqasy dep bilemin. 2010 jyly Qa­zaqstan Respýblıkasy 56 eldiń basyn biriktirip otyrǵan bedeldi halyq­ara­lyq uıym – Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýde. Munyń bizdiń elge kórsetilip otyrǵan zor qurmet pen senim ekenin árqaı­symyz tereń túsinýge mindettimiz. Kópshilikke belgili, jyl basynda Pre­zı­dentimiz Nursultan Nazar­baev­tyń “Izvestııa” gazetinde maqalasy ja­r­ııalandy. Osy maqalasynda El­basy: “Egemen memlekettiń basshysy retinde men Qazaqstan Respýb­lıkasynyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyn jaı stra­tegııalyq ulttyq joba jáne eldiń halyqaralyq bedeli ósken­diginiń dáleli dep qana emes, sony­men birge Uıymǵa jańa tynys, jańa serpin berýdiń múmkindigi dep baǵalaımyn”, – dedi. Iаǵnı, Qazaq eli asa bedeldi Uıymǵa tóraǵalyq etý arqyly bedel ǵana jınap otyrǵan joq, dúnıe­júzilik órkenıettiń damýyna jańa tynys berýge tal­py­nys jasaýda. Munyń aıqyn aıǵaǵy jáne elimiz ben Elbasyǵa degen zor qurmettiń kórinisi kúni keshe ǵana 56 elden kelgen mınıstrler men mártebeli ókilderdiń bıylǵy jyly Astanada EQYU Sammıtin ótkizý týraly Qazaqstan usynysyn túgeldeı qoldaýy boldy. Qazaqstan álemdik qarjy daǵdarysynyń yqpa­ly­nan aman-esen shyǵyp keledi. Elde eko­nomıkalyq turaqtylyq ornatý jo­lynda negizgi is-sharalar júzege as­ty. Jeńistiń bári birlikpen kele­tinin biletin N.Nazarbaev týǵan hal­qyna: “Tarıhtyń barlyq kezeńin­de daýdan da, jaýdan da qazaq utylsa, tek birlik pen tatýlyqtyń azdyǵynan utyl­dy”, degen oı tastaıdy. Bizdiń qol jet­kizgen barlyq tabysy­myzdyń n­egizi – birlik pen yntymaq. Aldaǵy ýa­qytta da elge keregi osy – birlik. Elba­sy da árbir sóılegen saıyn bir­ligi jarasqan eldiń aıy ońynan týa­ty­­nyn, isi alǵa basatynyn aıtyp keledi. Bıyl Qazaqstan Respýblı­kasyna sapary barysynda BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn bylaı dedi: “Qazaqstan Prezıdentiniń osynaý synaq alańyn jaýyp qana qoımaı, tutas óńirde ıadrolyq qarýdan ada aımaq qurǵa­ny­na zor qoldaýymdy bildiremin. Onyń bul qadamy bizdiń ıadrolyq qarýsyz álem qurý isimizdiń eń berik irgetasy ispetti. Barlyq elderdiń basshylary Nursultan Nazarbaevtan úlgi alyp, onyń jolymen júrýi tıis. Men BUU-nyń Bas hatshysy retinde ıadrolyq synaq alańynyń qaq júreginde turyp, barlyq álem elderin Qazaq­stan­nan úlgi alýǵa shaqyramyn”. BUU Bas hatshy­synyń bul aıtqany búkil álem elderi basshylarynyń qulaǵyna jetkeni aıdan anyq. Ústimizdegi jyly sáýirdiń 12-13-i kún­deri Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi jahan­dyq sammıttiń birinshi sessııasynda Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi. Elbasy ıadrolyq synaqtardyń soraqy sumdyǵyn barynsha kórip bilgen, Semeı ıadrolyq polıgonyn japqan jáne álemdegi tórtinshi zymyrandyq-ıadrolyq áleýetten óz erkimen bas tartqan Qazaqstan MAGATE-men tyǵyz yntymaqtas­tyqta ıadrolyq qaterdi taratpaý jáne azaıtýdyń jahandyq úderisiniń tabandy jaqtaýshysy ekenin aıtty. “Biz jańa ıadrolyq qarýsyz aımaqtar qalyptas­tyrýdy, sonyń ishinde Taıaý Shyǵysta qalyptas­tyrýdy jaqtaımyz. Ortalyq Azııa aımaǵy aıasynda Qazaqstan ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, ıadrolyq materıal­dardyń tara­lýyna jol bermeý jáne ıadrolyq lań­kestikpen kúres jóninde óńirlik is-qımyl josparyn ázirleýge bastamashy boldy. Osy tájirıbeni álemniń basqa óńirlerine de taratý oryndy bolar edi”, – dedi N.Nazarbaev. Prezı­den­timiz osy alqaly basqosýda dúnıe júzine atom qarýynan bas tartý jónindegi óz úndeýin jarııa etti. Kúni keshegi tarıhqa kóz salsaq, uly Buqar jyraý óle-ólgenshe han Abylaıdyń tileýin tileýmen ótkenin kóremiz. Birde kemshiligin betine bassa, birde asqaqtata mereıin ústem etedi. Sonyń bári hannyń emes, eldiń erteńin oılaýdan týǵan múdde. Sol Buqar babamyz “Tilek” atty tol­ǵaýynda bylaı dep kósiledi: Toǵyzynshy tilek tileńiz, Tóreńiz taqtan taımasqa, Toqsandaǵy qart babań Topqa jaıaý barmasqa! Danyshpan baba alysty kózdep, tóresiniń taqtan taımaýyn tileıdi. Dál búgingi almaǵaıyp kezeńde qazaqstandyqtardyń da birden-bir tilegi álem tanyǵan Elbasymyzdyń el tizginin óz qolynda ustaı berýi bolsa kerek. Turarbek ASANOV, Parlament Májilisiniń depýtaty.