Báseke dúrbeleńi

О́tken aptada álemde ekonomıka salasynda kóptegen oqıǵalar oryn aldy. Solardyń kópshiligi kompanııalardyń óz jaǵdaılaryn jaqsartý, kúsheıe túsken básekege tótep berý úshin jasap jatqan amaldary jumystan qysqartý, jalaqyny shekteý, antıdempıngtik sharalarǵa barý ekendigin kórsetip berdi. Qysqasyn aıtqanda, álemdi torlap alǵan daǵdarys dúrbeleńi odan ári jalǵasýda. Tómende osy oqıǵalardan jekelegen habarlardy usynyp otyrmyz.

Jalaqyny qysqarta tústi

Ońtústikkoreıalyq Samsung Electronics kompanııasy óziniń jartylaı ótkizgish jeliler salasyndaǵy jaǵdaıyn nyǵaıta túsýde. Kompanııa qazirgi qarqynymen endi biraz ýaqyttan keıin osy saladaǵy kóshbasshy amerıkalyq  Intel-diń aldyna túsýi múmkin. Bul jaıynda Business Korea gazeti sarapshylardyń pikirine súıine otyryp maqala jazǵan. Sonymen qatar,  Samsung-tyń jarnama men jalaqy shyǵyndaryn azaıtyp kele jatqandyǵyn da atap kórsetken. Maqalada Samsung-ke is­kerlik kórsetkishter boıynsha Intel-den artta qalýshylyqty úsh paıyzǵa deıin qysqartýdyń sáti túskendigi jazylady. Buǵan qosymsha ońtústikkoreıalyq kompanııa 2015 jyldyń bi­rinshi toqsanynda jartylaı ótkizgish bólimsheleri boıynsha operasııalyq paıdany 3 trıllıon vonaǵa (2,7 mıllıard dollarǵa) deıin jetkizgen. Osyǵan oraı sarapshylar endi 4-5 jyldyń ishinde Samsung-tiń jartylaı ótkiz­gishter rynogynda jetekshi orynǵa ıe bolatyndyǵy týraly boljam jasaıdy. Alaıda, bul úshin kompanııaǵa birigý men jutyp alý baǵytynda birqatar kelisimder jasasýǵa, sondaı-aq júıelik jartylaı ót­kizgishter men chıpter júıesindegi ınves­tısııany arttyra túsýge týra keletindeı. Sarapshylardyń málimeti boıynsha 2014 jyldyń qory­tyndysynda álemdik jartylaı ótkizgishter rynogyndaǵy Samsung-tiń úlesi 10,9 paı­yz­ǵa deıin jetken. Bul kórset­kish boıyn­sha ol jartylaı ót­kizgishterdiń óndiristik ryno­gynyń 14,2 paıyzyna ıe bolyp otyrǵan Intel korporasııasyna meılinshe taıap keldi. Rynoktaǵy kóshbasshymen senimdi básekege túsý múmkindigine Samsung óziniń jady mıkroshemalary segmentindegi basymdyq nátıjesinde qol jetkizgen. 2013 jyly ońtústikkoreıalyq vendor 3D V-NAND flesh-jady óndirisindegi aldyńǵy qatarly tehnologııany ázirlegen bolatyn. Munyń syrtynda Samsung – 20-nm tehúderisin qoldana otyryp, DRAM-jadynyń serııalyq óndirisin jolǵa qoıǵan álemdegi jalǵyz kompanııa bolyp tabylady. Osy rette Samsung-tiń paı­danyń az bolýyna baılanysty jarnama men jalaqy shyǵyndaryn azaıta túsýge májbúr bolǵandyǵyn atap ótýimiz qajet. Osy jóninde jazylǵan habarlar boıynsha kompanııa óz qyzmetkerlerine jalaqy tóleýge 2014 jyly 9,3 trıllıon vona (8,44 dollar) shyǵyndaǵan. Bul osynyń aldyndaǵy jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 0,3 paıyzǵa az. 2014 jyldyń sońynda Samsung-tiń Ońtústik Ko­reıa­daǵy qyzmetkerleriniń sa­ny 99386 adamdy quraǵan. Bul osydan 1 jyl burynǵy kórsetkishten 3,7 paıyzǵa kóp. Kompanııanyń árbir qyzmetkeri orta eseppen alǵanda 1 jylda 93,6 mıllıon vona (85 myń dollar) kóleminde jalaqy alǵan. Eger 2013 jyly bul kórsetkish 97,3 mıllıon vonany quraǵandyǵyn eske alatyn bolsaq, ár qyzmetkerdiń jala­qysy ájeptáýir azaıa túskendigin baıqaımyz. Samsung osynyń aldynda óziniń barlyq qyz­metkerleri úshin jala­qyny ósirmeý jóninde sheshim qabyldaǵandyǵyn ha­barlaǵan bolatyn. Demek, 2015 jyldyń ónboıynda mundaǵy qyzmetkerler belgilengen shamada ǵana eńbekaqy taba alady. Sonymen qatar, Samsung jar­namaǵa ketetin shyǵyndardy da azaıtyp otyr.  О́tken jyly ol óziniń bul jónindegi shyǵyndaryn 687 mıllıon dollar kóleminde shektegen bolatyn. Bul 2013 jylmen salystyrǵanda 26,1 paıyzǵa az. Qazirgi kúni   Samsung óziniń eń bir qıyn ýaqyttaryn bastan keshýde. Onyń 2014 jyldyń tórtinshi toqsanyndaǵy taza paıdasy 27 paıyzǵa azaıyp ketti. Mine, osylardyń barlyǵy jı­naqtala kele jarnama men jalaqy shyǵyndaryn qysqarta túsýge áser etken. Jumystan bosatqannan uta ma? Izraıl qarjy mınıstrligi men osy eldiń poshta kompanııasynyń basshylyǵy ótken aptanyń sońynda ózara kelisimge qol qoıdy. Bul kelisim Izraıl posh­ta qyzmetiniń rentabeldiligin arttyrýǵa, sondaı-aq, jekeshelendirýdi júzege asyrý baǵytyndaǵy reformany bastaýǵa múmkindik beretin bolady. Osy boıynsha poshta kompanııasy óz qyzmetkerleriniń sanyn 1200 jumysshyǵa qysqarta túsetin bolady. Bul qyzmetkerlerdiń 650-i atalǵan kompanııada turaqty jumys ornyn ıelenip kelgen bolatyn. Sondyqtan qysqartý sharalary birqatar otbasylardyń jaǵdaıyna áser etýi múmkin. Poshta kompanııasy eldegi zańdylyqtarmen osy jaǵdaıdy eskere otyryp, jumystan bosaý­shylarǵa tıisti ótemaqy tóleýge tıis. Máselen, turaqty jumys ornynan bosaıtyn 650 adamnyń árqaısysy memleketten 700-800 myń shekeldiń ótemaqysyn alady. Sonymen qatar, olarǵa kompanııanyń ózi de olardyń osynda istegen ýaqyttaryn eskere otyryp, tıisti ótemaqy tóleýge mindetti. Qarjy mınıstrligi men posh­ta kompanııasynyń arasynda jasalǵan kelisimge sáıkes onyń qatarynda qysqartý sharalarynan keıin 3800 adam qalatyn bolady. Munyń syrtynda taǵy da 1250 qyzmetkerdi kompanııa óziniń turaqty shtatyna qospastan jalǵa alýǵa quqyly bolyp tabylady. Memleket reformany júr­gizýge jumsalatyn shyǵyndardyń teń jartysyn Izraıl poshtasy aqsııalaryn emıssııalaý arqyly, sondaı-aq kompanııanyń memleket ıeligine beretin jyljymaıtyn múlikterin satý jolymen qaıtarýdy kózdeıdi. 2016 jyldyń sońyna deıin memleket poshta aksııalaryn 20 paıyzǵa emıssııalaýdy júzege asyrmaq. Osynyń ózinen 150 mıllıon shekel kiris kiredi dep josparlaýda. Al satýǵa shyǵarylatyn jyljymaıtyn múlikke keletin bolsaq, qazirdiń ózinde bul ǵımarattar jarym-jartylaı bos tur. Olardy jalǵa berýdiń ózi taǵy da 100 mıllıon shekel tabys qaratady dep baǵalanýda. Qarjy mınıstrligi osyndaı kelisimge kelýmen qatar Izraıl poshtasy dırektorlar keńesiniń bekitýine jańa bas dırektor retinde Danı Goldshteınniń kandıdatýrasyn usyndy. Eger bul kandıdatýra qoldaý tabatyn bolsa oılastyrylǵan reformany júzege asyrýdyń, osy arqyly poshta qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýdyń barlyq jaýapkershiligi D.Golshteınniń ıyǵyna túsetin bolady. Kelisimdi júzege asyrý úshin eń aldymen ony Knessettiń qarjy komıssııasynda bekitý kerek. Bul úshin jańadan saılanǵan burynǵy premer-mınıstr B.Netanıahý óziniń jańa úkimetin qurýy qajet. Mine, sodan keıin baryp qana Izraıldegi posh­ta reformasy qolǵa alynatyn bolady. Qytaı men Taıvan úshin baj salyǵyn engizdi Eýropalyq odaq Qytaı men Taıvannan ımporttalatyn sýyq prokatty bolatqa antıdempıngtik baj salyǵyn engizbek. Bul jaıynda Eýropalyq odaqtyń resmı jýrnalynda jazylǵan. Osy habarlamada kórse­tilgendeı, Qytaıdan jetkiziletin ónimge 25,2 paıyzǵa deıin, al Taıvannan jetkiziletin ımport­qa 12 paıyzǵa deıin baj salyǵy qoldanylatyn bolady. Mundaı sheshim qabyldanýyna Eurofer eýropalyq bolat óndi­rýshiler assosıasııasynan ótken jyldyń mamyr aıynda túsken shaǵym áser etken.  Eurofer bolat óndirýshiler assosıasııasy Qytaı men Taıvannyń Eýropalyq odaqqa 620 mıllıon eýronyń sýyq prokatty bolatyn tómen baǵamen jetkizgendigin, munyń ózi jalpy rynoktyń 17 paıyzyn quraǵandyǵyn aıtyp shaǵym jasaǵan. Bul oqıǵa 2013 jyldyń ishinde oryn alǵan kórinedi. Onyń ústine, assosıa­sııa­daǵylar 2010-2014 jaldar ara­­lyǵynda atalǵan elderden jet­kizilgen osy ónim kólemi 3 ese art­qandyǵyn málimdegen. Mine, osy jaǵdaıdy eskere kelgen Eýropalyq odaqtyń tıisti organdary Qytaı men Taıvannan jetkiziletin sýyq prokatty bolattyń ımporttyq ónimderine tıisti baj salyǵyn qoldanýdy jón dep  tapqan. Árıne, bul jaǵdaıdyń Qytaı men Taıvan bolat óndirý­shi­le­riniń Eýropa rynogyndaǵy básekelestik qabiletin birshama shekteı túsetindigi anyq. Daıyndaǵan Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».