Almaǵaıyp álemniń alasapyran shaqtary

Sońǵy aptalarda álem eldi eleń etkizetin eleýli oqıǵalarǵa tolyp tur. Solardyń arasynda Eýropaǵa ońtústik jaqtan qaptap kelip jatqan bosqyndar legine qatysty áńgimeler men qozǵalystar kúsheımese, azaıa qoıǵan joq. Munyń qabatynda birden kúrt kóterilgen Azııadaǵy eki koreı memleketiniń teketiresi de jurtty jiti qadaǵalaýǵa májbúr etip qoıǵan taqyryp boldy. Sol sııaqty Taıaý Shyǵys pen Irak aýmaǵyn dúrliktirip jatqan «Islam memleketi» tobyrynyń sodyrlary da ózderin nazardan tys qaldyra qoıatyn emes. Salvadordyń bir túrmesinde bolǵan qyrǵynnyń ózi – bir shoǵyr áńgime. Munyń arǵy jaǵynda kópshiliktiń kóńilin kúpti etip otyrǵan ózge máseleler de jeterlik. Eýropada ersili-qarsyly salynyp jatqan sanksııalar men embargolardy aıtpaǵannyń ózinde, «provınsııalyq deńgeıdegi tótenshe jaǵdaılardyń» san alýan túrleri men sıpattary da boı kórsetip qalýda. Álemdi jaılaǵan qarjy daǵdarysy da biraz problemanyń basyn shalyp úlgerdi. Osy sapta zardap shegip jatqan irgeli kompanııalar da barshylyq. Másele endi onymen de tyna qoımaıtyn sııaqty. Teginde, almaǵaıyp álemniń qazirgi alasapyran shaqtary sońǵy ǵasyrdaǵy eń kúrdeli kezeńniń biri bolyp turǵan shyǵar. Bosqyndar Makedonııadaǵy polıseıler shebin buzyp ótti Senbi kúni Grekııa jaǵynan quıylyp kelgen bosqyndar legi Make­donııanyń tústik sheka­ra­syn­daǵy polıseıler shebin buzyp ótti. Munyń aldynda, seısenbide bul eldiń bıligi sol shepte Soltústik Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinen kelgen kelimsekter kerýeniniń kólemi kóbeıe túsýine baılanysty soldattardy da jiberýge májbúr bolǵan edi. Olar eldiń terrıtorııasyna ótip, odan ári kári qurlyqtyń basqa memleketteri aýmaǵyna qaraı ketpekshi bolǵan tobyrdyń jolyna tosqaýyl bolýǵa tıisti edi. Bastapqyda áske­rıler ólermendikpen alǵa umtyl­ǵan tobyrǵa qarsy pálen­deı qatqyl áreketterge barmady. Biraq, polıseıler bulaısha typ-tynysh tura qoıǵan joq, olar yryq bermeı bara jatqan topqa qaraı birden shýyldaq granatalar laqtyryp, jaqyn kelgenderin kespeltektiń astyna aldy. Aqy­rynda olardyń ustanǵan tásilderine armııa men arnaıy jasaq jaýyngerleri de qosylyp ketti. Endi bular da kózden jas aǵyzatyn qutylar laqtyryp, jurt­tyń betin qaıtarýǵa tyrysa bastady. Nátıjesinde bosqyndar jaǵynan birneshe adam jaraqat alyp qaldy. Jaǵdaıdyń munymen de toqtalmaı, ýshyǵa túskeni sondaı, beısenbi kúni elde tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Jalpy, sońǵy aıda Makedonııa shekarasynan 40 myń adam zańsyz ótip ketken eken. Solardyń 33 myńy Sırııa azamattary bolyp shyqty. Al endigi mólsher shilde aıyndaǵy aýqymnan eki eseden de asyp túsip otyr. Buǵan qosa, makedon-grek shekarasynyń beıtarap alańynda taǵy 4 myń adam jaılasyp alǵan eken. Grek jaǵynan toqtaýsyz kelip jatqan bosqyndar tasqynynyń nópiri sońǵy kúnderi eki eldiń arasyna qatynap turǵan poıyzdy da toqtatyp tastady. Bul eki ortada Grekııa astanasy – Afına qalasyna taǵy eki jarym myń adam topyrlap kelip, Eýropa elderine ótýge ýaqytsha ruqsat qaǵazyn alyp úlgeripti. Olar munda Kos araly arqyly kelipti. Sodan keıin grek polısııasy sol aralǵa baryp Sırııa, Pákistan, Aýǵanstan, Mıanma jáne Senegal elderinen jınalǵan qashqyndardyń alǵashqy qaıyqtar partııasyn toqtatty. Endi bul adamdar ózderine qujat toltyrylyp bitýin taǵy bir táýlik kútip, artynan elderine qaıtarylýy kerek. Soǵan qaramastan, bul mańdaǵy shatyrlar qalashyǵynyń aýqymy barǵan saıyn keńeıe túsýde. Olar sondaı-aq, osyndaǵy qańyrap bos turǵan úıler men qıraǵan meımanhanalarǵa basyp kirýde. Mıgranttar Makedonııaǵa ki­rer kezderinde yqtımal bosqyn­dar retinde tirkelip, sony aıǵaqtaıtyn qujattar alady eken. Bul olarǵa 72 saǵat boıy eldiń ishinde emin-erkin júrip ótýge múmkindik beredi. Biraq, belgilengen merzim bitkennen keıin olar eldiń aýmaǵynan shyǵyp ketýleri, ne saıası baspana alyp úlgerýleri tıis. Kelimsekter tasqynynyń kóp aýyrt­palyǵyn qazir Make­donııanyń grek shekarasyndaǵy Gevgelııa qalasy tartyp jatyr. Osy jerde bosqyndar Serbııa astanasy – Belgradqa deıin jetip, odan ári Vengrııaǵa ótip ketý úshin poıyzdarǵa shabýyl jasaýlaryn toqtatatyn emes. Al «Makedonııa temir joly» osynshalyqty adam resýrsyn bir baǵytqa qaraı tasymaldaýǵa shamasy kelmeıtinin málimdedi. Osyǵan baılanysty ol qosymsha vagondar berýdi suraıdy. Biraq, ótinish ázirge jaýapsyz qalyp otyr. Bolgarııa mıgranttardan qutylý jolyn qarastyrýda Osy kezge deıin Bolgarııa aýma­ǵyna ótip ketken bosqyn­dar­dyń basym kópshiligi Túrkııa ar­qy­ly kelgen eken. Bul tasqyn aldaǵy ýaqyttarda da azaıa qoı­maı­tyn sııaqty. Sol sebepti Sofııa eldi Anadoly túbegimen jalǵas­tyryp turǵan shekaranyń 30 shaqy­rymdyq aýmaǵyn tas­taı etip bekitip tastaýǵa sheshim qabyl­dady. Dálirek aıtqanda, osy aýmaq­ta bıik dýal turǵyzylyp, sheka­ra jabylady. Biraq Bolgarııada kelimsekterge qatysty týyndap otyrǵan problema jalǵyz bul ǵana emes. En­di tústik betkeıdegi tasqynǵa qar­sy toǵannyń osal shegendelgen tusyndaı bolyp Grekııa shekarasy jatyr. Munyń ústine, tap osy tusta janyndaǵy Makedonııa grek aýmaǵynan kún qurǵatpaı aǵy­lyp kelip jatqan bosqyndar jolyna tosqaýyl qoıý úshin onymen shekarasyn jaýyp jatyr. Endeshe, ol jaqtan tumsyqtary tasqa tıgender bolgar jerine qaraı quıylmaǵanda, qaıda barady? Sondyqtan Bolgarııa eki eldiń birlesken ortaq shekarasy aýmaǵynan zańsyz mıgranttardyń ótip ketpeýi úshin Grekııa shekarasyna soldattaryn jóneltti. «Qarýly kúshter shekara polısııasymen birge shekaralyq baqylaýdy kúsheıtedi», – dep habarlady Sofııada qorǵanys mınıstrligi. Habarlamada bul qadamnyń qazir­gi tańda syrtqy ishki ister mınıs­trligimen birlesip jasalǵan tu­tas bir sharalar sheńberinde qabyl­danyp otyrǵany aıtylǵan. Bolgarııa ishki ister mınıstri Rýmıana Bychvanova ázirge tasqyn­dar leginiń «aıtarlyqtaı artyp ketkeni» baıqalmaıtynyn, alaıda, olardyń aldyn alýdyń yqtımal sharalary jaıly eldiń premer-mınıstri Boıko Borısovpen birge talqylap alýy kerektigin atap ótti. Sofııa qazir bosqyndardyń grek-bolgar shekarasyn buzyp ótý arqyly ishke enýge tyrysýlary múmkindiginen qorqyp otyr. Bolgarııanyń Makedonııadan bir aıyrmashylyǵy, ol Eýropa odaǵynyń múshesi bolyp tabylady, biraq Shengen aımaǵyna kirmeıdi. Jeksenbi kúni premer-mı­nıstr Boıko Borısovtyń ózi de únin estirt­ti. Ol el úkime­ti­niń Make­­donııamen aradaǵy mem­le­ket­tik sheka­rany kúzetýdi kúsheıtý týra­synda sheshim qabyldaǵanyn ja­rııa etti. Atalmysh shara Bol­ga­rııa ter­rıtorııasyna kórshi elden ke­letin bosqyndardyń yryq ber­mes zańsyz toptarynyń ótip ket­peýi úshin jasalǵaly jatyr. Eske sala keteıik, senbi kúni Grekııa men Makedonııa arasyndaǵy polıseıler qurǵan shepti buzyp ótken bolatyn. Myńdaǵan adam osyndaǵy nópirdiń tasqynyn sheka­­ranyń makedon jerine ula­sa­tyn aýmaǵyndaǵy tikenek sym tartyl­maǵan teliminen ótip ketýge paıda­lanyp baqqan. Qazir 2015 jyldyń basynan beri 9,2 myń adamnyń Bolgarııadan baspana suraǵany atap ótilip otyr. Germanııada ásireońshyldardyń narazylyq aksııasy bastaldy Nemistiń Saksonııa federaldy jerindegi Haıdenaý qalasynda elge bosqyndardyń qaptap kelip jatqanyna baılanysty qarsylyq aksııasy bastalyp ketti. Bıliktiń kelimsekterdi kútip alyp, olarǵa barlyq jaǵdaılardy jasaýyna narazylyq senbi kúni túnde kóshedegi jappaı tártipsizdikke ulasyp ketken. Osynyń saldarynan quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri de zardap shekti. Atap aıtqanda, qaqtyǵys kezinde 31 polıseı jaraqat alyp qaldy. Juma kúnniń keshinde qalada jaqynda ashylǵan bosqyndardy qabyldaý baspanasyna myńǵa jýyq adam kelgen. Aldyn ala málimet boıynsha, olar negizinen ásireońshyl partııalar men qozǵalystyń ókilderi kórinedi. Sonyń ishinde eldiń ıslamdanýyna udaıy qarsylyq bildirip kele jatqan «Pegıda» qozǵalysy bastamashy sııaqty. Olar «Biz – halyqpyz!» dep urandaǵan. Polısııa sherýshilerdiń bosqyndar mingen avtobýstar júrip jatqan kóshege shyǵyp ketýlerine kedergi keltirgennen keıin narazy top músheleri tártip saqshylaryna qaraı tas, bótelke sııaqty zattar men pırotehnıkalyq quraldardy laqtyrýǵa kirisken. Sońynan aksııaǵa qatysýshylar arasyndaǵy meılinshe belsendileri tutqynǵa alyndy, taǵy birqataryna dárigerlik kómek kórsetildi. Jalpy, qaladaǵy tártipti qalpyna keltirý úshin barlyǵy 136 quqyq qorǵaýshy jumyldyrylǵan. Al bosqyndar otyrǵan birinshi avtobýs polısııanyń qorǵaýymen tek túnniń ortasynda ǵana ózderine bólingen baspanaǵa kele alǵan. Al bosqyndardyń jalpy sany 250 adam eken. Olardyń barlyǵy Sırııa men Iraktaǵy soǵys qımyldarynan qashyp kelgen shoǵyr boldy. Germanııanyń burynǵy GDR aýmaǵyndaǵy Leıpsıg jáne Drezden shaharlaryna jaqyn mańda ornalasqan Haıdenaý qalasyndaǵy qarsylyq qozǵalysy jeksenbi kúni de jalǵasyn tapty. Al polısııa bosqyndar ornalasqan ǵımaratty barynsha muqııat qorǵap tur. Quqyq qorǵaýshylar munymen shektelmeı, manıfestasııaǵa shyqqandardy qýyp taratty. Osydan keıin qalada ksenoforbııaǵa qarsy alternatıvti manıfest bolyp ótti. Koreıa túbegindegi eki eldiń otpen oınaýy Sońǵy kúnderi Koreı túbegindegi eki el – KHDR men Ońtústik Koreıa arasyndaǵy shıelenis sharyqtaý shegine jetti. Muny basy ońtústik tarapynyń shekaradaǵy demarkasııa jasalǵan aýmaqqa dybys kúsheıtkish qoıyp, soltústiktegi qandastaryna qarsy nasıhat jumystaryn júrgizgeni sebep boldy. Munyń artynsha AQSh pen Koreıa jyl saıynǵy birlesken áskerı jattyǵýlaryn bastap ketti. Ol jáne KHDR tarapynan tutqıyldan shabýyl jasala qalsa, odan qalaı qorǵaný kerektigin pysyqtaýǵa arnaldy. Osylardyń negizinde Phenıan Seýlge 48 saǵattyń ishinde jattyǵýdy toqtatýdy, olaı bolmaǵan kúnde AQSh-qa álem buǵan deıin bilmeı kelgen qarýmen soqqy beretinin málimdegen ýltımatým qoıdy. Soltústik Koreıanyń bul talaby juma kúni oryndalǵandaı bolyp kóringen. Qarsy jaq kenet jattyǵýlaryn toqtata qoıdy. Muny AQSh qorǵanys mınıstriniń Shyǵys Azııa jónindegi kómekshisi Devıd Sher habarlady. Biraq, bul kidiristiń qansha ýaqytqa deıin sozylatyny aıtylǵan joq. Shynynda da bul toqtalys eki jaqtyń jattyǵýdy budan ári qalaı óristeýi kerektigin aqyldasýǵa arnaǵan ýaqyty bolyp shyqty. Sóıtip, keshke qaraı jattyǵý bas­taldy. Ol áýeden soqqy berý jolyn birlese júrgizýmen jalǵasty. Osylaısha ýltımatýmnyń ýaqyty da aıaqtaldy. О́zi jasaǵan qoqan-loqydan eshteńe shyqpaǵanyna kózi jetken Phenıan endi Birikken Ulttar Uıymynyń Qorǵanys keńesine shyǵyp, qarsy jaqtyń tirlikterine toqtaý salýǵa shaqyrdy. Áıtkenmen, budan eshqandaı qorytyndy shyqqan joq. BUU eki koreı elin beıbitshilikti saqtaýǵa shaqyrǵannan artyqqa bara almady. Munyń esesine, Seýl óziniń shıelenisti odan beter kúrdelendire túsýge beıil ekenin barynsha óktemdikpen tanyta tústi. Ol shekaradaǵy nasıhattyq baǵyttaǵy dybys kúsheıtkishtiń únin óshirý ornyna, burynǵydan da qataıtty. Muny Koreıa úkimeti senbi kúni óziniń demarkasııa jasalǵan aýmaqqa soltústik jaq qoıǵan mınaǵa jarylyp, qaza tapqan eki jaýyngeriniń ólimi úshin KHDR-dyń jaýapkershilikti moınyna alǵanynsha toqtatpaıtynymen túsindirdi. «Kógildir úı jaǵdaıdy baıypty kózben qarap, baǵalap otyr, ol KHDR tarapynan bolatyn qandaı da bir jańa arandatýlarǵa barynsha qýatty soqqymen jaýap qaıtarýǵa ázir», – dep málimdedi osy arada Koreıa prezıdenti ákimshiliginiń baspasóz hatshysy Reuters agenttigi tilshisine. Al AQSh generaly Martın Dempsı telefonmen bergen suhbatynda Amerıka jaǵynyń Ońtústik Koreıaǵa qarýly qoldaý kórsetýge daıyn turǵanyn atap ótti. Ol óz eliniń Koreı túbeginde ornalasqan 28 500 soldatynyń oılanbastan osy soǵysqa kirisip ketetinin aıtty. Osy tusta Soltústik Koreıa da qarap qalǵan joq. Ol endi eki eldiń shekarasyndaǵy ortaq aımaqqa 76,2 kalıbrli gaýbısasyn ákelip qoıdy. Munyń ózi eki jaqtyń 1953 jylǵy kelissóziniń nátıjesinde qol jetken kelisimdi buzǵandyq bolyp tabylady. Osydan keıin Koreıa Alıaskada jattyǵýǵa qatysyp jatqan alty ıstrebıtelin merziminen buryn qaıtaryp aldy. «Rıonhap» agenttiginiń deregine qaraǵanda, Soltústik Koreıa Sary jáne Japon teńizderi aýmaǵyndaǵy áskerı bazasyndaǵy 77 súńgýir qaıyǵynyń 50-in qaıtaryp alǵan. Keıin olardyń nege ol jaqtan alynyp ketkeni belgili boldy. Soltústik Koreıa óziniń ýltımatýmyna sáıkes áskerı jattyǵýlaryn toqtata qoımaǵan Koreıa men AQSh-qa qarsy áreket retinde kóp uzamaı súńgýir qaıyqtar jattyǵýyn bastap ketti. Oǵan eldiń lıderi Kım Chen Ynnyń ózi basshylyq jasaýǵa kiristi. Osy kezde Seýl KHDR-dyń osy kemeleri arqyly arandatý áreketterin jasap qalýy múmkin ekenin de alǵa tartty. Ońtústik Koreıanyń qarý arsenalynda ázirge 13 súńgýir qaıyq qana bar eken. Alaıda, bul elde Amerıkanyń baqaıshyǵyna deıin qarýlanǵan 28 myń áskerı qyzmetkeri bar. Buǵan qosa, kerek bola qalǵan jaǵdaıda AQSh-tyń osy aımaqtaǵy bazalarda turǵan súńgýir qaıyqtary kómekke kelýi de múmkin. Eki eldiń ókilderi aqyrynda senbi kúni shekara aýmaǵyndaǵy Phanmýndjom derevnıasynda kelissóz ústeline otyryp, eki jaq arasynda sharyqtaý shegine jetken shıelenisti retke keltirý jaıyn talqylaýǵa kiristi. Koreıa aqparat quraldarynyń máli­metterine qaraǵanda, sol eldiń múddesin munda ulttyq qaýipsizdik jónindegi keńesshi Kım Gvan Chjın men birigý jónindegi mınıstr Hon Ion Phe, al Soltústik Koreıanyń múddesin Phenıannyń Ońtústik Koreıa jónindegi joǵary laýazymdy ókili Kım Iаn Gon men KHDR halyq armııasy saıası bóliminiń bastyǵy Hvan Ben So qorǵaǵan. Alaıda, ol óziniń tıisti nátıjesin bere qoıǵan joq. Sodan soń taraptar jeksenbide taǵy bas qosty. Munda da olar túske deıingi talqylaýda bir-birlerimen kelisimge kele almady. Sosyn «joǵary jaqpen aqyldasyp alý úshin» úzilis jarııalap, tús qaıta ústel basynda tabysty. Sóıtkenmen, munyń da naqty sheshimi qabyldana qoıǵan joq. Degenmen, munda tek dál qazirgi jaǵdaıdy retteý ǵana emes, budan keıingi qarym-qatynasty qalaı jalǵaý kerektigi talqylanatyny belgili bolyp otyr. Sodyrlar Sırııada hımııalyq qarý qoldandy «Islam memleketi» terrorlyq tobyrynyń sarbazdary senbi kúni Sırııanyń Marı qalasynyń turǵyn úı aýdandaryna shabýyl jasaý kezinde hımııalyq qarýdy paıdalandy. Islamıster shahardy toksındi zattary bar snarıadtarmen atqylaǵan. Nátıjesinde turǵyndar arasynda tunshyǵý oqıǵasynyń birneshe deregi qaıtalanǵan. Basylymnyń habarlaýynsha, bul sodyrlardyń halyqaralyq deńgeıde ty­ıym salynǵan qarýdy birinshi ret iske qosýlary emes. Munyń aldynda ǵana AQSh-tyń «Islam memleketine» qarsy kúresi jónindegi bas shtabynyń bastyǵy, general Kevın Kıllea sodyrlardyń Irakta hımııalyq qarý qoldanǵany týrasynda aldyn ala aıǵaqtar alyp otyrǵanyn málimdegen edi. «Aldyn ala málimet boıynsha, ıslamısterdiń birneshe mınometin tekserý olardan ıprıt (qysha gazy) atty ýlaǵysh zatynyń qaldyǵy tabylǵanyn kórsetken», – dep jazdy basylym osyǵan baılanysty. Generaldyń aıtýynsha, buryn sodyrlardyń qoldanysynda bolyp, keıin kúrd kóterilisshileri qolyna túsken mınometterden hımııalyq qarýdyń izderi – kúkirt tabylǵan. Buǵan IM sodyrlary jasaǵan hımııalyq sıpattaǵy shabýyldan keıin, 14 tamyz kúni kúrdterdiń keminde 15 peshmerga jaýyngeri shuǵyl gospıtaldarǵa jatqyzylǵany dálel bola alady. Qorǵanys kúshteriniń basshylyǵy 13 tamyzda jıhadshylardyń Iraktaǵy kúrd pozısııasyna 45 hımııalyq snarıad jóneltkenin osy kezde jetkizdi. «Sondyqtan, maıdan aýmaǵy protıvogazdarmen qamtamasyz etildi», – dep atap ótti áskerıler. Islamshylardyń kúrd jaýyngerlerine qarsy hımııalyq qarý qoldanǵandaryn nemis áskerıleri de rastap otyr. Olardyń boljamy boıynsha, osynyń nátıjesinde 60 adamnyń dem alý organdaryna zaqym kelgen. «Islam memleketi» – 2014 jyly jazda ózin Sırııa men Irak terrıtorııasyndaǵy halıfat retinde jarııalaǵan terrorlyq top. Qazir oǵan qarsy Sırııa kóterilisshileri, Irak armııasy, shııt jasaqtary, kúrd ózin ózi qorǵaý áskerleri soǵysyp jatyr. Bul koalısııany AQSh áskerı kúshteri basqaryp otyr. Estonııa mınıstri «kommýnızm qylmysyn» áshkereleýmen shuǵyldanbaqshy Kommýnıstik rejimniń jasaǵan kereǵar áreketteri nasızm qylmystary sekildi tekserilýi kerek. Estonııanyń ádilet mınıstri Ýrmas Reınsaý osylaı dep otyr. Onyń aıtýynsha, osy isti alǵa aparý úshin shuǵyl túrde memleketaralyq sot qurylýy qajet. «Biz kommýnıstik rejimniń barlyq qylmystaryn jaryqqa shyǵaryp, oǵan halyqaralyq deńgeıde baǵa berip, sońynan bárimiz birge sottaýymyz kerek», – dep kúńirenedi mınıstr. Vedomstvo basshysy sonymen qatar atalmysh iske qatysty málimetterdiń «qazirgi tańdaǵy birde-bir halyqaralyq sotqa málim emes» ekenin jetkizedi. Onyń aıtýynsha, bul jónindegi usynys Tallınde 23 tamyz kúni ashylatyn halyqaralyq konferensııanyń kún tártibine berilgen. Degenmen, buǵan birden toıtarys berýshiler de tabylyp jatyr. Máselen, Reseıdiń kommýnıst-depýtattary «Ekinshi dúnıejúzilik soǵys qorytyndylaryn ózgertip jazý men soǵystan keıingi álemniń qurylymyn qaıta ózgertýge degen halyqaralyq tendensııaǵa» jaýap retinde kommýnızm men nasızmdi salystyrý úshin qylmystyq jaýapqa tartýdy usynyp úlgerdi. Olardyń pikirlerinshe, KSRO-daǵy saıası rejim men nasıstik Germanııany salystyra qaraýshylardy 10 jyl bas bostandyqtarynan aıyrý týraly jaza belgilenýi kerek. Mundaı usynysty LDRP atynan depýtat Vıtalıı Zolochevskıı de bildirdi. Jalpy, bul Estonııanyń joǵary laýazymdy sheneýnikteriniń «óz qojaıyndaryna» jaqsy kóriný úshin jasap otyrǵan birinshi jaǵympazdyq tirligi emes. Apple kompanııasy 158 mıllıard dollarǵa arzandady Amerıka qor bırjasyndaǵy baǵa oınamalylyǵy AQSh-tyń eń qymbat baǵaly Apple kompanııasyn qatty urdy. Sonyń saldarynan ol bıylǵy jyly birden 158 mıllıard dollarǵa arzandap ketti. Qytaı qor rynogyndaǵy ósý qarqyny qysqaryp, bırja ındeksteriniń tómendegeni týraly jańalyq estilgen 21 tamyz kúni ǵana Apple aksııalary 6,72 dollarǵa, ıaǵnı 6 paıyzǵa arzandaı tústi. Al sessııanyń aıaǵyna qaraı onyń bir danasy 106,02 dollardy qurady. Aksııanyń bir danasy 134,5 dollarǵa satylǵan kezi de tym áride emes edi. Apta ishinde Apple baǵasy 8,5 paıyzǵa otyrdy. Mundaı qulaý jyldyń basyndaǵy alǵashqy qaýyrt ósimnen keıin 3,2 paıyzǵa «mınýsqa ketip qalǵan» ınvestorlardy renjitetini de ras. Qazirgi tańda kompanııanyń kapıtaly 618 mıllıard dollarǵa baǵalanyp otyr. Jaqyn arada bul sıfr budan da tómen túsýi múmkin. Apple Inc – derbes jáne planshetti kompıýterler, aýdıopleerler, telefondar men baǵdarlamalar óndirýshi amerıkalyq korporasııa. Derbes kompıýterler jasaý salasyndaǵy pıoner kompanııa. Onyń bas páteri AQSh-tyń Kalıfornııa shtatyndaǵy Kýpertıno qalasynda ornalasqan. Kompanııanyń eń tanymal ónimderi – kompıýterdiń Macintosh jelisi, iPod, iPhone jáne iPad. 2011 jyldyń tamyz aıynda Apple álemdegi naryqtyq kapıtalızasııa bo­ıynsha eń qymbat kompanııa bolyp tanylǵan bolatyn. Onyń negizi 1976 jyly 1 sáýirde qalanǵan, 1977 jyldyń 3 qańtarynda korporasııa retinde tirkelgen. Kompanııa ataýy 30 jyl boıy Apple Computer, Inc. bolyp kelgen edi, alaıda, 2007 jyly 9 qańtarda ondaǵy Computer sózi alynyp tastaldy. Aıqarma bettiń materıaldaryn daıyndaǵan Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan».