Altaı – altyn besik

Halyqaralyq Túrki aka­demııasynyń arheologııalyq ekspedısııasy baıyrǵy túrki babalarymyzdan tam-tumdap jetken jyrlarda aıtylatyn jeruıyq atameken – Ergeneqon asqar Altaı taýlarynyń san ǵasyrlyq jumbaq jasyrǵan qalyń qoınaýlarynda ekenin anyqtady.  Týra jyrda sýrettelgen kórinis: jan-jaǵy bıik kógildir taýlarmen qorǵan ispetti qorshalǵan, sarqyraǵan sýy bar, jaıqalǵan nýy bar jazıra jaılaý. Altaıdyń osy bir qut qoınaýyn janarǵa túgel syıǵyzyp qaraǵanda, beınebir terbelip turǵan alyp besik dersiń. Alashtyń aqıyq aqyny Maǵ­jannyń Altaıdy túbi bir týys jurttyń altyn besigine balaýy da osyndaı tylsym syrdyń jat­qandyǵynan bolar. Búginde bilim jáne ǵylym salasyn úılestiretin irgeli halyqaralyq uıymǵa aı­nalǵan Túrki akademııasynyń halyqaralyq ekspedısııasy da dál osylaı: «Altaı – altyn besik» dep ataldy. Bul Shyǵys Qazaqstan oblysy Qatonqaraǵaı aýdanyna qarasty Berel aýyly mańyndaǵy Qaraqaba jazyǵy bolatyn. О́tken jyly osy jerdegi kóne ǵuryptyq keshenderden belgili arheolog-ǵalym Zeınolla Samashev bastaǵan qazba jumystary birneshe kóne mýzykalyq aspaptar tapqan bolatyn. Búginde olardy halyqaralyq Túrki akademııasynyń ǵalymdary zertteýde. Solardyń birin akademııa qaıta jańǵyrtyp, qalpyna keltirip te úlgergen. Ol búginge deıin tabylǵan eń kóne qobyz retinde Túrki akademııasynyń mýzeıinde tur. «Altyn shyqqan jerdi belden qaz» demeı me burynǵylar. Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti, tarıh ǵylymdarynyń doktory Darhan Qydyráli basqarǵan bul jolǵy ekspedısııa birqatar memleketterden delegasııalar atsalysqan, halyqaralyq sıpatta boldy. Atap aıtqanda, Ázerbaıjannyń Arheologııa ınstıtýtynan, Qazaqstannyń Á.H.Marǵulan atyndaǵy Arheo­logııa jáne etnografııa ınstıtýtynan, Qyrǵyzstannyń «Manas» qyrǵyz-túrik ýnıversıtetinen, A.Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetinen basshylar men bilikti mamandar, tanymal arheolog-ǵalymdar, son­daı-aq, birqatar sheteldik jáne qazaqstandyq jetekshi BAQ basshylary qatysty. Ańyz aqıqatqa aınaldy. Adam­zatty tylsym syrlarymen tań­ǵaldyryp kele jatqan Altaı bıyl da jańalyǵymen qýantty. Er­geneqonnyń Altaıda ekeni daýsyz dáleldermen aıqyndala tústi. Aıta keteıik, túrkııalyq ekspedısııa músheleri Qaraqaba jazyǵynyń kóne dastanda aıtylatyn Ergeneqonnyń dál ózi ekenine birden nazar aýdardy. Jaýynan qapyda jeńilgen kók túrikterdiń osy qutty qoınaýǵa boıtasalap aman qalǵanyn, qaıtadan ósip-óngenin Qaraqabadaǵy qazba jumystarynan tabylǵan tańǵajaıyp oljalar da aıǵaqtaı túsedi. Ergeneqonnyń ertegi emes ekenine ekspedısııa qatysýshylarymen qatar, olardyń myńdaǵan oqyrmany da kóz jetkizip jatyr. Aldaǵy ýaqytta «Qazaqstan», «Habar» jáne túrkııalyq NTV, «Haberturk» telearnalarynyń qatysýymen atalǵan ekspedısııa týraly derekti fılmder men arnaıy baǵdarlamalar jasalyp, kórermenge usynylmaq. Sonymen qatar, ekspedısııa aıasynda uıymdastyrylǵan «Altaı – altyn besik» atty dala semınarynda Túrki halyqtarynyń tarıhı-mádenı muralaryn zerttep, dáripteý, sondaı-aq, birlesken arheologııalyq ekspedısııalar uıymdastyrý já­ne basqa aýqymdy máseleler tal­qyldandy. Ashyq aspan astynda kórme uıymdastyrylyp, bıylǵy arheologııalyq qazba jumystarynan tabylǵan oljalar qatysýshylar nazaryna usynyldy. Olardyń ishinen jaýjúrek babalar tutynǵan qylyshtyń qynaby, qoramsaq jáne sadaqtyń bóligi aıryqsha kóz tartady. Ásirese, qoramsaqtyń san ǵa­syr boıy búlinbeı saqtalǵanyna arheologtardyń ózi tańdanyp otyr. Ekspedısııa jumysy As­ta­nada halyqaralyq Túrki akade­mııa­syndaǵy kezdesýmen jalǵasyn taýyp, qatysýshylarǵa sertıfıkattar tabys etildi. «Egemen-aqparat».