QAZAQSTAN QYRǴYZSTANDY KÚRDELI KEZEŃDE JALǴYZ QALDYRMAIDY

Elbasy N.Nazarbaev týysqan kórshi elge 10 mıllıon dollardyń kómegi kórsetiletinin málim etti Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev Qyr­ǵyz­standaǵy sáýir oqıǵalary barysynda baýyrlas elde taǵy da qan tógilip, turaqsyzdyq oryn alǵanyna ókinish bildirgen bolatyn. Sondaı-aq zorlyq-zombylyq pen urlyq-qarlyqtyń kórinisterine óziniń na­ra­zylyǵyn bildirgen edi. “Qyrǵyz Respýblıkasy – bizdiń kórshimiz. Men sondaǵy oqıǵalarǵa úlken ókinishpen qarap otyrmyn. Bizge jaqyn týysqan qyrǵyz halqynyń osyndaı ózara janjaldy jaǵ­daı­larǵa qaıta kirisip otyrǵany alańdatady. Barlyq saıasatkerler halyqtyń qamyn jeıtindikterin, olarǵa tek jaqsylyq tileıtin­dikterin aıtady. Is júzinde dál bulaı bolmaı otyr. Dúkenderdi qıratyp, órtep jatyr, bankter jabyq tur, Qyrǵyzstannan kapıtal ketip barady. Turaqtylyq joq jerde eshteńe de bolýy múmkin emes. Saıasatpen emes, barrı­kadalarmen aınalysý kerek. Áýeli halyqty toıyndyryp, olarǵa jumys berý qajet. Búgingi tańda Qyrǵyzstan turǵyndarynyń jartysynan astamy kedeıshilik sheginde ómir súrip jatyr. Jumys­syzdyq deńgeıi óte joǵary. Salystyryp qarasańyz, jan basyna shaqqandaǵy IJО́ Qyr­ǵyzstanda – 800 dollar, Qazaq­standa – 8 000 dollar. Qazaqstan osy jyldardyń bárinde beıbit ómirdiń rahatyn kórip, eńbek etýde, balalaryn tárbıeleýde. Elde turaqtylyq. Kóp ulttylyqqa qara­mastan, adamdar bir-birin qur­metteıdi, toleranttylyq óte joǵary deńgeıde. Jáne de bul bizge damýǵa, ınvestısııalar tartýǵa múmkindik berip otyr. Turaqtylyq pen halyqtyń tynysh ómiri – eń basty baılyǵymyz”, – dep atap kórsetken bolatyn. Kúni keshe Almaty túbinde bolyp ótken Eýropadaǵy qaýips­iz­dik jáne yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter syrtqy ister mınıstrleriniń beıresmı kez­desýinde de Qyrǵyzstandaǵy jaǵ­daıǵa alańdaýshylyq az bi­l­dirilgen joq. Eldiń ońtústigindegi ahýal áli de qalypqa tolyq tústi deýge kelmeıdi, dedi alqaly jıynda sóz alǵan túrli elder syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary men ókilderi biraýyzdan. Mundaı má­lim­­demeler negizsiz bolmasa kerek. Syrtqy ister mınıstrleri beıresmı kezdesýiniń betasharynda sóz sóılegen Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bylaı dedi: “Bizdiń Uıymnyń tıimdiligine Qyrǵyzstandaǵy saıası daǵdarys eleýli synaq boldy... Sońǵy 5 jyldaǵy eki memlekettik tóń­ke­ristiń basty sebepteri eko­no­mıkanyń damymaǵandyǵy, ha­lyq­tyń kedeıligi, bılik tiktemesiniń álsizdigi jáne memlekettiń qa­lyptasý kezeńindegi demo­kra­tııalyq ınstıtýttardyń turlaýsyzdyǵy boldy”. Elbasy kelesi kezekte jańa konstıtýsııany jáne ótpeli kezeńdegi Qyrǵyzstan prezıdentin bekitý úshin bolǵan referendým bul eldiń bolashaǵyna qatysty má­se­lelerdiń az ǵana bóligine jaýap bergenin atap kórsetti. “Shetin tu­raqtylyq kez kelgen ýaqytta bu­zylýy múmkin”, dedi osy oraıda Qa­zaqstan basshysy. Onyń ústine qazir bul eldiń ómirinde respýblıka parlamenti saılaýynyń qarsa­ńynda saıası kúrestiń shıeleni­sýi­men sıpattalatyn óte jaýapty sát bastalady. Qyrǵyzstan halqy bul kezeńde óz eliniń perspektıvalary týraly baıypty oılanýy tıis. Nursultan Nazarbaev sondaı-aq azamattar saılaý nátıjesinde burynǵy qatelikterdi qaıtala­maıtyn, qajetti reformalardy, eń aldymen ekonomıka men áleýmettik salada júrgizýdi qamtamasyz etetin bılik pen onyń tarmaqtaryn qalyptastyratynyna basa nazar aýdardy. Sonymen qatar, Qazaq­stan Úkimetiniń arnaıy qurylǵan mamandar toby qyrǵyz tarabymen birge qoldaý bildirýdiń keıinge qaldyrylmas sharalaryn anyqta­ǵanyn atap ótti. Máselen, buzylǵan úılerge qurylys materıaldary, jylý-elektr stansalary úshin otyn túrindegi shuǵyl kómek 10 mıllıon dollar kóleminde kórsetiletinin jarııa etti. Reseı men О́zbek­stan­nyń da kómek qolyn sozǵanyn aıtyp, alaıda, bulardyń jetkilikti emes ekenine ekpin túsirdi. “Qyrǵyzstanǵa qarjylaı jáne nárlendirý kómegin kórsetý úshin ústimizdegi jyldyń shildesi men tamyzynda eki halyqaralyq konferensııa ótkizý belgilengen. Bıýdjettiń kútilip otyrǵan eleýli tapshylyǵy jáne búlingen ınfra­qurylymdy qalpyna keltirýge arnalǵan qarjynyń óte-móte jetispeýshiligi jınaqtaı alǵanda shamamen 1 mıllıard dollarǵa baǵalanady. Búgin biz sizderdiń el­de­rińizdi alda bolatyn forým­dardyń jumysyna qoldaý bildirip, oǵan qatysýǵa shaqyramyz”, dedi Qazaqstan basshysy. Elbasy sóziniń máni mynaǵan kelip saıady: búginde Qyrǵyzstanǵa Reseı men О́zbekstan jáne Qazaqstan kómek qoldaryn sozyp otyr. Biraq bul jetkiliksiz. Qyrǵyz­standy saıası-ekonomı­ka­lyq daǵdarystan alyp shyǵý úshin búkil halyqaralyq qoǵamdastyqtyń járdemi qajet. Iаǵnı, aldyn ala esepteýlerge qaraǵanda, 1 mıllıard dollar shamasynda qarjy kerek bolady. Mine, aldaǵy shaqy­rylatyn forýmdar osy maqsatty – qarajat máselesin sheshýdi kózdeıtini de qupııa emes. Al Qazaqstan bermekshi bolyp otyrǵan 10 mıllıon dollardyń kómegi eńsesi túsken elge aıtarlyqtaı septesin bolatyny aıtpasa da túsinikti. Elbasy “Habar” agenttigine bergen suhbatynda atap kórset­kenindeı, Qazaqstan Qyrǵyz­standaǵy jaǵdaıdyń jedel turaqtanýyn qalap qana qoımaı, járdem qolyn sozýǵa árkez daıyn. “Qazaqstan – Qyrǵyzstanǵa turaq­tylyq tileıtin memleket. EQYU-ǵa tóraǵalyq etýshi Memlekettiń basshysy retinde men gýmanı­tarlyq jáne basqa da kómekter kórsetý úshin halyqaralyq qoǵam­dastyqty jumyldyrýǵa qolymnan kelgenniń bárin ja­saımyn. Qyrǵyzstanǵa UQShU jelisi boıynsha qazirdiń ózinde Reseı, Qazaqstan jáne О́zbekstan jár­demdesip jatyr. Men búginde О́zbekstan ıyǵyna da aıtarlyqtaı aýyrtpalyq tústi dep esepteımin. Jáne biz prezıdent Islam Karımov pen О́zbekstanǵa ıyq­taryna eń aýyr júkti artqandary úshin rızashylyq bildirýge tıispiz. Aınalasy bir kúnniń ishinde 100 myń adam shekara asyp keldi. Olardy ornalastyrý, tamaq­tandyrý, emdeý, basqa da qajet­tiliktermen qamtamasyz etý qajet boldy. Munyń barlyǵy О́zbekstan úshin úlken qıyndyqtar týǵyz­ǵanyn, ózbek jaǵynyń qandaı problemalardy sheshýine týra kelgenin men jaqsy sezinemin”. Qazaqstan basshysy myna máselege de basa nazar aýdardy: “Qazirgi kezde Qyrǵyzstan kedeı el, sondyqtan tabysty memleket bola almaıdy degen pikir qalyptasqan. Men olaı dep eseptemeımin. Qyrǵyzstan jeri altynǵa, temirge, kú­misti mysqa jáne basqa da resýrstarǵa baı. Taýly ózenderiniń áleýeti orasan. Týrızm salasynyń múmkindikteri de óte zor. Osylardyń bárin kóterý kerek. О́zge memleketterdiń eshbir gýmanıtarlyq kómegi eldi eshqashan eńselendire almaıdy”, degen edi Nursultan Nazarbaev. Shyn máninde kóp jáıt memlekettiń ekonomıkany kóterý arqyly adamdarǵa jumys taýyp berip, halyqty toıyndyra ala ma degen suraqqa kelip tireletini anyq. Eger osy saýal sheshimin taýyp jatsa, eldiń turaqty arnaǵa túsetini kúmánsiz. Sondyqtan, Qyrǵyz­standy eko­nomıkalyq jańǵyr­týdyń baǵdar­lamasyn jasaý kerek. Al ony jasaýda Qazaqstannyń kómekke keletini taǵy anyq. Osy rette El­ba­sy N.Nazarbaev atap ótkendeı, Qyr­ǵyzstanda qaıta órleý men eko­nomıkany kóterýdiń strate­gııa­lyq saıasaty bolǵanyn óte-móte qalaımyz. Qazirgi kezde Qazaqstan tara­pynan Qyrǵyzstandy turaq­tandyrýǵa baǵyttalǵan kúsh-jigerge halyqaralyq qoǵamdastyq óziniń rızashylyǵyn bildirip jatyr. Mundaı rızashylyqty elimizdiń tek Qyrǵyzstanda ǵana emes, jalpy Ortalyq Azııa óńirinde, tipti búkil dúnıe júzinde turaq­tylyq ornatýǵa umtyly­symyzǵa berilgen laıyqty baǵa dep qabyldaýǵa bolatyndaı. Samat MUSA.