QAZAQ ELINIŃ ARTEGI – «BALDÁÝREN»

О́ńirlerden onyń bólimshelerin ashsa, óren jasqa órkendi is bolar edi Jan dúnıesi lastanbaǵan, shyn kúlip, shyn renjıtin, ýilinen úmit, kir shalmaǵan bastaý sýyndaı móldir júzinen óz bol­mysyń kórinip turatyn, qaraqat­taı kózinen ulttyq rýh oınaıtyn, sen qara taban bolyp jer bassań eken degen tilegińniń tiregi – bala­dan asqan baqyt bar ma? Odan ózge baqyt onyń qasynda qansha jerden dálel-dáıek keltirseń de arqan ese almaıdy. Atam qazaqtyń aqyl-oıynan shyqqan “Úlkenniń myńyna bergenshe, balanyń birine ber jan jylýyńdy”, degen ataly sóz tegin aıtylmasa kerek. Balaǵa bergen sol jan-jylýyń – erteńgi ómir nári, jalǵastyq, basqan izińdi shań kómip qalmaýyna jasaǵan qadamyń. Biz keıde balaǵa bala dep qaraıtynymyz bar. Shyn­dy­ǵyna kelsek, bala bárin bilip, sezip otyrady. Ǵalymdardyń zert­tep, zerdeleýine sensek, ul men qyz ózine qajet tárbıeniń 80 pa­ıy­zyn 7 jasqa deıin boıyna sińi­re­di eken. Ol onyń ómir boıy esi­nen shyqpaıtyn kórinedi. Sodan da bolar orystyń halyqshyl jazý­shysy Vasılıı Shýkshın: “Dúnıe­degi eń baıqampaz “halyq” – ba­lalar”, deıdi. Bul – rııasyz aıtyl­ǵan ras sóz. Iá, eldiń erteńi, ulttyń bola­sha­ǵy, aldyńǵy tolqynnyń izba­sary – jas urpaqqa tııanaqty bilim berip, tálimdi tárbıe úıretken el­diń erteńi kemel, bolashaǵy búd­ir­siz túzý bolmaq. Osyny táýelsizdik alǵannan beri birinshi kezekke shy­ǵaryp, jas urpaqqa bar múmkin­dikti jasap kele jatqan Qazaq eliniń Tuńǵysh Prezıdenti bıylǵy halyqqa Joldaýynda “Úkimetke ákimder­men birlesip ústimizdegi jyldyń birinshi jartysynda-aq balalardy mektep jasyna deıingi oqytýmen jáne tárbıemen qamta­masyz etýdi arttyrýǵa baǵyttalǵan “Balapan” arnaıy baǵdarlamasyn ázirlep, iske asyrýǵa kirisýdi tap­syramyn”, degen edi. Osy tap­syr­ma qazirdiń ózinde biraz óńirlerde júzege asy­rylyp jatyr. Eń bas­ty­sy, jaz aılaryndaǵy oqýshylar demaly­syn uıymdastyrý barysy jaqsy jolǵa qoıylǵanyna mysal­dar kel­tirýge bolady. Sonyń bir kó­rinisi Qazaq eliniń “Artegi” ata­nyp otyr­ǵan “Baldáýren” respýb­lı­kalyq oqý-saýyqtyrý ortaly­ǵyn­da jaqsy jolǵa qoıylǵan. Munda jyl boıy oqýshylar de­malysy uıymdastyrylyp oty­ra­dy. Otanymyzdyń 16 aımaǵynan bir aýysymda 300 balaǵa deıin de­malýyna múmkindik jasalǵan. Jaz mezgilinde 15 kún, al sabaq júrip jatqan ýaqytta 20 kún oqý men demalys qatar júredi. Bul oqý-saýyqtyrý kesheni Elbasynyń tikeleı tapsyrma­sy­men, Úkimettiń arnaıy qaýlysy­men 2004 jyly qurylǵan edi. Or­nalasqan jeriniń ózi Saryar­qa­nyń injý-marjany atanǵan Býra­baıdyń bir tamasha óńiri. Úsh ja­ǵyn qalyń qaraǵaı kómkerip jat­sa, bir jaǵy Kóksheniń 80 kóliniń b­i­rine ıek súıeıdi. Keshenniń ǵı­ma­raty zaman talabyna saı jab­dyq­talǵan. Mundaı balalar de­ma­latyn oryn TMD elderdiń ishinde, bir zamandary KSRO-nyń júzden júırikteri ǵana baryp demalatyn “Artek” (Qyrym, Ýkraına), “Or­lenok”, “Okean” búkilreseılik ba­lalar ortalyǵy jáne “Zýbrenok” (Belarýs) lagerleri ǵana bar. “Baldáýren” balalar lageri tek oqý-saýyqtyrý kesheni ǵana emes, oqý­shylarǵa qatysty otandyq jáne álemdik deńgeıdegi bilim ja­rystary ótetin orynǵa aınalyp otyrǵanyn da aıta ketkenimiz jón. Sonyń bir dáleli, taıaýda ǵana elimizdiń abyroıyn asyryp, már­tebesin kóterip, tórtkúl dúnıedegi myqty memleketterdiń qatarynan, ıaǵnı besinshi orynǵa qol jetkizgen 51-shi Halyqaralyq matematı­ka­lyq olımpıadanyń sonda ótýi der edik. Myńǵa tarta oqýshy, olar­dy bastap kelgen jetekshiler men qazylar alqasynyń sonda 3 kún boıy alańsyz jumys isteýine jaq­sy jaǵdaıdyń jasalýy keshenniń ýaqyt ólshemine saı ekenin dáıek­tep berdi. Jaqynda osy oqý kesheninde bolǵanymyzda elimizdiń barlyq óńirlerinen, naqtylaı tússek, 11 men 15 jas aralyǵyndaǵy oqýshy­lardyń demalyp jatqanyna kýá boldyq. Olarǵa barlyq jaǵdaı ja­salypty. Bas tálimger sana­latyn vojatyılar oqýshylarǵa tańnyń atysynan kúnniń baty­syna deıin barlyq múmkindikterdi uıymdas­tyryp júrgenine kóz jetkizdik. Oı-sanany ósi­retin ártúrli baǵ­dar­lamalar ázirlep, otan­shyldyq rý­hyń­dy oıatatyn keshter uıymdas­ty­ryp, sapta júrý tár­ti­bin boıǵa sińirip, densaýlyqtyń basty kepili tazalyq ekenin úıretip, “Bal­dáý­ren” – balalar armanynyń araly degenge uıytyp keledi eken. – Bizdiń oqý kesheninde bir jyldyń ishinde 5 myńnan asa ul men qyzdyń jyl boıy demalýyna múmkindik bar. Tipti sheteldik oqýshylar da kelip jatady. Bul jastardyń bir-birimen tanysýyna, dostasyp ketýine jol ashady. Jalpy, “Baldáýrenniń” ár kúni qyzyqty. Biz sony qatań qada­ǵa­lap otyramyz. Festıvaldar men sletter ótkizýmen birge, tabıǵatqa saıahat jasaý da jan-jaqty oı­las­tyrylǵan. Aıtalyq, slet baǵ­­dar­lamalary ár alýan bolyp keledi. Máselen, bir joly otanshyldyq rýhtaǵy ánderdi aıtýǵa arnalsa, ekinshi joly “Qazaqstannyń bo­lashaǵy bizdiń qolymyzda” atty taqyrypqa saı uıymdastyrylady. 15-20 kún ishinde ujym mú­she­leri oqýshylarǵa jaqsy psıho­lo­gııalyq jaǵdaılar jasap, olardyń tolyqqandy adam bolyp qalyp­tasýyna memleketimizdiń jasap otyrǵan qamqorlyǵyna kózderin jetkize otyryp, elime men qashan da kerekpin degen uǵymdy qalyp­tastyrý basty maqsat ekenin oı-sanamyzdan bir sát te shyǵarmaı­myz. Ásirese, balalardyń shyǵar­ma­­shy­lyq qabiletin ashý men da­mytý boı­ynsha jasaqtalǵan she­ber­ha­na­larda júrgiziletin jumys­tar ushan-teńiz. Kóp jaǵdaıda er ba­lalardy otanshyldyq rýhta tár­bıe­leýge basa nazar aýdarsaq, qyz balalardyń ózine tán náziktik pen barlyq iske uıytqy bola alatyn qasıetin óristetýge tereń úńilemiz. Oqýshylardyń óziniń oı-qııaly­nan týyndatyp jasaıtyn zattary, jazǵan shyǵarmalary, salǵan sý­retteri qazir keshenniń murajaıyn tolyqtyra túsýde. Bizdiń basty min­detimiz – Otanymyzdyń bar­lyq óńirlerinen kelgen oqýshy­lardyń ómir boıy esinde júretin, maq­tanyshpen aıtatyn “Baldáý­ren” – arman lageri degen uǵymdy qa­lyp­tastyrý, – deıdi oqý-saý­yq­tyrý ortalyǵynyń dırektory Muhıt­dın Tólepbaev. Jazǵy demalys pen oqý ke­zin­degi oqýshylardyń ortalyqta bo­lýynyń aıyrmashylyǵyna keler bolsaq, sabaq ýaqytynda balalar ári demalady, ári oqýlaryn jal­ǵastyrady. Iаǵnı, lagerde dema­lys kezeńi men mektep ómiri bir ar­nada toǵysyp jatady. Mektep­te­gi sabaq berý tásili jańashyl kom­pıý­ter­lik jáne pándik-modýldik teh­no­logııalarǵa negizdelgen. Munda úıge tapsyrma berilmeıdi, ár bala óz bilimin kásibı biliktiligimen, us­tazdardyń kómegimen júzege asyrý birinshi kezekke shyǵarylǵan. Buǵan qajettiń bári keshende jetkilikti. Oqýlyqtarmen qatar, ıllıýst­ra­tıvti-ensıklopedııalyq jınaq­tar, otandyq, orys jáne sheteldik ádebıetterdiń ozyq úl­gi­leri, ózge de qundylyqtar jınaq­tal­ǵan kitap­hana jumysy jaqsy jol­ǵa qoıylǵan. Oqýshylar de­malys ke­zinde medısına keshenin­de, naq­tylaı tússek mını-klı­nı­kada em­delýine, shynyǵý prosedý­ra­laryn, fızıoterapııa, ottekti kokteıl, tynysalý jattyǵý­laryn, emdik deneshynyqtyrýlar, taǵy basqa alýyna bolady. Kúnine alty ret tamaqtanady eken. Saýyqtyrý ortalyǵyna elimiz­diń barlyq aımaqtarynda bilim alyp júrgen mıllıondaǵan oqý­shylardyń arasynan eń úzdik oqy­ǵan, talantty, tártipti balalar ǵana jiberiletinin aıta ketkenimiz jón. Osy arada tómendegi óz baılamymyzdy estir qulaqqa sala ketsek deımiz. Eger Otanymyzdyń barlyq óńirlerindegi tabıǵaty ásem, oqýshylardyń kóńildi dema­lysyna qolaıly jerlerden “Bal­dáýren” oqý-saýyqtyrý kesheniniń bólimshelerin ashyp, sonda dema­lýǵa kelgen ul-qyzdyń arasynan tańdaýlylaryn Býrabaıǵa jiberý úrdisin qalyptastyrsaq jón bolar edi. Bul táýelsiz eldiń bas oqý-saý­yqtyrý ortalyǵynyń mártebesin kóterýmen birge, tolqyn-tolqyn oqýshylardyń “Baldáýrenge” ba­ryp demalsaq degen ynta-yqyla­syn oıatar edi. Kelmeske ketken keńes dáýirinde Artekke barý ár oqýshynyń armanyna aınalǵany málim. Sondaı asqaq armanǵa jeteleıtin otandyq balalar lage­rin qalyptastyrýdy oılastyrsaq utylmas edik, utar edik. Súleımen MÁMET. “ISKRA” AÝLA KLÝBY QAShANDA KО́ŃILDI Jazǵy demalys kezinde baldyrǵandar men jasóspirimderdiń ýaqyt­taryn tıimdi ótkizý maqsatynda uıymdastyrylǵan “Iskra” aýla klýbynda olar túrli sporttyq oıyndar men saıystarǵa qatysyp, densaýlyqtaryn saýyqtyrýmen qatar, bilimderin tereńdetedi. Janna Joldasova jetekshilik etetin “Iskra” aýla klýbyna ba­lalar men jasóspirimder úlken qyzyǵýshylyqpen jınalady. Munda keletin balalardyń jas erekshelikteri ártúrli. Degenmen, olar ózderine unaıtyn paıdaly ári tıimdi is tabady. Dostarymen birge tennıs, doıby, shahmat oı­nap, án salyp, bı bıleıdi. Oqý­shylardyń bilimi men oı-órisin keńeıtý maqsatynda ıntellektýal­dyq saıystarmen qatar, ulttyq oıyndardy uıymdastyrýǵa da basa nazar aýdarylǵan. Qabyrǵalar men sórelerde oqýshylardyń jeke jumystary men sýretteri, ásem órnektelip, bezendiriligen qolóner týyndylary jınaqtalǵan. Qııal­da­ryna erik bergen jas sýretshiler qaǵaz betine túrli-tústi boıaý ar­qyly qylqalammen tabıǵat kó­rinisteri men óz oılaryn túsirgen. Sondaı-aq, jol ústine bormen sýret salýdan da baıqaý ótkizilgen. Jazǵy demalysty qyzyqty ót­kizip, paıdaly málimettermen ta­nysqysy keletin oqýshylar úshin balalar shyǵarmashylyǵy úıinde aptanyń ár dúısenbisi kúnderi túrli sharalar uıymdastyrylady. – Jýyrda aýla klýbtarynyń arasynda fýtboldan saıys ót­ki­zildi. Sondaı-aq is-sharalar le­gindegi “Kóńildi otyrys”, “Mý­zy­kalnyı kaleıdoskop”, “Kóńildi sýretshi”, “Taınık chýdes” jáne “Stratıneıdjer” bı jarysyna balalar úlken qyzyǵýshylyqpen qatysty. Endigi kezekte “Mıss-2010” jáne “Kolso veselyh go­rod­kov”, “Armeıskıe býdnı”, “Zvez­dnyı nebosvod”, “Kóńildi start” sporttyq sharalaryn ótkizý kózdelip otyr. Jas erekshelikteri men oı-pikirleriniń aıyrmashy­lyq­taryna qaramastan baldyr­ǵan­dar men jasóspirimderdiń basyn toǵystyratyn “Iskra” aýla klýby jazǵy ýaqytta jańa dostarmen tanysyp, sporttyq sharalarǵa qa­tysýǵa shaqyrady, – deıdi Janna Joldasova. Aqbota SEISENBAEVA. Pavlodar oblysy, Aqsý qalasy.