Kópten kútken oqýlyq

Qazaqstannyń memlekettik táýelsizdigin jarııalaǵanyna 20 jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Tarıh úshin qas qaǵym sát. Osynaý ýaqyt aıasynda Qazaq eli buryn-sońdy kóz kórip, qulaq estimegen tolaǵaı tabystarǵa jetkenin búginde álem moıyndady. Árıne, irkilister de bolmaı qalǵan joq. Táýelsizdik tarıhyn ǵylymı oı-sanamen qorytý qajettigin qalyń jurtshylyq kópten beri aıtyp júrgen edi. Qurylǵanyna kóp bola qoımaǵan Memleket tarıhy ınstı­tý­ty­nyń ǵalymdary B.Aıaǵan, H.Ábjanov, D.Mahat daıarlaǵan “Qazirgi Qazaqstan ta­rıhy” oqýlyǵy jaqynda jaryq kórip, kóp­tiń kútken údesinen shyqty. Oqýlyqty qolǵa ala otyryp, ondaǵy birneshe utymdy tus­tardy baıqadyq. Birinshiden, Qazaqstan tarıhynyń bar­lyq dáýirleriniń qamtylǵany. Alǵashqy adam balasynyń qazaq jerinde paıda bol­ǵa­nynan táýelsiz elimizdiń 2010 jyly EQYU tóraǵalyǵyna kiriskenge deıingi ara­lyǵyndaǵy irgeli oqıǵalar men úderister, kú­res pen jeńis, tapqanymyz ben joǵalt­qa­nymyz mol derektik negizde baıandalypty. Ekinshiden, oqýlyq mazmunynyń jáne kóleminiń negizgi denin azattyq tarıhy alyp jatyr. Azattyqtyń bastaý bulaǵy tereńde jatqanyn jaqsy uǵynǵan avtor­lar gorbachevtik “qaıta qurý” naýqanyna aıryqsha mán beripti. Shyntýaıtyna kelgende, halyq­tyń azattyqty ańsaǵan áldeneshe ǵa­syrlyq armany men arpa­lysynyń dittegen maqsatqa jeter shaǵy qaıta qurýǵa dóp kelgeni ras. Demek, qaıta qurý jyldaryn táýelsizdiktiń qarsańy retinde aıshyqtaý qaı turǵydan qarasaq ta kúrmeýi kúrdeli máseleniń bolmys-bitimin dál kórsetedi. Azattyq tusyna arnalǵan ár taraýdyń negizgi oı-túıinderine toqtalsaq, olar mynadaı: saıası-memlekettik damý­dyń basty qorytyndysy qazaqstandyq mem­lekettiliktiń qalyptasýymen kómkeri­lýin­de; naryqtyq qatynastarǵa kóshýdiń bas­ty taǵylymy-ekonomıkanyń qazaq­standyq úlgisiniń dúnıege kelýinde; áleýmettik-mádenı úderisterdiń túpki kózdegeni – adamdardyń ál-aýqatyn kóterý men jasampazdyq qa­biletin ashýǵa septes­ke­nin­de; syrtqy saıasat pen saıası bastamalardyń maq­sat-múddesi ulttyq qaýip­siz­dik pen eldiń tutastyǵyn qam­tamasyz etýge qyzmet etip tur. Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á. Nazarbaevtyń tarıhı mıssııasyn dáıekteýge ar­nal­ǵan taraýdyń arqalap turǵan júgi erekshe. Táýelsiz Qazaq elindegi irgeli ózgeristerdiń qaısy­synda bolmasyn Prezıdenttiń qaıtalanbas qoltańbasy bar. Oqýlyq avtorlary osylardyń ishinen jańa elorda – Astanany qalyptastyrýdaǵy, memlekettik-stra­te­gııa­lyq basymdyqtardy aıqyndaýdaǵy N.Á. Nazarbaevtyń kóregendigin, kemeńgerligin, maqsatqa jetý jolyndaǵy tabandylyǵyn úlken jaýapkershilikpen ári biliktilikpen ashqan eken. Tarıh – tabıǵı-yrǵaqty júrip jatqan úderis ǵana emes. Ol naqty ýaqyt pen keńis­tiktegi naqty adamdar men tulǵalardyń is-áreketi, umtylysy, qýanyshy men kúıinishi. Sóz qylyp otyrǵan oqýlyqta táýelsizdik taǵdyry men taǵylymyndaǵy adam fak­toryna metodologııalyq mán berilgenin atap ótken jón. Konstıtýsııa qabyldaý jáne konstıtýsııalyq reformalar, josparly ekonomıkadan naryqqa kóshý, mádenı-rýhanı jańǵyrý, halyqaralyq qatynastar men syrtqy saıasatta laıyqty oryn tabý – bári adam qyzmeti arqyly baıandalǵan. Bul – jańa býyn oqýlyqtyń, bizdiń oıymyzsha, eń bir utymdy ereksheligi. Oqýlyq joǵary oqý oryndarynyń ta­rıhshy emes mamandyqtarynda (bakala­vrıat) oqıtyn stýdentterine arnalǵan. Qo­sym­shasy retinde “Hrestomatııa”, tıptik oqý baǵdarlamasy daıarlandy. Endeshe, táýelsiz Qazaqstan tarıhyn joǵary oqý oryn­da­ryn­da derbes pán retinde oqytýǵa negiz qalandy de­gen sóz. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi osy máseleni sheshe alsa, nur ústine nur bolar edi. Zııabek QABYLDINOV,  tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor.