Taǵdyrymyz tasjolǵa tirelgendeı

Jasymyz ulǵaıǵan shaǵynda ótirik aıtyp nemiz bar, barlyq otandastarymyz sııaqty biz de ár jyl saıyn Tuńǵysh Prezıdentimiz Elbasynyń halyqqa arnaǵan Joldaýyn jaqsy úmitpen kútemiz. Memleket basshysynyń ár úndeýi­nen jańa dem, tyń serpilis sezil­gende bizdiń de bolashaqqa, balalarymyz ben nemerelerimizdiń erte­ńine degen senimimiz ulǵaıa túse­di. Joldaýdaǵy naqty qadamdar men atqarylar aýqymdy ister barlyq qazaqstandyqtar úshin abyroımen kóterip shyǵar qomaqty júk ekendigin bar janymyzben uǵamyz. Bıylǵy jyly da áleýettiń ál-aýqatyn, halqymyzdyń ómir súrý sapasyn arttyrýdy kózdeıtin «Nur­ly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Joldaýda Ulttyq qor­­dy paıdalanýdy jáne ony el eko­nomıkasynyń qandaı salasy­na jumsaý qajettigi aıtyldy. Atap aıtsaq, kólik-logıstıka, energetıkalyq, ındýs­trııalyq jáne áleýmettik ınfraqurylymdardy, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa basa mán berip, EKSPO-2017 qarsańynda Astanaǵa ár baǵyttan keletin kólik-logıstıka ınfraqurylymyn jańǵyrtý máselesin tótesinen qoıdy. Osy rette, kólik-logıstıka baǵy­tyn damytý sheńberinde ja­ńa avtokólik joldary boıyn­­sha jobalardyń júzege asy­ry­latyndyǵy aıtylǵan. Osynyń ishinde «Ortalyq-Ońtústik», «Or­talyq-Shyǵys», «Ortalyq-Batys» jobalary jáne osy úsh joba ataýy aıtyp turǵandaı, osy óńirlerdegi aımaqaralyq mobıldiliktiń osal tusyn joıady dep kútilýde delingen. Mysaly, Astana men Almatynyń arasy Qaraǵandy men Balqashtyń ústimen, al Astana men batystyń arasy «Astana – Arqalyq – Torǵaı – Shalqar – Beıneý – Aqtaý» magıstralimen qosylatyndyǵy, úsh jobaǵa Ulttyq qordan 2015 jyly 178 mlrd. teńge, 2016 jyly 143,3 mlrd. teńge, bólinetindigi jáne osy jobalardy tolyqtaı qarjylandyrý 2020 jylǵa deıin jalǵasatyndyǵy aıtylǵan. Kar­taǵa úńilip qaraǵan ár adam da «Ortalyq-Batys» jobasynda eń tóte jol osy «Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz – Shalqar – Beıneý – Aqtaý» ekendigine shúbá keltirmeıdi. Barlyq jol boıy eldi-mekenderdiń ústimen ótetindigin kórýge bolady. Al keıinnen, respýblıkalyq «Ekonomıka» gazetiniń osy jylǵy №2 sanynda Muhanbet-Shárip Kenjebaı atty azamattyń maqalasynda «Torǵaı-Yrǵyz» tasjolynyń irgesinde Quıylys eldi mekeninen basqa 40 shaqyrymnan jaqyn birde-bir eldi meken ornalaspaǵandyǵy aıtylypty. Bul qate de jalǵan derek ekendigi sózsiz. Buǵan dálel, patshalyq Reseı zamanynda da, keıin de Torǵaı men Yrǵyzdyń arasynda ár 16-18 shaqyrym saıyn el qonystanyp, 1904 jyldary eń tóte telegraf baǵanalary qoıylyp, jelisi tartylǵandyǵyn jáne óz zamanynda qyzmet istep qana qoımaı, keıingi keńestik zamanǵa deıin halyqqa paıdasy tıgendigin bilemiz. Qazirgi tańda sol eń tóte jeliniń boıynda, ár 16 shaqyrym saıyn qonystanǵan eldiń, ıesiz qalmaı, áli de bolsa tútin tútetip otyrǵan halyqtyń bar ekendigin tizbelep aıtyp­ ­bere alamyz. Áńgimeni aýdan boıynsha 13000 halqy bar Torǵaıdan bastasaq, 16 shaqyrymnan keıin Shegen aýyly, odan 16 shaqyrym Qarǵaly aýyly, odan 16 shaqyrym Jyńǵyldy, odan 16 shaqyrym Túıemoınaq aýyly, odan 16 shaqyrym Aqshyǵanaq pen odan 10 shaqyrym jerde Qazasalǵan aýyly, odan 25 sha­qyrym Mamyr men, odan 15 shaqyrym Yrǵyz aýdanynyń Nura aýyly, ári qaraıǵy 90 shaqyrym boıyna «Orazymbet», «Arqabaı», «Jaýlybaı», «Tastenbek» jeke sharýa qojalyqtary ornalasqan, bári osy kúrejoldyń boıynda tirligin keshýde. Jáne aýyldardyń kúrejoldan eń qashyq ornalasqany 5-7 shaqyrym ǵana bolady. Bul joldyń taǵy bir tıimdiligi Yrǵyz aýdanyna kelip turǵan gazdy Torǵaı – Arqalyq arqyly shyǵarýǵa qolaıly. Ol osy joldy jaǵalaı ornalasqan qanshama eldi mekenniń gazdanýyna, ınfraqurylymynyń órkendep damýyna, halqynyń ál-aýqatynyń artýyna alyp keler edi. Yrǵyz ben Torǵaı ultymyzdyń uıytqysy, halqymyzdyń qaımaǵy buzylmaǵan qazaqı mádenıetin ustanǵan halyqtyń qonystanǵan jeri, Ahmet pen Myrjaqyptaı alyptardy dúnıege keltirgen, Yby­raı Altynsarınniń Qazaq­standaǵy alǵash qazaq mektebin ashqan jeri, osylaı tizbeleı bersek Torǵaıda tunǵan tarıhta shek joq. Tuńǵıyqtan tartylǵan shejireleri bar osyndaı aýdandardyń jol qıyndyǵyn tartýy, nesin jasy­raıyq, qart kóńilimizdi alańdatady. Eger osy jol salynsa, jol boıymen gaz ótse, onda aldaǵy ýaqytta Yrǵyz ben Torǵaıdyń qaryshtap damýyna jaqsy bir betburys bolar edi. Gazet «Halyqtyń kózi Hám qulaǵy» dep Ahań aıtqandaı, qordaly máselelerdi kótere bilip, ony jaryqqa shyǵarýshy «Egemen Qazaqstan» gazetine bildirer alǵy­symyz kóp. Osy rette 2015 jyldyń 26 aqpandaǵy № 38 sanynda berilgen «Tasjol taǵdyry» nemese «Qarabutaq-Torǵaı» trassasynyń qısynsyzdyǵy haqynda» degen Nurqasym Sársenbaıulynyń maqalasyn tolyqtaı oqyp shyqtyq, maqala derekterge súıene otyryp jaqsy jazylǵan. Kórsetilgen eldi mekender de, olardyń ara-qashyqtyǵy da naqty berilip durys jazylǵan. Biz Torǵaı eliniń bir pushpaǵy, Aqshyǵanaq aýylynyń turǵyndary osy maqalany tolyq qýattaımyz. Birinshiden, Torǵaıdan Qarabutaqqa deıin tóte jol salý tıimdi dese, onda bul qatelik. Sebebi, Torǵaıdan Tambulaqqa deıin 170 km. ekendigi jáne osy aralyqta ne qonystanǵan el, ne salynǵan eski joldyń toraby joqtyǵy aqıqat. Ekinshiden, Qarabutaqqa deıin týra 187 shaqyrym emes, 263 shaqyrym ekendigi de sondaı shyndyq. Bul jolǵa keminde 3 kópirdiń qurylysy men qanshama kóktemgi sý ótkizgishtikterin salý qajettigi týatyny da sondaı shyn­dyq. Astanadan Aqtaýǵa qaı jol týra ekendigin qolyna kartany alyp qarap otyrǵan adam Astana – Arqalyq – Torǵaıdan kelgen joldyń Qarabutaq – Aqtóbege tartqanyn kórse, joldyń edáýir burylyp ketkendigin baıqaıtyny anyq, ol kózge oqshyraıyp kórinip-aq tur. Al kerisinshe, «Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz – Shalqar – Beıneý – Aqtaý» joly batysqa qaraı atqan oqtaı tartylǵan jańa kólik dálizi bolar edi. Osy jol qurylystaryn jobalaýda, pysyqtap bekitýde tıisti memlekettik ókiletti oryn­dardaǵy, Elbasymyz senim bildir­gen basshylyq laýazymdaǵy tulǵa­lardan el úshin, halyq úshin durys sheshim jasalady dep kútemiz jáne soǵan úlken úmit artamyz. Jol bar jerde tirshilik, jol bar jerde ómir bar. El ıgiligine salynatyn jolda bala-shaǵamyz eńbek etse, qosymsha jumys oryndary ashylar edi-aý dep armandap, sol jaqsylyqty kózimiz kórse dep qııaldaımyz.  Manash SÚIINULY, tyl ardageri. Asanhan ShALABAIULY, eńbek ardageri. Qostanaı oblysy.