ÚKIMET “Egemen Qazaqstannyń” aptalyq qosymshasy

О́ndiristik órleý órisi Indýstrııalandyrý besjyldyǵynyń qanatqaqty jyly qarqyndy bastaldy Qazaqstannyń ekonomıkalyq damý tarıhynyń buryn-sońdy bolmaǵan jańa beti ashyldy. 2010 jyl elimizdi ındýstrııa­landyrýdyń shyn mánindegi betburys kezeńine aınaldy. О́tken maýsym aıynyń sońynda álem tanyǵan reformator, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń balamasyz bastamasymen ómirge kelgen elimizdiń údemeli ındýstrııalyq- ınno­vasııalyq damý besjyldyǵy baǵdarlamasynyń aıasynda jalpy quny 381 mıllıard teńgeni quraıtyn 72 iri ınvestısııalyq jobanyń tusaýy kesildi. Jyl aıaǵyna deıin taǵy 72 joba ómirge joldama alady. Oılap qarańyzshy, bir jylda 144 zamanaýı irgeli óndiris oshaǵy paıdalanýǵa berilip, 20000 turaqty jańa jumys oryndary ashylady. El tarıhynda mundaı órleý dáýiri ilgeri-keıingi zamandarda bolyp pa edi?! Qazaqstandyqtar ındýstrııalandyrý besjyldyǵynyń alǵashqy jylynda ekpindi bastaý alǵan bul tarıhı oqıǵalardyń mańy­zyn áli de jete sezinip, tolyq túsine qoıǵan joq. Jyldar boıy shıkizattan basqa shege de shyǵaryp kórmegen elimizdiń ekonomıkasy bir jyldyń ishinde júzdegen iri ónerkásip ortalyǵymen tolyǵatyndyǵy aqıqattan góri ańyzǵa jaqyndaý qubylys sııaqty. Keshegi Keńes dáýirindegi ataqty ındýstrııalandyrý besjyldyqtarynda da mundaı órleý quby­lysy bolyp kórgen emes. Biraq oryndalǵan is –buljymaıtyn qudiret! Kúni keshe Memleket basshysynyń qatysýymen ótken “Qýatty Qazaqstandy birigip quramyz!” atty jalpyulttyq telekópir sheńberinde iske qosylǵan iri ınvestısııalyq jobalar sonyń aıqyn dáleli. Joba bolǵanda qandaı! Ústi­mizdegi jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ómirge kelgen 72 nysannyń 68-i zaman talabyna tolyq jaýap beretin túbegeıli jańa óndiris oshaqtary. Atap aıtqanda, Baýtına teńiz aılaǵyndaǵy jańadan boı kótergen keme jóndeý zaýytyn alaıyq. Qazaqstanda tuńǵysh ret kemelerge tehnıkalyq qyzmet kórsetetin jáne kúrdeli jóndeý jumystaryn atqaratyn iri de irgeli baza quryldy. Bul zaýyt Kaspıı teńizi basseınindegi memleketterdiń eshqaısysynda joq keme kóterý qondyrǵylarymen jabdyq­talǵan. “ZIKSTO” kompanııasynyń jańadan iske qosylǵan vagon jasaý zaýyty ónim shyǵa­rýdyń barlyq sıklderin júzege asyrady. Tutas bolat quımalardan vagondardyń qabyr­ǵasy, olar qondyrylatyn negizgi tuǵyry jasalyp, belgi berý jáne tejegish tetikterine deıin ornatylady. Zaýyt óz ónimin shyǵarý barysynda syrttan eshqandaı qosalqy ból­shekter alýǵa táýeldi emes. 2015 jyly zaýyt­tyń qýaty jylyna 1500 joǵary sapaly vagondar shyǵarý mejesine jetpek. Qazir munda 400-den astam adam turaqty jumys ornymen qamtylǵan. Sút ónimderin tereńdete óńdeıtin Danone Berkut zaýyty aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý salasyndaǵy ozyq tehnologııalyq óndiris ortalyǵy bolyp tabylady. Munda jylyna 12000 tonna sút tereńdetilgen tehnologııa boıynsha qaıta óńdeýden ótkiziledi. Zaýyttan shyǵarylatyn ónimder halyqaralyq standarttarǵa laıyqtalynǵan. “Qazaqstandyq jylyjaılar tehnologııasy” sheńberinde Aqmola oblysynda iske qosylǵan nysandar tolyq kompıýterlendirgen ádispen jumys isteıdi. Al Almatyda boı kótergen farmasev­tıka óndirisiniń tehnologııalyq qarýlanýy jaǵynan Ortalyq Azııada balamasy joq. Metallýrgııa salasynda elimizde bıylǵy jyly jalpy quny 300 mlrd.teńgeden asatyn nysandar boı kótermek. Olardyń qatarynda Pavlodar elektrolız zaýytynyń ekinshi kezeńi, bolat radıatorlar men alıýmınıı ılekteri óndirisi sııaqty alyptar bar. Eske sala ketsek, 2007 jyly Qazaqstan elektrolız zaýytynda jylyna 62,5 myń ton­na alıýmınıı shyǵaratyn birinshi óndiristik kesheni paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Al 2008 jyldyń tamyz aıynda qýaty jylyna 125 myń tonna alıýmınıı shyǵarýǵa negizdelgen zaýyttyń birinshi kezegi iske qosylsa, ústimiz­degi jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda taǵy da 125 myń tonna alıýmınıı shyǵaratyn zaýyttyń ekinshi kezegi paıdalanýǵa berildi. Sóıtip, qazir bul óndiris ortalyǵy jylyna 250 myń tonna joǵary sapaly alıýmınıı shyǵaratyn dárejege jetti. Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestiginde metallýrgııa salasyn shıkizat shyǵarýdan metall ónimderin óndiretin ónerkásiptik ne­gizge aýystyrý jolynda túbegeıli betburystar jasalyp, keshendi sharalar júzege asyrylýda. Mine, osy kókeıkesti maqsat aıasynda “SSKО́B” aksıonerlik qoǵamy metall prokaty zaýytyn iske qosty. Metall prokaty óndirisiniń qýaty jylyna 75 myń tonna ónim shyǵarýǵa negizdelgen. Buryn “SSKО́B” aksıonerlik qoǵamy jyl saıyn Reseıden 100 myń tonnaǵa deıin metall prokatyn satyp alyp, qyrýar qarjy shyǵyndap kelse, endigi jaǵdaı túbirimen ózgerdi. Indýstrııalandyrý besjyldyǵy aıasynda atqarylǵan sharalar arqasynda Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestigi ken baıytý kásiporynynan metallýrgııalyq óndiris ortalyǵyna aınaldy. Kez kelgen nárseniń qundylyǵyna salys­tyr­maly túrde kóz jetkizý tájirıbede synal­ǵan tujyrym. Bıylǵa belgilengen ındýstrııa­lyq jobalardyń artyqshylyqtaryn ańǵarý úshin alysqa barmaı-aq, ótken jyldyń jetis­tikterimen salystyryp kóreıik. Máselen, 2009 jyly paıdalanýǵa berilgen 180 nysan­nyń 69-yna tartylǵan ınvestısııa 1 mln. AQSh dollaryna jetpeıtin edi. Al 2010 jyly iske qosylatyn 144 jobanyń árqaısysyna 1 mln. dollardan artyq ınvestısııa quıylyp otyr. Elbasynyń balamasyz bastamasymen qolǵa alynǵan 2020 jylǵa deıingi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý josparyn júıeli túrde is júzine asyrý úshin úlken mólsherde ınves­tısııa tartylýy qajet. Jahandyq qarjy daǵdarysynan keıin halyqaralyq kapıtal rynogyndaǵy qarjylyq resýrstardy alýǵa shekteý qoıylyp, álemde tikeleı sheteldik ınvestısııalarǵa degen kúres kúsheıe tústi. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstanǵa keletin tikeleı sheteldik ınvestısııa tasqynyn tolastatpaý úshin Memleket basshysynyń tikeleı tapsyr­ma­symen ınvestısııa tartý sharalaryna mem­leket tarapynan naqty qoldaý kórsetý shara­lary belgilendi. Bul rette memleket tarapy­nan ınvestısııa tartýǵa fıskaldyq, qarjylyq jáne ınfraqurylymdyq kómek kórsetiletin boldy. “Investısııa týraly” zańǵa sáıkes qoldanylyp kelgen ınvestısııalyq prefe­rensııalar saqtalady jáne odan ári keńeı­tiledi. Sonymen birge, erkin ekonomıkalyq aımaqtarda, keıbir jekelegen ınvestısııalyq kelisimder boıynsha salyq jeńildikteri saqta­lady. Qazaqstandyq taýarlarǵa basymdyq berý jónindegi komıssııa arqyly keıbir sheteldik ınvestorlarǵa tómengi deńgeıde kepildik beriletin memlekettik tapsyrys jáne ulttyq kompanııalardyń tapsyrystary beriletin bolady. Sondaı-aq “Bıznestiń jol kartasy- 2020” baǵdarlamasy sheńberinde sheteldik ınvestorlarǵa paıyzdyq stavkalardy sýbsı­dııalaý, nesıelerge ishnara kepildik berý sııaqty óńirlik jeńildikter jasalady. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna sáıkes ónimderin eksportqa shyǵarýshy otandyq ınvestorlarǵa barynsha qoldaý kórsetiledi. Bul rette taýar eksport­taýshy otandyq kásiporyndardyń 50 paıyzǵa deıingi shyǵyndaryna memleket tarapynan kepildik berý kómegi qarastyrylǵan. Bıylǵy jyly respýblıkalyq bıýdjetten “Bıznestiń jol kartasy-2020” baǵdarlamasynyń negizgi baǵyttary bolatyn jańa bıznes bastamalardy qoldaýǵa 11,2 mlrd. teńge, kásipkerlik salany saýyqtyrýǵa 16 mlrd. teńge, eksportqa ónim shyǵaratyn óndiristi qoldaýǵa 2,8 mlrd. teńge qarjy bólinip otyr. Mine, ındýstrııalandyrý besjyldyǵynyń alǵashqy jylynda júzege asyrylatyn jobalarǵa memleket tarapynan osyndaı senimdi qoldaý kórsetilgendigin erekshe atap ótken jón. Sondyqtan da bıylǵy jyly iske qosylatyn el ekonomıkasy úshin asa mańyzdy 144 nysannyń barlyǵy da qa­jetti qarjylyq resýrstarmen tolyq qamtama­syz etilgen. Sonymen birge, bul jobalardyń barlyǵy burynǵy jyldarda iske qosylǵan nysandarǵa qaraǵanda, ári sapaly, ári aýqymdy jáne ınvestısııa quıýǵa tartymdy. Iá, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sara basshylyǵy men ekonomıkalyq biliktiliginiń arqasynda elimiz buryn-sońdy bolyp kórmegen óndiristi órleý órisine nyq qadam basty. Indýstrııalandyrý besjyldyǵynyń alǵashqy jylynda ómirge joldama alatyn bul mańyzdy óndiristik nysandar uly betburys kóshiniń bastaýy ǵana. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen belgilengen Qazaqstannyń ındýstrııalandyrý kartasy jalpy quny 7,26 trıllıon teńgeni quraıtyn 237 iri ınvestı­sııalyq jobalardan turady. Bul jobalardy is júzine asyrý barysynda elimizde 240 myń jańa jumys ornyn ashý kózdelingen. Atap aıtqanda, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardyń qurylysyn salý barysynda 150 myń ýaqytsha jumys orny ashylsa, jobalar tolyq qýatynda jumys isteı bastaǵan kezde 90 myń adam turaqty jumys ornymen qamtylmaq. Joǵaryda aıtylǵan jobalardan basqa 2010 jyly taǵy da 47 iri ınvestısııalyq jobanyń qurylysy bastalady. Elimizdi ındýstrııalan­dyrý besjyldyǵynyń sheńberinde kólik ın­fraqurylymyn damytý maqsatyndaǵy ǵasyr jobalarynyń júzege asyryla bastaǵandyǵyn da atap kórsetýimiz kerek. Uly jibek jolynyń boıymen qaıta jańǵyratyn “Batys Eýropa – Batys Qytaı” halyqaralyq tranzıttik kólik dálizi el ekonomıkasyn jańa beleske kóteretin kúretamyr bolmaq. Sol sııaqty qurylysy bastalǵan “Jetigen – Qorǵas” jáne “О́zen – Túrkimenstan memle­kettik shekarasy” temir jol toraptary eli­mizdiń kólik ınfraqurylymyndaǵy strate­gııalyq qýatyn eseleıtin ǵasyr qurylystary ekendigi aqıqat. Qazirdiń ózinde osy qurylys nysandarynda 12 myńnan astam qazaqstandyq jumyspen qamtylǵan. Jalpy alǵanda, ındýstrııalandyrý besjyldyǵynyń alǵashqy jylynda bastaý alatyn ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq jobalardyń qurylysyn júrgizý jumystaryna elimiz boıynsha 110 myńnan astam adam jumysqa tartylmaq. Iá, 2010 jyl elimizdiń ındýstrııalyq- ınnovasııalyq damý besjyldyǵynyń alǵashqy qanatqaqty kezeńi bolyp tabylady. О́mirsheń maqsattardy oryndaý jolyndaǵy osy betashar jyl shyn mánindegi óndiristik órleýmen bas­taldy. Memleket basshysynyń tikeleı tap­syr­masymen el Úkimeti jasaǵan “Indýstrııa­landyrý kartasyna” engizilgen ındýstrııalyq iri jobalardan respýblıkamyzdyń birde-bir óńiri syrt qalmaǵan. Bul – elimizdiń barlyq óńir­le­rinde besjyldyq barysynda irgeli ekonomıkalyq tabystarǵa qol jetkiziledi degen sóz. Elbasynyń balamasyz bastama­symen bastaý alǵan 2020 jylǵa deıingi údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý besjyl­dyqtary – elimizdiń HHI ǵasyrdaǵy órleý bıigin anyqtaıtyn tuǵyrly beles. Júk aýyryn arqalaǵan qara nar Elbasynyń Qazaqstan halqyna joldaǵan kezekti Joldaýynda erekshe basymdyqtardyń biri retinde atap kórsetilgen “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasynyń respýblıka jurt­shylyǵy úshin asa mańyzdy da qajetti osy mekemeler qurylysynyń ózgeshe serpin alyp, jańa qarqynmen boı kótere bastaýyna túrtki bolǵany ras. Sonaý Keńes ókimetiniń dáýirlep tur­ǵan shaǵynda salynǵan mektep, aýrýhana ǵımarattarynyń kópshiligi ábden eskirip, paıdalanýǵa jaramsyz bola bastaǵany kóp kóńilinde alań týǵyzǵany  shyndyq. Joldaýda jos­par­lanǵan baǵdarlama jaı aıtylǵan sóz bolyp qalǵan joq. Tıisinshe qar­jy bólinip, jer-jerde kórkem de eń­seli, zamanaýı ǵımarattar salyna bas­tady. Árıne, bul jaýapty jumystyń tizginin kim kóringenge ustata berýge bolmaıtyny túsinikti. Sondyqtan da óziniń qarym-qabiletine, uıymdasty­rý­shylyq sheberligine sengen, ózgeler de senetin jaýapty adamdar álgindeı mańyzdy sharýany atqarýǵa bel sheshe kiristi. Kúrshim aýdanynda barlyq talapqa saı jańa tıpti mekteptiń qurylysy aldymen Zaısan kóliniń jaǵalaýyn­daǵy Amanat aýylynda boı kóterýge tıis bolǵan-dy. “Al ony qolǵa alýǵa kim táýekel eter eken?” – degen saýal árkimniń-aq kóńilinde turǵan edi. Kóp uzamaı bul merdigerdiń esimi de kópke málim boldy, qurylys jumysyn belgili kásipker Erjan Sqaqov atqar­maq eken. “Aý, onyń ma­man­dyǵy zoo­teh­nık qoı, anadaı kúrdeli sharýany qapysyz aıaqtap shyǵýǵa shamasy kele me?” – degen saýal taǵy da kóp kó­keıin testi. Erjan Oqa­uly jumysqa esh qo­baljýsyz, senimmen kiristi. Ol buǵan deıin birqatar qurylys nysandaryn salyp, birshama tájirıbe jınaqtap qal­ǵan bolatyn. Aldymen qolǵa alǵany Beloýsovka kentindegi tár­bıelenýi qıyn balalarǵa arnalǵan arnaıy mektep-ınternat edi, ony E.Sqaqov merziminen buryn ári barsha talapqa saı deńgeıde salyp bitirdi. – Ol kezde tájirıbemiz de azdaý edi, – deıdi Erjan, – jáne qazirgideı tehnıkamyz da joq bolatyn. Annan-munnan jınaǵan eski tehnıkamyz ben árkimderden jalǵa alǵan qurylys máshıneleri sol nysandy aıaqtaýǵa shydap shyqty. Biraq, men sol joly senimdi de jańa tehnıkasyz qurylys jumysyna táýekel etýge bolmaıtynyn aıqyn uǵyndym. Budan soń Katonqaraǵaı aýdanyn­daǵy Jańaúlgi orta mektebin salýǵa kirisken E.Sqaqov onymen Amanat mek­tebiniń qurylysyn qatar júrgizýge bel baılaǵan edi. Erjan Oqaulynyń ujymy eki mektepti biriniń artynan birin laıyqty deńgeıde tabys etip, talaıdan beri jańa ǵımaratqa qoldary jetpeı júrgen aýyl turǵyndarynyń esepsiz alǵysyna ıe boldy. Al 2008 jyly qolǵa alyp, 2009 jyldyń 1 qyrkúıeginde támamdap shyqqan Te­rek­tibulaq orta mektebiniń ashylýyna oblys ákimi B.Saparbaev arnaıy kelip, atqarylǵan jumysqa joǵary baǵa bergen bolatyn. Sol joly Ber­dibek Máshbekuly arnaıy taǵaıyn­daǵan “Ozat” syılyǵynyń tuńǵysh ıegeri bolýy da kóp jaıdy ańǵartyp turǵandaı. Bul – búginde ataǵy aýdan, oblys sheńberinen asyp, kópke áıgili bolǵan  “О́skemen-qurylys” jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń alǵashqy qa­damdary bolatyn. Tuńǵysh qadamynyń ózin sapa belgisimen aıaqtaǵan se­rik­testikke artylar senim men júkteler mindet aýqymy ulǵaıa tústi. Oǵan ártúrli uıymdardan, mekemelerden tapsy­rystar kóptep túse bastady. Munyń aıqyn aıǵaǵy retinde se­riktestiktiń tenderlerde jeńiske jetip, asa aýqymdy jobalardy da utyp alǵanyn aıtýǵa bolady. Sonyń biri – qurylysy osy jazda bastalatyn Kúrshim mektep-gımnazııasynyń ǵıma­raty. Eki jylda salynyp bitýge tıis bul ǵımaratta keleshekte 600 bala bi­lim almaq. Atal­mysh  merzim ishinde 1 mlrd. teńgege jý­yq qarjy ıgeriletin bolady. Osynyń ózi-aq bul ujymǵa qandaı senim arty­lyp otyrǵanyn pash etip turǵandaı. Al ázirshe ujym Baraq batyr aýylyndaǵy ortalaý mekteptiń qurylysyn shapshań da sapaly túrde júrgizip jatyr. Bul mektep aldaǵy qyrkúıek aıynda esigin jas órenge aıqara ashpaq. Sonymen birge, Saryóleń aýylyndaǵy orta mektepke de kúrdeli jóndeý júrgizip, onyń buryn jumsaq jabynmen jabylǵan tóbesin qaıta shatyrlap jatyr. Al Kúrshim aýylynyń ortalyq kóshe­sindegi kúre joldyń shetin jıektaspen kómkerip, trotýar salyp jatqan da osy seriktestiktiń jumysshylary. – Sonymen birge, – deıdi Erjan Oqauly, – ortalyq saıabaqtyń qorshaýyn da aýystyryp jatyrmyz. Jáne Qaratoǵaı aýylynda salynyp jatqan jańa úıler qurylysynyń bas merdigerimiz. Osyndaǵy aýyldyq dári­gerlik ambýlatorııa ǵımaratynyń qurylysyn ózimiz salyp shyǵatyn bolamyz. Taǵy bir aıtarym, Kúr­shimde talapqa saı meshittiń joq eke­nin bilesiz, bul da ózim degen adamnyń qabyrǵasyna batyp, kóńilin alań­datatyn jaı emes pe. Alla qossa, osy kúzde irgeli meshit úıiniń qurylysyn bastamaqpyn. Ol meniń aýyldas­ta­ryma jasaǵan arnaıy syıym bolmaq. Qurylys jumysyna kedergi bolatyn negizgi sebepterdiń biri  qurylys materıaldarynyń jetispeýi desek, seriktestikte bul másele óz sheshimin taýyp qoıypty. Kúrshim aýylynyń orta  tusynan oryn tepken E.Sqaqovtyń qurylys fırmasynyń ishinen birneshe shaǵyn zaýyt oryn tepken eken. Munda bir mezette qumdy blok dep atalatyn iri kirpishter, jıektastar (bordıýr), tóbelik sha­tyr­lar (cherepısa), plastık terezeler, trotýar plıtalary jáne esik-tere­zelerge qoıylatyn kóldeneń bloktar (peremychka) shyǵarylyp, ózderi salyp jatqan qurylys nysandaryna jetki­zilip otyrady. Osynyń nátıjesinde jumys úderisinde kidirý, toqyraý degender oryn alǵan emes. Kez kelgen sharýanyń tehnıkasyz alǵa baspaıtyny aqıqat. Seriktestik­tiń 24 aýyr tehnıkasy men 15 jeńil avtokóligi saqadaı saı ári toqtaýsyz jumys ústinde. Onyń 90 paıyzy ja­ńa­dan alynǵan eken. Munda osy ıgi­likti paıdalana otyryp, 120 adam tabysty eńbek etýde. Olardyń ortasha aılyq tabystary 80-90 myń teńgeni quraıdy. Seriktestikte Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń talap­tary tolyq saqtalady. Eńbek demaly­synyń, ýaqytsha eńbekke jaramsyz­dyq paraǵynyń ótemaqylary, ynta­landyrý, kótermeleý syılyqtary jú­ıeli túrde tólenip, sanıtarlyq jáne qaýipsizdik tehnıkasy sharalary jiti nazarda ustalady. Mindetti zeınetaqy jarnalary tolyq tólenip otyrady. Kúrshimnen tys jerde jumys istegende jumysshylarǵa úsh ýaqyt tamaq pen jatar oryn tegin. Al Kúrshimde túski as tegin beriledi, sondaı-aq, jumysshylar arnaıy kıimmen qamtamasyz etilip otyrady. – Basshymyzǵa aıtar ókpemiz joq, – dep pikir bólisedi – ol álde­qandaı  kómekke zárý adam járdem surap kelse, bas tartqanyn kórgen emespiz. Sonymen qatar Er­jan aý­dandyq, oblystyq deńgeıdegi kórkem­ónerpazdar baıqaýlaryna, sport jarystaryna baratyn jastar­ǵa udaıy demeýshilik jasap otyrady. 2009 jyly bilim qyzmetkerleriniń tamyz keńesi kezinde Erjan Oqa­ulynyń on muǵalimge 5000 dollar kóleminde aqshalaı syılyq tabys etkenin jurttyń bári biledi. Budan basqa ol ımandylyq baǵytyndaǵy barlyq sharalarǵa úzbeı atsalysady. Jyl saıyn Qurban aıt meıramy kezinde arnaıy mal shalyp, kóp adam shaqyryp as berýdi ádetke aınal­dyrǵan. Birneshe jyl qatarynan “Islam nury” gazetiniń 100-120 danasyn aýdandyq meshit arqyly aýyldastaryna tegin jazdyryp berip júr. Sonaý albyrt kezinde Almaty­nyń zoovetınstıtýtyn zooınjener, bertin Shyǵys Qazaqstan memleket­tik ýnıversıtetiniń memlekettik basqarý fakýltetin ekonomıst-me­ned­jer mamandyǵy boıynsha támam­daǵan Erjan Sqaqovtyń qaı salada bolsyn súrinbeıtin suńǵylalyǵyna jurt kózi baıaǵyda jetip bolǵan. Erjan óziniń ótkenine de, qazirgi tirligine de esh ókinishiniń joq ekenin jıi aıtyp, pikir bólisip otyrady. Ol Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy qazir­gi qoǵamdy birden-bir durys damyp kele jatqan qoǵam dep paıymdaıdy. – Prezıdentimiz N.Nazarbaevtyń saıasatyn asa kóregen de sarabdal saıasat dep baǵalaımyn, – deıdi ol, – eń bastysy, elimizdegi baıandy ty­nyshtyq pen túsinistik dep bilemin. Atam zamannan beri buqarany aqyl­dy da bilimdi, óz isin jetik biletin saıasatkerler bılegende mamyrajaı tirlik ornap, halyq turmysynyń oń baǵytta damyp otyrǵany belgili. Men qoǵamdy móldir saýyt re­tinde elestetemin. Al jastar sonyń ishindegi sý tárizdi. Sý qashanda ózi quıylǵan ydystyń túsi men pishinine sáıkes tús alyp otyrady. Sondyq­tan, keleshekte jas býynnyń qandaı túske, qandaı pishinge enetinin ere­sekterdiń kúniburyn oılap, laıyqty tárbıe berip otyrýy asa mańyzdy. Endeshe, bizdiń, úlkenderdiń ózimizge árdaıym syn kózben qarap, ádepten tys qadamdardan aýlaq bolýǵa tyry­syp otyrǵanymyz durys bolmaq. Esimi oblysqa áıgili kásipker, belgili mesenat, aýdandyq máslı­hattyń depýtaty Erjan Sqaqov osylaı dep tolǵanady. Qysy-jazy arqany keńge salyp, emin-erkin demalý degendi bilmeıtin tynymsyz azamattyń keı-keıde fılosofııalyq tolǵamdarǵa da boıuryp, kóńilge túıgenderin qaǵaz betine túsirip otyratyn ádeti bar. Jáne onyń mundaı ǵıbratty oı-tolǵamdardy bireýge úıretýden góri ózi ustanyp, sol baǵyttan aınymaýǵa kúsh salatyny quptarlyq. Hasen ZÁKÁRIIа. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Kúrshim aýdany. О́nerkásip óndirisi ósimi – 11 paıyz Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisi bolyp ótti. Onda mınıstrliktiń bıylǵy jyldyń alǵashqy 6 aıy barysynda atqarǵan jumystarynyń qorytyndysy jarııalandy. Bul jańa mınıstrliktiń qaıta jasaqtalǵannan keıingi jańa quramdaǵy birinshi keńeıtilgen alqa otyrysy. Onda eki másele qaraldy. Onyń birinshisi ótken jartyjyldyq qory­tyn­dylary men ekinshi jartyjyldyq josparlary bolsa, ekinshisi – mınıstrlik júıesindegi sybaılas jem­qorlyq quqyq buzýshylyqtardyń pr­o­fılaktıkasy jáne aldyn alý.  Aldymen mınıstrlik basshysy Áset Isekeshov saladaǵy atqarylǵan jumystar boıynsha 6 aı qorytyndysy týraly aıtyp ótti. Mınıstrdiń aıtýynsha, búginde IJTM-niń qyzmeti barysynda ol elimizdiń 2 mln. turǵynyna óz áserin tıgizedi eken.  Elimizdegi 11 myń kásiporynnyń 6 myńy bizdiń mınıstrlikke qarasty salalarda jumys jasaıdy. Bul kásiporyndarda 600 myńǵa jýyq qyzmetker jumyspen qamtylǵan. Otbasyndaǵy jan basyn ortasha eseppen 3 adam dep eseptesek, bizdiń jumysymyz 2 mln. qazaq­stan­dyqtyń ómirine yqpal etedi, dedi ol. Áset О́rentaıulynyń aıtýynsha, mınıstrlik ataýyndaǵy “jańa tehnologııalar” sóziniń qoldanylýy bekerden-beker emes. Mundaı tirkes  TMD elderindegi mınıstrlikter arasynda tuńǵysh ret berilip otyr. Bul belgili bir dárejedegi jaýapkershilik, oǵan qosa bul ataýǵa baılanysty atqaratyn qyzmetterdi qaıta qarastyrýǵa týra keledi. Mundaı ataýmen atalǵan mınıstrlik  Kanada, Koreıa elderinde ǵana bar. Al TMD elderinde birinshi bolyp elimizde “jańa tehnologııalar” sózi tutas mınıstrlik ataýynda  qoldanysqa endi. Áset Isekeshev jańa ındýstrıaldyq saıasattyń bastaý alýyn eń mańyzdy oqıǵa retinde atap ótti. Oǵan Memleket basshysynyń Údemeli ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna qol qoıýy, el Úkimetiniń ony iske asyrý boıynsha is-sharalar jospary men Qazaqstannyń ındýstrııalandyrý kartasyn bekitýi dálel. Osynda aıtylǵandaı, birinshi jartyjyldyq ishinde 2010 jylǵa josparlanǵan 144 kásiporynnyń 72-si paıdalanýǵa berilipti. 12 myń jańa jumys orny ashylǵan. О́nerkásip óndirisiniń kólemi 5,5 trln.teńgege artypty. Bul ótken jyldyń dál osy ke­zeńimen salystyrǵanda 11 paıyzǵa joǵary. О́ndiris kóleminiń ulǵaıýy esebinen taý-ken ónerkásibindegi fızıkalyq kólemniń ındeksi 106,3 paıyz, óńdeýshi ónerkásip 118,3 paıyz  ósimdi kórsetken. Atap aıtsaq, metallýrgııa ónerkásibi, ferroqorytpalar 36,7 paıyzǵa, túrli dıametrdegi qubyrlar shyǵarý 2 esege, radıator shyǵarý 4,5 esege ulǵaıdy. Máshıne jasaý salasynda traktorlar 61,5 paıyz, akkýmýlıatorlar jasaý 79,3 paıyzǵa ósken. Sondaı-aq alǵashqy 5 otandyq lokomotıv shyǵaryldy. Farmasevtıka ónerkásibinde dáriler shyǵarý 36,2, preparat óndirisi 85,3 paıyz ósýdi kórsetken. О́nerkásip salasy respýblıkalyq ishki jalpy ónimniń 30 paıyzyn quraıdy, al onyń teń jartysy óńdeýshi ónerkásipke keledi. IJО́-niń qalǵan bóliginiń  50 paıyzdaıy munaı men gazǵa tıesili eken. Áset Isekeshev óz baıandamasy sońynda mınıs­trlik aldynda turǵan ekinshi jartyjyldyqtyń negizgi mindetteri týraly sóz qozǵady. Onyń ishinde ındýstrııalandyrý kartasy sheńberinde taǵy 72 óndiristi paıdalanýǵa berý, “Aqparattyq tehnologııalar parki” arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn jáne “Qorǵas” ShMHO ınfra­qurylymynyń ekinshi kezeńin salýdy aıaqtaý bar. Sondaı-aq ınvestısııa, energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý máse­leleri boıynsha ındýstrııalyq saıasat, arnaıy ekonomıkalyq aı­maqtar, atom energııasyn paı­dalaný týraly 5 zań jo­basy ázirlenbek. Mı­nıstrlik je­tekshilik etetin salalar men ekonomıka aıasyn damytýda 13 salalyq baǵ­dar­lama men 2020 jylǵa deıingi salaaralyq ǵy­lymı-tehnologııalyq da­mytý jospary be­kitiletin bolady. Venera TÚGELBAI.