Tazalyq tabaldyryqtan bastalady

Siz ne deısiz? Áńgimeniń ashyǵyn aıtsaq, Syr óńiri – elimizdiń ózge óńir­lerine qa­raǵanda ekologııalyq ahýa­ly alań­d­atarlyq aımaq. Shi­lińgir shildeniń aptap ys­ty­ǵynda shóp basy qoz­ǵalsa boldy, aq shań­daq burq kóte­ri­lip, qala kóshelerin kezip kete ba­rady. Son­daı-aq Qyzylorda qalasy kóshe­leriniń ta­zalyǵy da tur­ǵyn­dardy alań­da­týda. Qalanyń shet aı­maq­ta­ryndaǵy qoqystardan kóz súrinedi. Qoqys jáshikteri kún qurǵatpaı qoqys­tar­ǵa tolyp,  asyp-tógilip jata­tyny taǵy bar. Desek te sońǵy kezderi bir jańalyq baıqalady. Qyzylorda qalasynyń ákim­dik taǵyna otyrǵanyna azǵan­taı ǵana ýaqyt bolǵan Mar­ha­bat Jaıym­betov qala tazaly­ǵy­na bel sheshe, bilek túre kirisip ket­ken syńaıly. “Egemen Qazaqstan” gazetiniń Qyzylorda oblysyndaǵy menshikti tilshisi Erkin ÁBIL Qyzylorda qalasynyń ákimi Marhabat JAIYMBETOVKE: – Siz buǵan ne deısiz? – Ol ras. Qala ákimi qyzme­ti­ne kelgenime kóp ýaqyt bola qoı­ǵan joq. Meniń basty usta­nymym: “Qyzyl­orda qalasyn HHI ǵasyrdyń qalasy etý – bar­shamyzǵa mindet”. Atap aıt­qan­da, qa­lada ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq salany ǵana damytyp qoı­maı, qala kelbetin kóriktendirý, ıaǵnı ajarlandyrý, turǵyndardyń qala tazalyǵyna degen kózqarasyn túbirli ózgertý bolyp otyr. “Tazalyq tabaldyryqtan bas­talady”, dep atam qazaq beker aıt­pasa kerek. Demek, qala taza­lyǵy bir bıliktiń qolynda ǵana emes, turǵyndardyń qolynda. Jo­ǵaryda ózińiz aıtqandaı, qoqys­taryn kóshege qalaı bolsa solaı tóge sa­lý­shylar joq emes. Olarǵa “áı” deıtin áje, “qoı” deı­tin qoja joq. Endi qala taza­ly­ǵy baǵytynda qolǵa alynyp jatqan sharalarǵa júginelik. Qyzylorda qalasynda 230 myńnan astam adam turatynyn eskersek, qaladan kún saıyn 800 tekshe metr qoqys shyǵarylýy tıis. Jasyratyny joq, búginde bul kórsetkish 300-350 tekshe metrden aspaı kelgen. Onyń ústi­ne qaladan jınalǵan qoqys arnaıy polıgonǵa jetkizilmeı, qala syrtyndaǵy, darııa jaǵa­syn­daǵy, eski ónerkásip oryn­da­ryna aparyp tógilýde eken. Bul degenińiz, onsyz da qıyn eko­logııalyq jaǵdaıdy ýshyq­ty­ryp jiberetini aıtpasa da tú­si­nikti. Osy bir keleńsiz iske tyıym jasalyp, qala qoqysynyń arnaıy polıgonǵa jiberilýi qatań baqylaýǵa alynýda. Qalamyzda 400-ge jýyq kóshe bar. Bólingen qarjyǵa sáıkes tazalyq jumystarymen 8 mekeme aınalysýda. Osy meke­me­lerdiń atqarylǵan jumys­ta­ry­na tólene­­tin qarjynyń ólshemderin qaıta qaraýǵa tap­syr­ma da berdim. Sóz oraıy kelgende aıta keteıin, ózge el­der­de kóshege qoqys tas­ta­dy eken­siń, aıyppul tóleısiń. Bizge de osyndaı órkenıetti elder tá­jirıbesinen úlgi alý kerek shy­ǵar. Búgingi qala tazalyǵyn qa­lypqa keltirýdi kúndelikti qatań baqy­laýǵa alyp otyrmyz. Kúl-qo­qystardy jıi jınap áketý, kó­she­lerdi sypyrý, qatty qal­dyq­tardy jınaý, kóshelerge sý sebý, aram shópterdi oryp tas­tap, kó­gal­d­ar men gúlzarlardy sýlan­dy­rýǵa bir kisideı  kirisip jatyr. Meniń paıymdaýymsha, taza­lyqty jasamaıdy, qaıta ony ustap turady. Demek, qala taza­ly­ǵyn ustap turý úshin ákimniń nusqaýy mindetti túrde qajet pe? Taza qalany bılik qana emes, qala turǵyndary da jasap beredi. Qyzylorda.