Azamattyń aq joly

1997 jylǵy qarasha aıynyń or­tasy edi. “Aqıqat” jýrnalynda jumys istep júrgen kezimiz. Keshki saǵat bes pen altynyń ortasynda abyr-sabyr boldyq ta qaldyq. Sóıtsek joǵarǵy jaqtan basshylar kelmekshi eken. Týra saǵat altyda Mádenıet, aqpa­rat jáne qoǵamdyq kelisim mınıstri Altynbek Sársenbaev, “Qazaq áde­bıe­ti” gazetiniń bas redaktory Ahat Jaq­sybaev kelip, bárimiz bas redaktor Jumabek Kenjalınniń kabınetine jınaldyq. Mınıstr jýrnalǵa jaqsy baǵa bere sóıledi, alǵan baǵytynyń du­rys ekenin, súıekti-súıekti mate­rı­al­dardyń jarııalanatynyn tilge tıek etti. Endi bul basylymǵa bas redaktor Ahat Imantaıuly Jaqsybaev bola­tynyn, al Ju­mabek Omaruly “Qazaq ádebıe­­ti­ne” bas re­dak­torlyqqa taǵaı­y­ndal­ǵa­nyn qadap-qadap aıtyp, otyr­ǵandarǵa kú­limsireı qarady da: “Ahań­dy kóp­shilik, ásirese, ádebıetti súıip oqıtyn qaýym jaqsy biledi. Sondyqtan tanystyryp, ómir­ de­reginen habardar etý artyq”, dep qysqa qaıyrdy. Eshkim bel­sen­dilik tanyt­paǵan soń men ornymnan kóterilip: – Alteke, durys qoı bári. Ket­ken­ge de kóńilimiz toq, kelgenge de kó­ńi­limiz toq, siz oryntaqta otyrǵanda biz­de ýaıym-qaıǵy joq, – dep taqpaqtap edim, otyrǵandardyń kópshiligi dý etip kóńildi qozǵalysqa tústi. – Biraq, – dedim ne bolsa o bolsynǵa salyp, – bas redaktor aýysqan saıyn oryn­basar kúpti bolady. Mınıstr sál-pál jymıyp: – Máke, kúdiktenbeńiz, – dedi. Sonymen eki bas redaktordyń qo­lyn kezek-kezek qysyp, sáttilik ti­le­dik. “Qudaı qalasa, segizinshi bas re­dak­tormen jumys isteýge týra kelip tur” dep ishimnen ózime-ózim sy­byr­ladym. Meniń bir ádetim, jumysqa erterek kelip, ózimniń ony-munymdy qara­ǵysh­tap, qaqqyshtaımyn. Oıyma oral­ǵan birdeńe bolsa, jazyp tastaýǵa um­tylamyn. Jumys ornym lıftiniń qar­sy aldynda edi, saǵat toǵyzǵa on mı­nýt qalǵanda Ahat keldi. Amandyq-saý­lyq surasqan soń: “Osy qabat tú­gelimen redaksııaniki me?” dep sura­dy. “10 bólmesi” degen jaýaptan keı­in, “16 adamǵa 10 bólme... Apy­raı, ǵajap eken! Bul netken kommý­nızm”, – dedi maǵan qarap. – Naryq saıasa­tynan qalaı tysqary júrsińder? – degendi qosyp qoıdy. Mende ún joq. Ústi-basy muntaz­daı Ahań tyq etkizip tańdaıyn bir qaqty da, denesin shıyrshyq attyra qozǵap, kabınetine qaraı bet aldy. Taý sileýsini sekildi, aıaq basqany bilin­beıdi, edende emes, aýada qalqyp bara jatqandaı. Saǵat 10 mezgilinde bas redakto­rymyz ózine shaqyryp: – Men erteń, búrsúgini jumysta bolmaspyn. Sony eskerteıin dep otyr­myn. Al myna nómirdiń mate­rı­al­­dary daıyn bolǵanda maǵan bir kór­setip alarsyńdar, – dedi ol kisi naq-naq sóılep. – Aha-aý, bul nómirdiń korrek­tý­rasy oqylyp qoıylǵan. Kelesi nó­mir­di josparlap, soǵan kirisip jatyrmyz, – dedik biz shapshańdata sóılep. – Onda men kelgen soń jospardy qaıta bir qarap, aqyldasarmyz, – dep bas redaktor ornynan kóterildi. Bólmege kire bergenimde, telefon shyl­dyrlady. “Qazaq ádebıeti” gaze­tinen jazýshy Qýanysh Jıenbaev eken: – Máke, qutty bolsyn! Reda­k­sııa­nyń aıy ońynan týdy. Ahań bárin ózi isteıdi. Poshtaǵa deıin ózi ákeledi. Kor­rektýrany ózi oqıdy, nómirge jibe­riletin materıaldardy bastan-aıaq búge-shigesine deıin ózi qaraıdy. Qol­daryń uzar­dy, baqytty ekensińder, – dedi kúlip. – Qoı, qaljyńyń shyǵar, – dedim men de sýyqtaý til qatyp. – Máke, shynaıy shyndyǵym. Ahańdy senen góri qaraýynda qyzmet istegen men jaqsy bilemin ǵoı. Osymen ekeýara sózimiz aıaqtaldy. Pavlodar qalasynan orta mektepti úzdik támamdaǵan Ahat Imantaıuly komsomoldyq joldamamen eki jyl Ekibastuzdaǵy kómir shahtasynda ju­mys isteıdi. Jer astyndaǵy qııamet-qaıym jumys jas jigittiń shyńda­lýy­na, onyń ómirdi jan-jaqty bilip-ta­nýyna, adamdarmen aralasyp, óziniń kúsh-jigerin, oı-sanasyn qalyptas­ty­rýyna kómektesedi. Sol kezde ǵoı, Ahańa bir tájirıbeli mamannyń: “Sa­ǵan qazir úńile qarasam, kóz aldyma qap-qara qabylan elesteıdi. Júris-turysyń, qımyl-qozǵalysyń, shap­shań­dyǵyń, qaısar qaıtpas qaıratyń, týra qabylanǵa uqsaıdy”, dep za­boı­daǵy jumysshylardy kúldirgeni jáne sol jyldar ishinde ǵoı, Ahańnyń “Men jumysshymyn” degen taqyryp­ta poema jazamyn dep áýre-sarsańǵa túskeni. Aqyrynda óz jazǵany ózine unamaı, aqyndyqtan múldem syrt aı­na­lady. Eki jyldaı jumysshy-kómir­shilikten keıin Ahat QazMÝ-ge kelip, oqýǵa qınalmaı kil bestikpen túsedi. Jazýshy Ahat Jaqsybaevtyń shy­ǵar­malary jetpisinshi jyldardan bas­tap bıik beleske kóterilip, oqyrman súıispenshiligine bólengeni belgili. Onyń “Eges”, “Bóget” romandary ju­mysshy ómirin, ıaǵnı sol kezdegi eń ózek­­ti taqyrypty sýrettegen sátti týyn­dylar edi. Bul jóninde merzimdi baspasóz betinde pikirler jarııalanyp, beldi-beldi synshylardyń nazaryna ilik­ti. Sál keıindeý “Qorǵan” romany ja­ryq kórdi. Al, “Bozaral” povesi ja­zýshynyń óz múmkindiginiń óte joǵary ekenin kórsetetin kórkem týyndy bol­dy. Bizge deıin bes jyldaı “Qazaq áde­bıeti” gazetiniń bas redaktory qyzmetin atqarǵan Ahańdy, oǵan deıin jıyrma jyl “Juldyz” jýrnalynda jaýapty hatshy bolǵan Ahańdy basqa-basqa, al qalamger qaýym óte jaqsy biletini aqıqat. Talantty jazýshy Oral­han Bó­keıden keıin jabyq daý­yspen “Qazaq ádebıeti” gazetine bas redaktorlyq oryntaqqa otyrǵan Ahat­tyń bedeli bıik edi. О́mirdiń ashysy men tushysynan dám tatqan, sanaly ómirinde bardy da, joqty da kórgen, qandaı nárseni de oı eleginen ótkizip baryp, qolyna ustaı­tyn qabiletti de, talǵam ıesi ekenin kópshilik baıaǵyda-aq bilgen, shyǵar­ma­laryn oqyǵan. Onyń jazýshylyǵymen qatarlas-qa­p­taldas júrgen jýrnalıst mamandyǵy da Ahatty qatpar-qatpar muzy bar shyń­dar men qabat-qabat kómiri men te­miri, jezi bar jer astyna da jetek­tep túsirgeni shyndyq. Ol – eki tilde birdeı jazatyn tııanaqty bilimdi, sonymen birge qudaı bergen qabiletti shashaý shyǵarmaı el kádesi men óz kádesine paıdalana biletin qos qa­natty azamat ekenin jalǵyz men emes, kúlli oqyrman qaýymnyń biletinine senimim nyq. Keshegi sosıalızm kezinde Qazaq­stan Jazýshylar odaǵy kúrkirep, dúr­kirep turdy. Sol shyǵarmashyl sha­ńy­raqtaǵy qaınaǵan qara qazan ishinde Ahat Jaqsybaev kásipodaq komıtetin bas­qarǵanyn bilemiz. Munyń ózi júıkege myqtap tıetin aıǵaı-shýy mol qoǵam­dyq jumys edi. Ahań talaı jazýshy aǵaıyndardyń páterli bolýyna tikeleı kómektesti. Mysaly, Marat Qaban­baevqa júgirip júrip, eki bólmeli páter ápergen osy Ahań bolatyn. Sol ýa­qyt­tyń qat problemasy jeńil máshı­nege qol jetkizip, ony kezektegi qa­lam­gerlerge berýde de Ahań belsen­dilik tanytty. Keshegi 1994-95-96 jyldary elimizdiń ekonomıkasy birde keıin, birde ilgeri júrip, qaltyldaǵan qaltqydaı bolyp turǵan kezde de Ahat Jaqsybaev basqarǵan “Qazaq ádebıe­ti” gazetiniń ujymy kúızeliske ushy­raı qoıǵan joq. Gazettiń ár nómiri óz ýaqytynda mándi de maǵynaly, ári mazmundy shyǵyp turdy. Keshegi sosıalızm kezinde Ahattyń “Eges”, “Bóget” romany men “Bozaral” povesi orys tiline aýdarylyp, búkil KSRO-ǵa tarap, aty máshhúr jazýshy ekenin dáleldedi. Endi sol máshhúr Ahań, G.Hagtardyń “Margaret arý” romanyn, R.Medvedevtiń “Stalınniń serikteri” kitabyn, V.Astafevtiń “О́mir ótkel­­deri” povesin qazaq tilinde saıratqan aýdarmashy Ahań, ulttyq qoǵamdyq-saıası jýrnal “Aqıqatqa” bastyq bop kele qalǵany tosyn oqıǵa emes edi. Marqum Oralhan Bókeı bul aǵamyzdy Ahat dep atamaı: “Bizdiń Ahań”, de­ge­nin talaı ret qulaǵymnyń shalǵany bar. ...“Qýyrdaqtyń kókesin túıe soıǵanda kórersiń”, degendeı, úsh kún ótip, tórtinshi kúni erteletip qyzmetke kirisken Ahat Imantaıuly tosyn minez kórsetti. Redaksııa ujymy tú­gelge jýyq jınalǵan basqosýdaǵy kirispe sózden keıin: “Bar bolǵany 96 bet jýrnalǵa bas redaktordyń eki oryn­basary tym artyq, ári ersi. Sondyqtan Janbolat Aýpbaev – oryn­basar, Marat Májıtov – jaýap­ty hatshy­lyqqa taǵaıyndalady. So­syn aıadaı jýrnalda 16 adam ne isteı­di, aıtyń­darshy? О́zi aıyna bir ret shyqsa, bul degenimiz kýrort emes, qyz­met orny ǵoı. Kelesi aıdan bastap, qo­symsha qyzmet istep júrgen Ǵa­rıfolla Esimov pen Talas Omarbekov ózderiniń negizgi qyzmet ornyna barsyn. Zeınetker Sarbas Aqtaev pen ǵa­lym-tarıhshy Esenjan Qýandy­qov­ty aldaǵy ýaqyt kórseter. Murat Kú­limbetovke bólim beremin, ázirge osy, taǵysyn taǵy da kóre jatarmyz”, dep bir tynystady. “Mássaǵan bezgeldek, osyndaıǵa kez keldik”, degen mátel aldymyzdan shyqty. Sonymen jańa bas redaktor­dyń jańasha kózqa­ra­symen iske k­i­ris­tik. Retine qaraı, bólmeler de qys­qar­tylyp, toptasyp, shoǵyrlana bastadyq. Ahat Imantaıulynyń aptasyna bir ret, keıde eki aptada bir ret basqosýda aldaǵy jospar jóninde, oryndalǵan jumys, ne istep, ne qoıamyz degendeı áń­­gime ótkizip, keıde sóz tasqynyna berilip uzaqtaý tolǵap ketetini bar. Mate­rıaldardyń bárin ózi qarap, elep-ekshep, taqyryptaryna qarshy­ǵasha shúıligip, erinbeı-jalyqpaı, keıde keshki saǵat jetige deıin oty­rady. Biz daıyndaǵan dúnıelerge de kóńiline jaq­pasa “meniń kózimmen bir qarańyzshy” dep qaıtaryp beretin. Ishiń dýyldap qyzarasyń, biraq, bas redaktorǵa, onyń ishinde, balýan ári kýltýrıst, bes adamǵa jalǵyz ózi qar­sy turatyn, kúrestiń neshe bir tásilin biletin Ahatqa bas kóterý qaıda? Aıdyń júzi ótpeı Ahań jýrnalǵa birneshe jańalyq engizedi. Birinshi, bel­­­­­gili sýretshi-grafıkke jýrnaldyń ishi-syrtyn jańasha qalypqa (stan­dart­qa) kompıýter arqyly túsirip, ásirese, muqabasy erekshelendi. Ekinshi, mate­rıaldar júıe-júıege bólinip, ár nómir jaqsylap saralandy. Mysaly, bir nómirde saıasat kóbirek berilse, kelesi nó­mirde ekonomıka nemese ta­rıh-mu­raǵat materıaldary jarııa­lan­dy. “Qoǵamdyq basylym bolǵan­dyq­tan, qoǵamdaǵy ózgeris-jańa­lyq­tardy qalt jibermeı qadaǵalap oty­rýymyz bizdiń basty mindetimiz”, deı­tin Ahań ózi bas bolyp jospar ja­saı­tyny jáne bar. Úshinshiden, jýr­nal­daǵy mate­rı­al­dar­dyń ári saýatty, ári qatesiz shy­ǵýyna kúsh salyndy. Grammatıkany óte jaqsy biletin ol – útir, syzyqsha, núk­teli útir, qos núkte, jalǵaý, jur­naq­tardy (Janbolattan basqamyzǵa, óıtkeni, Janbolat ol jaǵynan myqty eken) áıteýir, gram­ma­tıkalyq ereje-emleni bizge úıretti. Sóıtip, saýaty­myz ashylyp qaldy. Tórtinshiden, biz­ge de tynym bermeı, ózi de tynym kór­meı, redaksııa qyzmetkerlerin udaıy izdeniske jetelep, jetektep otyrdy. Meniń bir tańǵalǵanym, Ahat Imantaı­ulynyń álem halyqtary ta­rıhyn óte tereń biletini. Dúnıe­ jú­zinde neshe ult, neshe ulys baryn, olardyń tegi qaıdan shyqqanyn, jer kólemi, halqynyń sany, kósemderi kimder, olar kimge ıek súıep, taby­na­dy, olardyń tili, dini men dili kó­ki­re­ginde saırap tur. Al orys knıazdary men patsha­lary, qazaq han­dary men bıleri týraly men estimegen derekter aıtqanda, óz órisimniń qys­qalyǵyna uıalǵannan basym aınalyp, qulaǵym shýyldaıdy. Keıde maǵan mynadaı oı keletin. Osy Ahańa “professor” degen qur­met­ti ataqty bere salyp, ýnıversıtetke ustazdyqqa qyzmetke alsa, shákirt-stýdentterdiń mereıi bir qanar edi-aý, shirkin! Men biletin Ahańnyń mate­matıka, fızıka, hımııa ǵylymynan da biligi óte joǵary... Sóıtip, “Aqıqat” jýrnaly ózgeshe mazmun, ózgeshe tynyspen shyǵa bas­tady. Basylymnyń azamattyq jáne tarıhı-tanymdylyǵy erekshelene qo­ǵamdyq mánge ıe bolyp, saıası sıpaty keń aımaqty qamtyp, órisin serpilte tústi. Oqyrmandarmen ara-qa­tyna­symyz burynǵydan da jaqsar­ǵanyn baıqadyq. Biraq, pendemiz ǵoı, Ahat Imantaıulynyń keıde “Osy jýrnal­dy úsh qyzmetker de shyǵara alady, al bizdiń sanymyz kóp” dep shegelep aıtýy basqany qaıdam, ózime unamaı tistenip qalatynmyn. “Osy ujymdy óz qarjysymen asyrap otyrǵandaı, munysy nesi, memlekettiń qarajatyn qyzǵana ma?” degen oı meni torlap tastaıtyn. Baıaǵyda bir qoıshy úıinde shaı iship otyryp: “Oıbaı, qa­tyn, endi oılasam, ol qasqyr eken ǵoı”, – dep atyna minip tura shaýypty degendeı, endi oı tarazysynan ótkiz­sem, Ahań­diki durys eken. Naryq saıa­saty bizge bardyń ózin baǵamdaýǵa, ózińdegi múm­kindikti meılinshe paı­dalanýǵa, búgin­gini erteń, erteńdi búr­­súgini demeýge, jalpaqshesheılikten múldem arylýǵa, ár saǵatyńdy mól­sher­lep, ár isińdi ýaqtyly paıym­daý­ǵa úırete bastady ǵoı. Ahat Jaqsy­baevtyń ish qyzǵa­ny­shy joq, adamǵa da, qoǵamǵa da bolsyn deıtin sútten aq, sýdan taza azamat eke­nin kóp ke­shik­­peı uqtym. Uqtym da osy bir tas túıin, eki sóılemeıtin, qyz­metine asa berik, jaqsyny da, ja­mandy da dál ýaqytynda ajyrata bi­le­tin, jaýyna qatal, dosyna adal at­pal azamatty shyn peıilmen jaqsy kórdim. Ahat Imantaıuly bas redaktor bolǵan jyldarda ujym ejeldegideı “bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shy­ǵ­ar­dy” desem, artyq aıtqandyq emes. Árkim óz isine jaýap berdi. Bos sóz, sybyr-kúbir bolǵan emes. Jýrnalǵa ke­lesi jylǵa jazylý kezinde, shynym­dy aıtsam, bas redaktordyń bedelin paıdalanyp, ony alǵa saldyq. 1999 jyly bir ǵana Almaty oblysynan bir myńǵa jýyq oqyrman jýrnalǵa ja­zyl­sa, ol – Ahańnyń bedeli edi. Ujym bolǵan soń, onyń ústine res­pýblıkalyq basylymdy shyǵaryp otyr­ǵan soń bas redaktordyń mate­rıal­ǵa asa qatal talappen qaraýy – ómir zańy. О́ıtkeni, onyń artynda myń­­daǵan oqyr­man, alda sarabdal ha­lyq tur. Talaı ma­terıaldar qaıta qa­ralyp, bir jazǵandy eki jazý bolmaı qalǵan joq. Ásirese, ekonomıka bó­limi, qoǵam, saıasat bólim­deriniń ma­te­rıaldary keı kezde osyndaı jaıǵa kezigip qalyp otyrdy. 1998 jyldyń naýryz aıynda Asta­na­nyń tusaýkeserine qomaqty mate­rıal jazýǵa redaksııa meni jumsady. Bir jetideı bolyp kólemi 25 betteı mate­rıal jazyp usyndym. Ahań rı­za­shy­lyq keıip ta­nyt­yp, ol sol jyl­dyń 5-shi nó­­­mirinde jaryq kórdi. Re­dak­sııada – Sar­bas Aq­taev, Murat Kú­lim­betov, Nura­qym Raıhan, Qy­dyráli Qoıtaı, Batyq Májıtuly sekil­di tájirıbeli jýrna­lıs­ter jumys ja­sa­dy. Al tarıh ǵyly­mdarynyń kandı­daty Esen­jan Qýan­dy­qovtyń maman­dyǵy jýr­­nalıst bol­masa da qalamy júırik edi. 1998 jylǵy naýryzda Janbolat Aýpbaev Astanaǵa jumysqa aýysyp, men bas redaktordyń or­yn­­basar­ly­ǵyna taǵaıyndaldym. Jaý­apty hatshy­lyqqa bas redaktor Qy­dyráli Qoı­taı­ulyn maqul kórdi. Ahat Imantaıulymen qoıan-qoltyq qyzmet isteý ári ońaı, ári qıyndaý. Ońaı deıtinim, josparǵa ózi basshy­lyq etedi, nómirge baratyn materıal­dardyń bárin shaǵyn habarǵa deıin ózi qaraıdy. Zapasta materıaldar jetki­likti, ony ózi apta saıyn qarap, qada­ǵalap otyrady. Qoly ashyq, meıram-merekelerde qaltasynan sýyryp teńge tastaıdy da dereý uıymdastyrady. Bir bótelke qyzyl sharapty ústel basynda otyrǵandarǵa jetkizedi. Al, aq araqpen jany qas. “Aha-aý, bir bótelke sharap kúlli redaksııa ujymyna ne bolady” deseń, “Simirip ishý murat emes, dámin alyp qana otyrý kerek”, deıdi. Sha­rapty ózi quıady. Al qıyndaýy qatal tártipti jany súıedi. Keı-keıde nó­mirge “tosynnan kelgen” maqalany tyǵyp jibereıin deseń, “qoıa turyńyz, áýeli josparǵa kirgizeıik, sosyn ol bizge qajet pe, joq pa, talqylaıyq, odan keıin men oqyp shyǵaıyn, súı­teı­ik” dep baqyraıa qalady. “Á, nómir­de oryn bolsa, óziń durystap oqy da, salyp jiberseıshi” dep bir aıtpaıdy. Sosyn bir tapsyrma berse. “Tak, or­yn­dap, ja­zyp tastadyń ba?” dep kú­nára surap me­zi etedi. Tez oryndama­sań, beti búlk et­peı kelesi nómirge qaldyra salady. “Áli ýaqyt bar ǵoı, asyqpaı-úsikpeı, oı­lanyp jaz”, dep qaraýyndaǵy qyz­met­kerge jylylyq tanytpaıdy. “Jýr­na­lıst tez jazýy kerek” dep shalqaıady. Ahań redaksııanyń qat-qabat ju­mysymen qatar, ataqty partızan, ul­tymyzdyń maqtanyshy, Halyq Qahar­many Qasym Qaısenov jóninde ro­man-esse jazyp, onyń eki-úsh taraý­yn “Aqıqatta” jarııalap edi, oqyrman jyly qabyldady. Keıin bul shyǵarma “Qaıtpas qaısar” degen atpen kitap bop shyqty. Kitap bir ǵana Qasym Qaısenov týraly emes, Uly Otan so­ǵy­syndaǵy maıdanger­­lerdiń asqan erligin sıpattaıtyn tolymdy shyǵar­ma. Men úsh júz bet roman-esseni bir kún, bir túnde oqyp shyǵyp kókire­gimdi kernegen shynaıy alǵysymdy avtorǵa syı retinde tartý ettim. О́ıt­keni, buǵan deıingi men biletin Qasym Qaısenov basqa da, shyǵarmadaǵy Qa­sym Qaısenov basqa, ıaǵnı, múldem bó­lek. Bólek deıtinim, partızan qazaq­tyń osy ýaqytqa deıin ózi qaǵazǵa túsirmegen adam júregi shymyrlaıtyn soǵystaǵy kórinisterdi avtor keıip­ker­ge naqty da tosyn suraq qoıý arqyly eriksiz sóıletip, sózdi eriksiz julyp alyp otyrǵan sekildi kórinedi maǵan. Qudaı-aý, saqtaı gór, talaı ret ajal atty tajaldyń aýzyna túsip baryp, shaınalmaı tiri qalǵan partızan aǵamyzdyń jan kúızelisin jazýshy qalaı sóılete bilgenine tańym bar. “Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da ajaldy óledi”, “О́lmegenge óli balyq joly­ǵady”, “Ajal adamdy izdemeıdi, adam ajaldy izdep barady”, degen maqal-mátelderdiń tobyǵynan qan keship júrgen Qasym aǵaǵa qatysy joq sekil­di. Qasym aǵa bylaı deıdi: “Bul 1942 jyly bolǵan oqıǵa edi. Sol joly ja­nymnyń qysylǵany sondaı, jaýdyń qolyna tirideı túskenshe ózim­di-ózim atyp tastaýǵa az-aq qal­dym. “Mine, qa­zir ólemin”, dep pıstoletimdi sheke­me tirep, aqyrǵy oǵymdy ózime jum­samaq boldym. Basqa amalym qalmady. Aldymda da, artymda da – jaý. Men jalǵyzbyn, endi meni ólim kútip tur...” Bul kitapta ajal aldyn­daǵy partızan Qaısenov pen jazýshy Qaısenov bet­pe-bet kelip, bir-birimen egesip, bir-birimen súhbat, quryp otyrǵandaı áser­de bolasyń. Shyǵar­madaǵy órbigen oqıǵa shyp-shymyr, oqýshynyń belin bosatpaıdy, kózin sharshatpaıdy, keıipker – avtordyń arasyndaǵy áńgime úzik-sozyq, biriniń aıaǵy, biriniń basy emes, bir kórgenge kógendelip, ómir jelisin qurastyrady. Bul kitap­tyń búgingi urpaqqa beretin tarıhı-taǵylymy mol. Osy roman-esseni Batyr aǵamyz, marqum Qasym Qaıse­nov­ke kózi tirisinde sózben som­dalǵan eskertkish deýge ábden bolady. Ahat Imantaıuly jýrnalıstik jolyn qasıetti shańyraq “Lenınshil jas” gazetinen bastaǵan. Jastar basy­lymy Ahańdy shyńdap shynyqtyrdy, talaı-talaı issaparda bolyp, tájirıbe jınaqtap baryp, “Qazaq ádebıeti” gazetine bólim meńgerýshiligine aýysty. Otyz jyl boıyna Qazaqstan Jazý­shy­lar úıinde “Juldyz” jýrnaly, “Qa­zaq ádebıeti” basylymynda qyz­met istegeni kópshilikke aıan. 2006 jy­ly “Bilim” baspasynan jaryq kórgen “Jany jaısań jaqsylar” atty kitaby ózi saparlas, qanattas bolǵan aka­de­mık-jazýshy, qazaq-keńes ádebıetiniń klassıgi Sábıt Muqanov, jazýshylar – Ǵabıden Mustafın, Qasym Qaı­se­nov, Ánýar Álimjanov, Bekejan Ti­le­genov, Oralhan Bókeev, sonymen qa­tar, akademık Álkeı Marǵulan, halyq sýretshisi Ábilhan Qasteev jónindegi oı-tolǵamdary, Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Prezıdenti Nursultan Na­zarbaevpen birge Fransııaǵa sapary týraly materıaly qyzyqty oqylady. Osy kitaptaǵy “Sábeńmen bolǵan sol bir kez” jazbasy asa tartymdy. Ol uly jazýshy jóninde: “Sábeńdi qansha tyqpalasań da bir qalypqa, bir arnaǵa syıǵyza almaısyń. Shyndap qarasaq, jurttan asqan jazýshylyǵy bar, tynymsyz kúreskerligi, qaısar qaı­­rat­kerligi bar, tyndyrǵan isteri, jo­mart kóńil, keń minezi bar – osynyń bári san-sala, san taraýǵa jeteleıdi”, deıdi. Kóńilge qonymdy, júrekten-júrekke jetetin sóz ekenin moıyn­daı­syń. Jalpy alǵanda, Ahat Imantaı­uly ne jazsa da oqyrmandy sendirip, ılandyryp, shynaıy shyndyqtyń ózin nurlandyryp jazatyny, basqany qaıdam, ózimdi tánti etedi. Men Ahatpen syrlas, muńdas bol­dym, onyń ishki-syrtqy oı-órimderin jetik baıqaımyn, otbasymen aralas-quralas boldym dep aıta almaımyn. Biraq oı-órisi keń, azamattyǵy da, bol­mys-bitimi, adamgershiligi de jo­ǵary, ult janashyry, eńbekqorlyǵy, ózinen ózgeni bıik qoıa biletin márttigi meni qatty qyzyqtyrǵany ras. Aqan seri Qoramsaulynyń: ...Narkesken qaıyrylmaıtyn qylysh bolsa, Minezi, aqyl, óneri, durys bolsa... Aqyldy, sabyrly er dep sony aıtamyz, Etkeni berekeli jumys bolsa, – dep tolǵanǵany osyndaı azamat­tarǵa arnalsa kerek. ...Ahań “Isa aqyn” atty roman ja­zý­ǵa kirisip, kólemi 500 betteı birinshi ki­tabyn aıaqtap, onyń 250 betteıi “Jul­dyz” jýrnalynyń 6-7 sanynda ja­ryq kórmekshi. Ataqty óner ıesi jó­nindegi bul dúnıe aqyn ómirin to­lyq­taı qamtıtyn syńaıly. Biz ja­zý­shyny qomaqty shyǵarmasymen qut­­tyq­­tap, tabys ári sáttilik tileımiz! Marat MÁJITOV, jazýshy.