SО́Z SOIYL

(Ázil-ospaq, syn-syqaq) Múıisti júrgizetin Berik SADYR BIRDE... Hızmettiń jaýaby Ǵabıt Músirepov bir jyly qalamger Hızmet Abdýllındi Máskeýge, M.Gorkıı atyndaǵy Ádebıet ınstıtýtynyń janyn­daǵy eki jyldyq ádebı kýrsqa oqýǵa jiberedi. Kóp keshikpeı, eki aı óter-ótpesten Hızmet Almatyǵa qaıtyp oralady. Ǵabıt: – Hızmet, men seni senip jibersem, munyń qalaı endi?.. Oqysań netti?! – dep qatty keıipti. Sonda Hızmet: – O, Ǵabe, uryspańyz. Basqalar eki jyl oqyǵan oqýdy men eki-aq aıda bitirip keldim, – degen eken. Tapqyrlyq Latıf Hamıdı ázilkesh, ashyq-jarqyn kisi edi. Birde kóshede kezdesken kompozıtor aǵasyna Muzafar Álimbaev: – Lateke, densaýlyǵyńyz qalaı? – dep sálemdesipti. – О́tkendegimmen salystyr­sam, onsha emes, al keleshegimmen salystyrsam, qudaıǵa shúkir, – depti sonda 75 jastaǵy Hamıdı. Tosyn suraq Kórkemdik keńes­tiń májilisinde La-tıf Hamıdımen qaptaldasa otyrǵan aqyn Muzafar Álimbaev ázilkesh aǵasyn sóıletpek bolyp: – Lateke, siz qazaq kompo-zıtorysyz ba, álde?.. – dep surapty. Sonda sózge tapqyr Latekeń: – Qyzyq suraq eken. Men Evgenıı Brýsılovskııden surap bileıinshi, – dep jaýap bermeı qutylyp ketipti. Erkin NURAZHAN. Almaty.

__________________

KО́LIKTEGI KÚMILJÝ Ekilenip, ekpindep, júdá qaıtpadym, Qyzýlanyp, qulshynyp, men ne aıtpadym: – Tek aqsha jınaýdy bilesińder, Qol jaıyp, qaıyrshyǵa uqsap júresińder. Senderdiń kózderiń soqyr – Túregep turǵan kempir-shaldy kórmeıdi, Al jastar ózdiginen oryn bermeıdi. Sózderiń shubar, eshkim uqpaıdy, “Kýnaevamen júremiz” deısińder, Tilderińe nege súıel shyqpaıdy?! Mádenıet degendi qaperge ilmeısińder, Aıaldamany habarlaýdy bilmeısińder. Tirlikterińniń bári bir túrli, Tipti kıimderińe deıin kúlkili, Biryńǵaı úlgi joq – Ala-qula bop júresińder. Shyndyqtan men qashpaımyn, Bárińe birdeı topyraq shashpaımyn. Biraq kóbisiń sondaısyńdar, Tek jolaqyny oılaısyńdar, Áı, túbi ońbaısyńdar... Aıttym kettim, aıttym kettim, Esh toqtamadym, Ábúıir bolǵanda – boqtamadym! Al, baqylaýshy, bedireıe qarap tur betime, Qan shyǵatyn túri joq – Et kesip alsań da etinen. – Voobshe, men jumysymdy bilemin, Plandy asyra oryndap, Postoıanno premııa alyp júremin. Eslı avtobýs unamasa – esik anaý tur alda, Tez shyq ta – taksı jalda! О́stip turǵanda aıaldamaǵa da jettim, Sóz uqpaıdy ekensiń dep, Qol siltep túsip kettim. Endi búgin shekem tyrysyp, Keshegi tirligime otyrmyn qysylyp, Oı, mundaı belsendiligi qurysyn. Kimdiki durys, kimdiki burys, Mıym sirá jetpedi. Álgi áıeldiń shańytqan sózi, Aqshıǵan kózi kóńilimnen ketpedi. Slam NURMAǴANBETULY. Shymkent.

________________________

SALYSTYRYP KО́RSEK Batystaǵy eldiń tirligine tańdaı qaǵa tamsaný ádetke aınaldy. Qarapaıym alǵan zatynyń ózin “batystiki” dep kergıtinimizdi qaıtesiń. Áı, qaıbir jaqsylyq deısiń! Namystan jurdaı bolyp bara jatqanymyz shymbaıǵa batady. Al, salystyryp kórelik!.. Ondaǵy, batystaǵy kedeı-kepshik pen bizdegini salystyryp kór­shi... Bizdegi kedeı-kepshik qury­ǵanda joǵary oqý ornyn bitirgen! Máselen, ana bazar aldyndaǵy “kómektese kórińder” dep zarlap turǵan kelinshektiń ózi “zarlaýyn” birneshe tilde saırap saı súıegińdi syrqyratady. Bazar aralap baqylap, keıbirin tilge tartyp kórshi... ınjeneriń de osynda, ekiniń biri muǵalim, ne dáriger – izdegen mamandyq ıesin tabasyń... Aldyńda turǵandy alqam-salqam kıiminen, tunjyraǵan túrinen kim ekenin bilip bolmaı­syń. Al tilge tartyp “tiriltip” kórseń... akademıgiń de aldyńda otyrady... Istegen isin, bir kezdegi bitirgenin aıtqanda kóz jasy etegine tógiledi. Alǵan ataǵy, jazǵan maqalasyn estip esińnen tanasyń. Al ana batysyńda kedeı-kepshik – jatypisher jalqaý, keri ketken kezbe, ne bilimi joq, ne tirlikke beıimnen tyrdaı tiri pendeler. Bizde kedeı-kepshiktiń keı­pine túse almaıtyn mamandyq ıesi bolmaıdy. Bir kezderi ataǵy anaǵurlym bolǵan ártisiń de, jazýshylaryń da, ulttyń betke ustary da osy quramnan tabylady. Bizdegi kedeı-kepshiktiń jan-dúnıesi jalyn! Shetinen otan­shyl, patrıot. Qaı-qaısysyda: – Atamyz da, ákemiz de kedeı-kepshik bolsa da óz jerinen eshqaıda ketpegen. Biz de osynda týyldyq, osynda jerlenemiz! – dep jer tarpı keýde soǵady. Bizdiń kedeı-kepshiktiń jan-dúnıesi ǵana emes, kúsh-qýaty da ǵajap! О́ıtkeni, olardyń orta­synda bir kezderdegi chempıondar júzdep sanalady. Qaısy birin aıtaıyn, bizde-gideı kedeı-kepshikti ana “batysyń” ıt qosyp izdese de taba almaıdy. Sondyqtan da batysqa bas ıip, baqalshy bola bermegen jón! О́zimizde de maqtanýǵa turarlyq artyqshylyqtarymyz jetip artylady. Anatolıı TRÝShKIN. Aýdarǵan Baqtybaı JUMADILDIN.

_________________________________

SURAQ-JAÝAP Bir kisi jumysqa ornalasýǵa keledi. – Burynǵy qyzmetińizde qansha ýaqyt istep edińiz? – dep suraıdy odan. – On jyl. – Ol jerden ne sebepti shyǵyp kettińiz? – Amnıstııa boıynsha... * * * – Bir kórgennen ǵashyq bolyp qalý múmkin deıdi. Odan qalaı saqtanýǵa bolady? – Jaqynnan, taǵy bir ret anyqtap qaraý kerek. * * * – Otaǵasy, dúkenge shyqtym, saǵan táttiden bir nárse alaıyn ba? – Árıne, janym. Syrtta taıǵanaq, syndyryp alyp júrme... * * * – Úılengenge deıin áıelimdi jaqsy kóretinim sonshalyq, jep qoıǵym keletin de turatyn. – Qazir she? – Sol kezde jeı salmaǵanyma ókinemin... * * * – Áskerge shaqyrý  bólimshesi me eken? Meni áskerge alasyzdar ma? – Alǵanda qandaı. Qazir qaıdasyń? – Túrmede edim. * * * – Daǵdarystan shyǵý jolynda Úkimet qandaı sharalar atqaryp jatyr dep oılaısyz? – Pikirimniń arasynda qyshqyltym sóz aralastyrýǵa bola ma? – Árıne, bolmaıdy! – Onda úndemeı-aq qoıǵanym jón bolar... * * * – Araqty, temekini, áıelimdi bir-aq kúnde tastadym! – Áıelińdi ne úshin tastadyń? – Bundaı baqytqa ıe bolýǵa ol turmaıdy! AÝLAQ JÚR – Balam, keshe baqta temeki shegip turǵanyńdy kórshiler kóripti... – Keshe baqtyń mańaıyna da jolamadym. – Aldyńǵy kúni kóshede bi­reý­lermen jaǵalasyp jatqa­nyń­dy jumystas áriptesim aıtyp keldi. – Aldyńǵy kúni kóshege attap ta shyqqan joqpyn... – О́tken jumada kórshi qyz­dyń terezesine tas laqtyryp, áı­negin kúlparsha syndyrypsyń... – Túsinsem buıyrmasyn... – Aý, sonda jurt seniń ústińnen sóz aıtyp, nege mazamdy ala beredi?! – Papa, umytyp qaldyń ba, men “on bes kúndikten” tańerteń ǵana bosanyp keldim ǵoı... – О́tirik aıtyp jala japqandardyń ishi jarylsyn! Bireýlermen jaǵalasýdan, temeki shegýden, tereze syndyrýdan aýlaq júr, aınalaıyn... QUDAIDYŃ BERGENI – Ulym, ala jipti attama! Eńbeksiz tabylǵan zat boıǵa sińbeıdi. Bireýdiń avtoqalam, dápteri túsip qalsa aparyp ber. – Sóıtem, áke! Biraq, keshe kósheden taýyp alǵan bes myń teńgeni siz nege polısııaǵa aparǵan joqsyz? – Oı, ulym-aý, ol qudaıdyń bizge bergen nesibesi ǵoı. Aýzyńnan shyǵaryp júrme... Erǵalı ABDÝLLA. Qyzylorda oblysy.

________________________

«JEŃ»-«DAN» BANKI Zeınetkerlikke shyqqan eki qurdas áńgimelesip otyr. – Kezinde aılyq bar, basqasy bar, yrymdap-jyrymdap, aldymyzdy oılap bankige aqsha salyp otyrǵanymyz táýir bolypty. Áıtpese myna shyqqan, zeınetaqy aqyr-taqyr qurtqandaı eken-á... – dep Ildebaı qurdasyna synaı qarap edi: – Álbette aqyldylyq bolǵan, – dep Qılybaı kelte qaıyrdy. – Qudaı-aý, pálen jyl úzbeı aıyna aýdaryp otyr­ǵandaǵym qazir mardymsyz birdeńe! Álgi ınflıasııa kezinde eskeriledi degeni aıdalada qaldy. Osy sende aıyna aýdaryp otyrdyń emes pe? – Keıde aıyna, keıde alty aıda, keıde reti kelip qomaqtyǵa qol suǵyla qalǵanda – kesip kesek kúıinde laqtyra sala­tynmyn. – Aılyǵymyz da shamalas boldy, kóldeneńimiz de kóz aldymda, degenmen qazirgi turmysyń dúrildep ketkenine tańym bar? – Kezinde “aýdaryp” durys jasappyz. Eki “bankim” birigip záýlim saıajaı salyp berdi. – Dáýren seniki, jylyna eki ret sanatorıı baryp saırań salasyń. – Eki bankim jylyna kezektesip bir retten jiberip turady. – Taý-tasqa minetin “Djıpiń” bir bólek, bylaıǵy bylq-sylq kóligiń mynaý. – “Djıpti” – “Jeń” banki, mynany “Dan” banki mingizdi. – E, sende kezinde eki bankige salyp pa ediń. Mende eki bankige, bireýine dollarmen, ekinshisine teńgemen aýdaryp turdym. Sen de sóıtken bolarsyń? – Esimde joq… Qalaı reti keledi, solaı berip otyrdym… Olarǵa da báribir, bet-júzine qara­maıtyn, laqtyrǵanyńa rıza, az da, kóp te demeıtin. – Baıqaımyn, qyzmet­tegi kezińnen qazirgi tirligiń kósh ilgeri ketken sııaqty? – Iá, bankim aman bolsyn. Barym da, ba­zarym da solar. Ne ishemin, ne jeımin demeńiz, tek aman-esen bolyp uzaq ǵumyr keshińiz. Biz aman bolsaq qamsyz bolasyz deıdi. – Sonda kezinde olarǵa qansha qarajat, qansha paıyzben salyp ediń!?. – Bergenimdi qanaǵat tutty… Paıyz týraly áńgime bolmady… – Oıpyr-aı-á, olar qaı banki edi-eı!? – “Jeń” men “Dan” banki… – Talaı banki boldy, “Jeń”-“Dan” degendi estimeppin..? –“Jeń” – Jeńis – úlken ulym, “Dan” – Danııar – kishi balam… Kenje ERKIN. Almaty.

________________________

Parodııa QAITPAIDY BULAQ BASTAÝYNA Ketip em men de aýyldan, Armanym ashyp shymyldyq. Qýanam jańa qaýymnan, Dostardy taýyp yp-ystyq. Jetpisbaı EGINBAIULY, (“Mahabbat shapaǵaty” jınaǵy, 4-bet).

________________________

QÝYP ShYQTY Armany ashyp tastap shymyldyqty, Aýyldan Jetpisbaıdy qýyp shyqty. Dirdektep júrgeninde tyr jalańash, Yp-ystyq dostar taýyp, jylytypty. BALDYZǴA On jeti jasqa toldyń sen, Jaırańdap qadam basasyń. Jazdyryp jyrdyń jolyn sen, Janyńa shashý shashasyń. Bitirip mektep on jyldyq, Instıtýtqa kep tústiń. Qalaǵa turyp ornyǵyp, Aýlyńnan túlep sen ushtyń. (“Mahabbat shapaǵaty”, 18-bet).

________________________

ShUBATYLǴAN UIQASTAR Aýyldan túlep ushqanyńdy, Qalaǵa kelip qonǵanyńdy. On jeti jasqa tolǵanyńdy, Jaırańdap máz bolǵanyńdy. On jyldyqty bitkenińdi. Instıtýtqa túskenińdi, Tizip shyqtym ázirge. Alla berse jazamyn men áli de: Jumysqa turǵanyńdy, Otbasy qurǵanyńdy, Sábıli bolǵanyńdy, Aryp ne tolǵanyńdy, Jańa úıge kirgenińdi, Sylań qaǵyp júrgenińdi, Taǵy da kúlgenińdi. Jaza berer bul jezdeń, jalyqpaıdy, Qaǵazy kóp, baldyz-aý, taryqpaıdy, Shubatylǵan uıqastar tabylady, Aıtshy maǵan, taǵy ne qalyp qoıdy? Martbek TOQMYRZA. QARAǴANDY. BANKROT Qurdasym meniń Qarabaı, Ot basyna qaramaı. Qyzdy kórse elirip, Aqshasyn shashty sanamaı. Qyzdyń da sany kóbeıip, Nesıe aldy jeligip, О́teı almaı qaryzyn, Jambasyn qaldy kemirip. Serik JAQYPOV. Aqtóbe obysy.

________________________

Qaljyń-qalta Zeınetaqy óspese eken – Zeınetaqy, járdemaqy, shákirtaqy degenderdi ósirmese eken! – Oý, nege?! – О́sse boldy – ile-shala sý, gaz, elektr jaryǵy, telefon, radıo, benzın, kerosın, tamaq, jolaqylar, aqyr aıaǵy kıim-keshekterge sheıin bári-bári qymbattap shyǵa keledi. Baqtaǵy aram shópterdeı bári ósip shyǵa kelgende, shaılyq aqshamdy tyǵarǵa jer tappaı qalam. * * * “Úı salmas buryn...” – Úı salý úshin úsh dúnıe qajet. Birinshisin aıtshy? – “Úı salmas buryn kórshińdi saıla” – degen. – Joǵa, eń birinshi – aqsha kerek. – Ekinshisi... Qurylysty ájethanadan bastaý kerek shyǵar?.. – Jo-joq! Taǵyda sol aqsha kerek. Úshinshisin tapshy? – Úıdiń syzbasy, qaǵazǵa salǵan joba, jospary kerek shyǵar? – Tappadyń. Úshinshisi de – aqsha. Aqshasyz eshteńe bastaı almaısyń, júrgize de almaısyń. Qysqasy, aqshasyz eshteńe sheshilmeıdi. “Úı salmas buryn kórshińdi emes, aqshańdy saılap al”. * * * “Bank úshin jaraldym” “O, Maraldym, Maraldym. Bir sen úshin jaraldym” – degen án bar ǵoı, al sen kim úshin jaralyp júrsiń?! – Kóbimiz bank úshin jaraldyq emes pe?! Otbasyndaǵy kámeletke tolyp jumys istegenderimizdiń árqaısymyzda eki-úsh bankten nesıemiz bar. Bank úshin eńbek etip, bank úshin ómir súrip jatyrmyz. Sapar ÁBILKÁKIMTEGI. QOSTANAI.