Resýrs únemdeýshi tehnologııalar qurǵaqshylyqqa qarsy tura alady

Jýyqta birqatar respýblı­ka­lyq jáne oblystyq buqaralyq aq­parat quraldarynyń ókilderi “QazAgro­Innovasııa” aksıonerlik qoǵamynyń enshiles kásiporny A.I.Baraev atyn­daǵy Astyq sha­rýashylyǵy ǵylymı-óndiristik or­talyǵynyń ǵalymdary­men kezdesti. Kezdesýge “QazAgro­Innovasııa” AQ prezıdenti, aýyl sha­rýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory Serik Kenenbaev, UǴA akademıgi Mehlıs Súleımenov, Astyq sharýa­shy­lyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń bas dırektory Jeksen­baı Qasqar­baev bastaǵan bir top ǵalymdar qatysty. Aqmola oblysy Shortandy eldi mekeninde ornalasqan Astyq sha­rýa­shylyǵy ǵylymı-óndiristik ortaly­ǵy­nyń tájirıbelik egis alqabynda ótkizilgen kezdesýdiń maq­saty fermerlik sharýashylyq­tar­dan bastap iri kompanııalarǵa deıingi barlyq sharýashylyq sý­bek­tileri deńgeıinde dándi daqyl­dardyń ónimdiligin arttyrý úshin egin sharýashylyǵy júıesiniń má­denıetin joǵarylatý máselelerine jáne bul sharanyń qurǵaqshylyq jaǵdaıda mańyzy zor ekendigin nasıhattaý isine arnaldy. Kópshilik aldynda “QazAgro­In­novasııa” AQ prezıdenti Serik Kenenbaev respýblıkamyzdaǵy aýyl sharýashylyǵy salasynyń ǵy­lymı uıymdary óndiriske engizgen utymdy jobalardyń biri tamshy­la­typ sýarý tásilin nasıhattaýdyń mańyzyn túsindirdi. Aksıonerlik qoǵam qurylymynda álemdegi damyǵan elder tájirıbesinde tıim­diliginiń joǵary ekeni dáleldengen ozyq tehnologııalardy bizdiń elimizdiń jaǵdaıyna beıimdeýmen aınalysatyn Tehnologııalardy kommersııalaý jáne transfertteý ortalyǵy qurylǵanyn málimdeı kele, osy ortalyqtyń qazirgi ýaqyttaǵy tynys-tirshiligi jaıly áńgimelep berdi. Basqosýǵa qatysýshy ǵalymdar qazirgi qalyptasqan jaǵdaıǵa jáne keleshekke arnalǵan boljamdarǵa toqtalyp, tyńdaýshylarǵa jan-jaqty maǵlumattar berdi. Olardyń aıtýyn­sha, bıylǵy jyldyń maý­sym aıynda aýa raıynyń qalypty normadan aýytqyp, qurǵaqshylyq enýi, topy­raqtyń qurǵaýy dándi, maıly jáne dándi-burshaq daqyl­da­rynan ónim alý úshin qolaısyz bola tursa da, turaqty ónim alýdyń tásilderin durys qoldana bilgen dıqan keleshekke zor senimmen qa­raýyna bolady. Mysaly, 1989 jyldan bergi ýaqytta par tanaby engizilmegen tájirıbe alqabynda jaıqalǵan arpa daqyly jaqsy ónim berip keledi. Sonymen qatar 1979 jyl­dan bastap osy ádis arqyly ósi­ri­letin bıdaı da turaqty ónim berýde. Soltústik Qa­zaq­stan óńirindegi egistik aýmaqtaryn­da qazirgi ýaqyt­tyń talabynan týyn­daǵan resýrs únemdeýshi nóldik jáne mınımal­dyq tehnologııalardy óndi­ris­ke ba­tyl engizý mol ónimniń negizin qa­lap otyr. Osy tehnologııa boıyn­sha jı­nap alynǵan bıdaıdyń maı­da­la­nǵan sabaǵy men túbirtegi or­ga­nı­kalyq qal­dyqtar esebinde to­pyraqta qaldy­rylady. Osy jaǵdaı topy­raq­tyń mıkrobıologııalyq belsendiligin arttyryp, egistikti sý jáne jel erozııasynan berik saqtaıdy. “QazAgroInnovasııa” aksıo­ner­lik qoǵamyna qarasty ǵylymı-zertteý uıymdarynyń málimetteri boıynsha resýrs únemdeýshi tehno­logııalar atmosferalyq ylǵaldy tıimdi paıdalanyp, janar-jaǵar­maıdyń shyǵynyn 25-50 paıyzǵa, eńbek shyǵynyn 30-50 paıyzǵa tómendetýge múmkindik beredi, egis­tik sharalardy júrgizý ýaqytyn qys­qartady. Buǵan qosa resýrs únemdeýshi tehnologııalar tolyq ıgerilgen kezde 1 gektarǵa jumsala­tyn ınvestısııa­lyq qarjy shy­ǵy­ny jaı tehnolo­gııalarǵa qaraǵanda 25-40 paıyzǵa azaıady. Eń bastysy, topyraq qunarly­lyǵy jyrtylatyn qabattaǵy orga­nıkalyq qaldyqtardyń jı­na­lýy men gýmýstyń mıneraldaný qarqynynyń tómendeýi esebinen qalpyna keledi. Kezdesý barysynda akademık Mehlıs Súleımenov tyńdaýshy­lar­ǵa “Dıqan úshin eń mańyzdy másele ne?” degen suraq qoıdy. “Árıne, mol ónim alý” degen jaýapty esti­gende: “Bul pikirdi máselege tolyq jaýap bere almaıtyn birjaqty pikir dep esepteımin, sebebi, biz búgin ózimiz mol ónim alýdy ǵana oılap qoımaı, jerdiń qunar­ly­ly­ǵyna nuqsan keltirmesten ony keleshek urpaqta­rymyzǵa amanat etip tapsyrý jóninde de tolǵanýǵa mindettimiz” dedi. Aýa raıy shilde aıynda qolaı­syz bolyp, ıaǵnı jaýyn-shashyn normada­ǵy deńgeıden tómen bolsa da, egin sha­rýashylyǵy mádenıeti aıtarlyq­taı joǵary bolǵan jaǵdaıda bıdaı men asburshaqtan gektaryna 10 sen­tner­ge deıin, al arpa men sulydan 15 sentnerge deıin ónim alýǵa bolady dep boljanýda. Qoryta kelgende aıtarymyz, mol ónim alý úshin qolaısyz asa qatty qurǵaqshylyq jaǵdaıynda egin sharýashylyǵynyń mádenıetin qa­lyp­tastyrý, resýrs únemdeýshi, ıaǵnı nóldik jáne mınımaldyq tehnolo­gııalardy qoldaný turaqty ónim alýǵa tolyq múmkindik beretindigi osy kezdesý barysynda jınalǵandarǵa jan-jaqty túsindirildi jáne osy tásildi el kóleminde keńinen taratý qajettigi aıtyldy. Suńǵat ÁLIPBAI.