Elordanyń áleýmettik áleýeti

Halqymyz álmısaqtan muqtaj jandarǵa kómek qolyn sozyp, zárýlerge qamqorlyq kórsetýdi adamı paryzdyń basty belgisi sanaǵan. Táýelsiz Qazaqstannyń jyldan-jylǵa ekonomıkasy artyp, áleýeti nyǵaıǵan saıyn Memleket basshysy osy bir dástúrli qaǵıdaǵa basymdyq berip, qoǵamymyzdyń az qamtamasyz etilgen toptaryna áleýmettik qamqorlyq jasaýdy júıeli túrde memlekettik deńgeıge kóterip keledi. Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda “Alda turǵan onjyldyqtyń asa mańyzdy mindeti – Qazaqstannyń barlyq azamattarynyń ómir sapasy men deńgeıin jaqsartý, áleýmettik turaqtylyq pen qorǵalýdy nyǵaıtý”, dep atap kórsetken bolatyn. Bul oraıda elimizdiń bas qalasynda da jasalyp jatqan izgi qadamdar men ıgi ister barshylyq. Osy jaıdy bilý maqsatymen Astana qalasy jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bastyǵy Alma Qýandyqqyzy ALTYBAEVAǴA jolyǵyp, áńgimege tartqan edik. – Alma Qýandyqqyzy, kedeılerin jebep, kemtarlaryna shynaıy qamqorlyq kórsetý tolyqqandy memlekettiliktiń belgisi. Astana qalasynda tur­ǵyn­dardy áleýmettik qorǵaý jáne kedeılikti joıý maqsatynda qandaı jumystar atqarylýda? Az qamtamasyz etilgen toptardy qoldaý jóninde qandaı baǵdar­lamalar jumys isteıdi? – Egemen elimiz órkenıet bıigine órlep, ekonomıkalyq áleýetin nyǵaıtqan saıyn qoǵamymyzdaǵy az qamtamasyz etilgen toptarǵa jan-jaqty qamqorlyq jasaýdy mem­le­ket­tik deńgeıdegi másele retinde kún tártibine qoıyp keledi. Turǵyndardyń ómirin uzartý máselesi tuńǵysh Prezı-den­ti­mizdiń áleýmettik saıasatynyń negizgi baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Qazirgi ýaqyt­ta qart adamdardyń, múge­dek-terdiń quqyǵyn qorǵaıtyn tıisti memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttar quryl­ǵan, áleýmettik zańnamalar jetildirilip jatyr. Halyqtyń az qamtamasyz etil­gen toptaryn áleýmettik qoldaýdyń birneshe túri tájirı­bege engizilgen. Atap aıtqanda, olarǵa bıýdjet esebinen qarjy bólinip, qaıyrymdylyq jáne demeýshilik kómekter kórseti­ledi. Bıýdjet tarapynan tur­ǵyndarǵa kórsetiletin áleý­mettik kómek negizinen úsh baǵyt boıynsha júzege asyry­la­dy. Ústimizdegi jyly Astana qalasynyń jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bıýdjeti 3417,5 mln. teńgeni qurap otyr. Onyń 699 mln. teńgesi respýb­lı­kalyq, al 2718,5 mln. teńgesi jergilikti bıýdjettiń qar­jy­la­rynan quralǵan. Memleket ta­ra­pynan turǵyndarǵa kór­setiletin áleýmettik kómektiń bi­r­inshi baǵyty halyqty jumyspen qamtýdy júzege asyrý bolyp tabylady. Bul maqsatqa qalalyq basqarma tarapynan bıylǵy jyly 461,9 mln. teńge qarjy bólinse, qala turǵyndaryna áleýmettik tó­lemder tóleý úshin 2333 mln. teńge qarjy qarastyrylǵan. Qoǵamymyzdaǵy kómekke zárý árbir janǵa qamqorlyq pen kómek kórsetý bizdiń áleýmettik sala mekemeleriniń basty mindeti. Osy oraıda elordada qazir 60 myńnan astam adam ártúrli áleýmettik kómek túrlerimen qamtylǵan. Onyń ishinde 43852 zeınetker, 13205 múgedek jandar (onyń 1585-i balalar), sonymen birge 2424 kóp balaly otbasylar bar. Sondaı-aq 1282 adamǵa mem­le­kettik ataýly áleýmettik kómek jasalsa, 3500 adam 18 jasqa deıingi memlekettik balalar járdemaqysyn alady. 2800 az qamtamasyz etilgen otba­sy­laryna turǵyn úı jónindegi kómek beriledi. Jalpy alǵanda “Jergilikti ókiletti organdar­dyń sheshimi boıynsha azamat­tar­dyń jekelegen sanattaryna beriletin áleýmettik tólemder” baǵdarlamasy boıynsha barly­ǵy 20-dan astam áleýmettik tó­lem túrleri júzege asyry­lady. Sońǵy birneshe jyl boıy azamattardyń jekelegen sanat­ta­ryna tisti tegin protezdeý jóninde medısınalyq tólemder beriledi. Elimizdiń bas qala­synda az qamtamasyz etilgen turǵyndarǵa qalalyq jolaý­shy­lar kólikterinde tegin júrý úshin arnaıy ótemaqy qaras­tyrylǵan. Áleýmettik qoldaýdyń bul túrimen qala boıynsha 47 myńnan astam adam qamtylǵan. О́tken jyldan bastap, qalalyq jolaýshylar kólikterinde jeńil­dik­pen jol júrý quqyǵyna 3-toptaǵy múgedekter de engizildi. 2008 jyldan beri týberkýlez syr­qa­tynyń asqynǵan túrimen aýyratyn adam­darǵa da aı saıyn tegin jo­laqy bıletteri beriletin boldy. Osyndaı áleýmettik kómek túr­le­rine 2010 jyly jergilikti bıý­d­jet­ten 1 215,4 mln. teńge mólsherinde qarjy bólindi. Atap aıtqanda, onyń 745 mln. teńgesi qalalyq jolaýshylar kóliginde tegin júrýge, 27 mln. teńgesi tis protezdeýge, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri men múgedekterine jáne olarǵa teńes­tiril­gen azamattarǵa turǵyn úı jáne kommýnaldyq qyzmetterdi óteý úshin 119,9 mln. teńge qarjy ból­indi. Sondaı-aq múgedekterge áleýmettik qoldaý kórsetý úshin 254,4 mln. teńge qarjy qara­s­ty­rylǵan. – Ústimizdegi jyly Uly Je­ńis­tiń 65 jyldyǵy atalyp ótilgeni bel­gili. Qalamyzda qansha soǵys ard­a­geri turady jáne olardy áleýmettik qamqorlyqqa alý jaıy qalaı? – Memleket basshysy bıylǵy jyly Uly Otan soǵysynyń ar­dagerleri men múgedekterine mem­leket tarapynan jan-jaqty kómek jáne shynaıy qamqorlyq jasaýdy mindettegen bolatyn. Osyǵan oraı elordadaǵy Jeńis jaýyngerleri men múgedekterine jáne olarǵa teńestirilgen azamattarǵa barynsha qoldaý kórsetý sharalary uıym­das­ty­ryldy. Jalpy aıtqanda, soǵys ar­dagerleri bizdiń áleýmettik sala qyz­metkerleriniń turaqty na­za­ryn­da. Olarǵa únemi qoldan kelgen qam­qorlyǵymyzdy jasap kelemiz. Bul sanattaǵy ardagerler tegin dári-dármekpen, shıpajaılyq em­delý joldamalarymen qamta­ma­syz eti­ledi. Olar kommýnaldyq qyzmet úshin aqy tóleýden tolyq bosa­tyl­ǵan. Astana qalasynda qazirgi kezde 479 Uly Otan soǵysynyń ardageri turady. Bıyl soǵys ardagerleri men múgedekterine jáne olarǵa teńestirilgen azamattarǵa 435,4 mln. teńge áleýmettik kómek túrlerin kórsetý qarastyrylǵan. 2008 jyldan beri Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine qalamyzdaǵy “Bahýs” dúkenderi jelilerinde azyq-túlik taýarlaryna 6 paıyz jeńildik jasalsa, jalpy zeınetkerlerge 3 paıyz jeńildik jasalǵan. Al bıylǵy jyldyń naýryz aıynan bastap “Astyqjan” saýda orta­lyǵy” JShS azyq-túlik ámbebap dúkenderi az qamtamasyz etilgen azamattarǵa 5 paıyzdyq jeńildik jasaý tájirıbesin engizdi. Sondaı-aq “Grın” gıpermarketinde de jasy boıynsha zeınetkerlikke shyqqan qarttarǵa 5 paıyz mólsherinde jeńildikter jasalatyn boldy. – Qalamyzdaǵy az qamtamasyz etilgen turǵyndarǵa ataýly áleý­mettik kómek kórsetý jaıy qalaı? – Qazaqstan Respýblıkasynyń “Memlekettik ataýly áleýmettik kómek týraly” jáne “Balaly otbasylarǵa beriletin memlekettik járdemaqylar týraly” zańdaryna sáıkes ataýly áleýmettik kómek otbasynyń ortasha tabysy jan­ba­syna shaqqanda kedeılik sheginen tómen bolǵan jaǵdaıda beriledi. Astana qalasy boıynsha 2010 jyldyń ekinshi toqsanynda ke­deı­lik sheginiń mólsheri 5850 teńgeni, azyq-túlik sebetiniń jalpy quny 8776 teńgeni qurady. Bıylǵy jyly kedeılik sheginen tómen turatyn qala turǵyndaryna 29,6 mln. teńge mólsherinde ataýly áleý­mettik kó­mek kórsetý josparlanǵan. Azyq-túlik sebetine ortasha tabystary jetpeıtin az qamtamasyz etilgen otbasylarynyń balalaryna 36,5 mln. teńge ataýly kómek kór­se­tilse, 3 myńǵa jýyq otbasyǵa 68,4 mln. teńge somasynda turǵyn úı jáne kommýnaldyq tólemder úshin járdemaqylar beriledi. – Elordada jumyssyzdar sany qalaı anyqtalady jáne qazir qansha jumyssyz adam tirkelgen? – Bul Astana qalasynyń statıstıka departamentiniń zertteý qorytyndylary jáne eńbekti zertteý ádistemeleri negizinde esep­teledi. Statıstıka depar­tamentiniń má­limetteri boıynsha qazir qa­la­myz­daǵy jumyssyzdar sany 24,5 myń adamdy qurap otyr. Ju­mys­syzdyq deńgeıi 2010 jyldyń birinshi toqsanynda 2009 jyldyń birinshi toqsanymen salystyrǵanda 7,3 paıyzdan 6,3 paıyzǵa deıin tómendedi. 2010 jyldyń basynan beri qalamyzdyń jumyspen qamtý qyzmetine 12670 adam habarlasty. Habarlasqan adamdardyń ishinde tolyq emes jumys kúni boıynsha ju­mys isteıtin, májbúrli de­malysta júrgen jáne óndiristiń tu­ryp qalýyna baılanysty ýaqytsha ju­myssyz qalǵan adamdar da bar. – “Jol kartasy” baǵdarlamasy negizinde qalada jumysqa orna­lasqandar qansha? Kásiptik daıarlaý jáne qaıta daıarlaý jaıy qalaı? – Bizdiń basqarmaǵa qarasty tıisti organdar jumys izdep habarlasqan azamattarǵa laıyqty jumys oryndaryn izdeýge barynsha kómek kórsetedi. Bıylǵy jyldyń basynan beri qala boıynsha 3911 adam turaqty jumys oryndarymen qamtyldy. Basqarma eńbek na­ry­ǵynda jumyssyzdardy ju­mysqa ornalastyrýǵa, qoldaýǵa jáne beıimdeýge tájirıbeden ótken tıim­di tásilderdi paıdalanady. Halyqty jumyssyzdyqtan áleý­mettik qorǵaýdy qamtamasyz etýdiń mańyzdy tetigi – kásiptik daıarlaý, qaıta daıarlaý jáne mamandardyń biliktiligin arttyrýdy uıymdastyrý bolyp tabylady. 2009 jyly “Jol kartasy” bo­ıynsha kadrlardy kásiptik daıarlaý jáne qaıta daıarlaý kýrstaryna 7710 adamǵa joldama berildi. Olar­dyń ishinde 6332 adam búginde turaqty jumysqa ornalastyryldy. Al ústimizdegi jyly qalamyzdaǵy 31 mekememen jumyssyz qalǵan-dar­dy kásiptik oqytý jáne qaıta daıar­laý maqsatynda arnaıy shart­tar jasaldy. Jumyspen qamtý baǵdarlamasy boıynsha 534 adam, “Jol kartasy” boıynsha 3075 adam kásiptik daıarlyqtaryn shyńdaý maqsatynda dáris alýda. 1145 adam kásiptik oqý oryndaryn támamdap, eńbekke aralasty. Jumyspen qamtý salasynda áleýmettik qorǵaýdyń qosymsha sharalary oılastyrylǵan. Onyń ishinde oqýdan bos kezde jastardy eńbekke baýlý maqsatynda qo­symsha aqyly qoǵamdyq jumys oryn­dary ashyldy. Kásiptik dıplom alǵannan keıin jastardy mamandyqqa baýlý úshin 2009 jyly 1233 jas jumysshy “Jastar tájirıbesinen” ótti. Olardyń ish­inde 898 jas óren turaqty jumysqa ornalasty. Aǵymdaǵy jyly 948 adam “Jastar tájirıbesi” baǵdar­lamasyna tartyldy. Olardyń ishinde 908 jas maman “Jol kar­tasy” boıynsha jiberilip, olardyń 241-i jumysqa ornalastyryldy. – Áleýmettik jumys oryndary jáne qoǵamdyq jumys oryndary jóninde sóz qozǵasańyz. – Azamattardyń ártúrli nysanaly toptarynan jekelegen adamdardy jumysqa ornalastyrýǵa járdemdesý úshin áleýmettik jumys oryndary uıymdastyrylady. Ústimizdegi jyly qalamyzdaǵy 69 kásiporyn jáne mekememen áleýmettik jumys oryndaryn uıymdastyrý maqsatynda arnaıy shart jasaldy. Osyǵan baılanysty jyl basynan beri “Jol kartasy” boıynsha 310 adam, jumyspen qamtý baǵdarlamasy boıynsha 212 adam áleýmettik jumys oryn­darymen qamtyldy. Atap aıtqanda, olar dıspetcher, trenajer zalynyń nusqaýshysy, etikshi, qyzmettik mekemelerdi jınaýshy, lıfter jáne basqa mamandyqtar boıynsha eńbekke tartyldy. Aqyly qoǵamdyq jumystardy uıymdastyrý jumyssyz júrgen adamdardy qosymsha tabys kózderimen qamtamasyz etetin ýaqytsha jumys oryndaryn qurýdy kózdeıdi. Bıylǵy jyly Astana qalasy boıynsha aqyly qoǵamdyq jumys oryndaryn uıymdastyrý maqsatynda qala ákiminiń arnaıy qaýlysy shyqty. Jyl basynan beri osy maqsatta 103 jumys berýshimen arnaıy shart jasalyndy. Qazirge deıin 944 adam qoǵamdyq jumystarǵa tartyldy. – Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqar­masyna qarasty qurylymdar haqynda ne aıtar edińiz? – Astana qalasynyń jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdar­lamalar basqarmasy 5 vedomstvoǵa qarasty mekemelerdiń úılestirýshisi bolyp tabylady. Atap aıtqanda, Astana qalasynyń “Qarttar men múgedekterge arnalǵan medısı­nalyq-áleýmettik mekemesi”, “Balalar psıhonevrologııalyq medı­sınalyq-áleýmettik meke­mesi”, “Psıhonevrologııalyq medı­sı­nalyq-áleýmettik mekemesi”, “Belgili turaǵy joq adamdarǵa arnalǵan áleýmettik beıimdeý ortalyǵy”, MKQK “Jumyspen qamtý ortalyǵy”. Basqarma osy mekemelerdiń qalypty ári sapaly jumysyn qamtamasyz etý maqsatynda qoldan kelgenniń bárin jasap, qalamyzdaǵy az qamtamasyz etilgen toptardyń áleýmettik kómek pen janashyrlyq qamqorlyqtan syrt qalmaýy úshin ózderine júktelgen mindetti jaýapkershilik­pen atqarý jolynda aldaǵy ýaqytta da kásibı jáne jemisti ju­mystardy atqara bermek. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY.