Biz qazaqstandyq joldyń jylnamasyn jazamyz

2014 jyldyń 13 naýryzynda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasy» memlekettik mekemesiniń keıbir máseleleri týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Arada ótken bir jylda atqarylǵan sharýalar men aldaǵy maqsat-mindetter jóninde atalǵan mekemeniń atqarýshy dırektory Beısembaı Jumabekovpen áńgimelesken edik. – Beısembaı Qýanyshuly, Qazaq­standa prezıdenttik kitaphana ja­saq­­taýǵa ne sebep boldy? Mundaı me­ke­meler basqa qaı elderde bar eken? – Mundaı mekemeler AQSh, Reseı, Ázerbaıjan sekildi prezıdenttik bas­qarý bıligi qalyptasqan memleketterde oı­daǵydaı qyzmet etýde. Ataqty kóshbas­shylardyń saıa­sı murasyn saqtaý jáne damytýdy kózdeıtin ózara uq­sas uıymdar Fransııa, Túrkııa syndy el­derde de bar. Prezıdenttik kitaphana­lar­da jınaqtalǵan zııatkerlik kapıtal mem­leketti basqarý isi jóninen eldiń keleshek basshylary úshin, saıası qaıratkerleri úshin baǵdarlamalyq ósıetke aınalady. Naq osy oń tájirıbe Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasyn jasaqtaýǵa sebep boldy. Basqa memleketterdegi bul tektes ortalyqtardyń qoǵamdyq qyzmet aıasy bir ǵana saıası qaıratkerdiń murasyn saqtaýdan áldeqaıda aýqymdy. Sondaı-aq, ol uıymdar qoǵamnyń mańyzdy qubylysy, memlekettik bolmystyń teorııalyq tuǵyry ispetti. Olar jas urpaqty ulttyq qundylyqtar rýhynda oqytyp-tárbıeleý úshin bedeldi platformalar mindetin atqaryp otyr, ǵylym men mádenıettiń, qoǵamdyq oı-pikirdiń damýyna yqpal ete alady. – Elbasy kitaphanasynyń ózge elderdiń osy tektes ınstıtýttarynan qandaı aıyrmashylyǵy bar? – Aıyrmashylyǵy meılinshe aı­tarlyqtaı. «Qazaqstan Respýb­lıka­synyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynyń» basty ereksheligi – qazirgi bıliktegi Memleket basshysynyń ortalyǵy ekendiginde. Prezıdenttik kitaphanalardyń tarıhynda mundaı jaıt tek AQSh-ta ǵana, onyń ózi bir-aq ret oryn aldy. Onda bılik basynda otyrǵan kezinde prezıdent Franklın Rýzvelt óziniń prezıdenttik ortalyǵyn jasaqtady.  Sonyń negizinde keıin onyń esimimen atalǵan kitaphana-murajaı boı kó­terdi. HH ǵasyrdyń birinshi jarty­synda bul ortalyq prezıdenttik ki­tap­hanalar men mýzeıler torabyn túzý­diń amerıkalyq dástúrine jol saldy. Elbasy kitaphanasynyń mindeti ki­tap­hanalyq-muraǵattyq nemese eks­pozısııalyq-kórme qyzmetimen shek­telmeıdi. Onyń ózekti baǵyty – Prezı­denttiń jumys kestesin ǵylymı-taldamalyq jaǵynan súıemeldep otyrý, sondaı-aq Memleket basshysynyń strategııalyq bastamalaryn qoldaý maqsatynda ıdeologııalyq jáne qoǵamdyq is-sharalar atqarý. Jalpy alǵanda, Kitaphana – prezıdenttik ortalyq sekildi, Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń kúndelikti qyzmetiniń senimdi tiregi. – Iаǵnı, Elbasy kitaphanasy – ki­­taphanalyq-muraǵattyq is pen ǵy­­lymı aqyl-oıdyń toǵysqan jeri ǵoı? – Dál solaı. Ol ádettegi kitap qoı­ma­synan áldeqaıda aýqymdy uǵym­­dy bildiredi. Tuńǵysh Prezı­dent kitap­hanasynyń negizgi jumy­sy ózekti-ózekti bes baǵyttan tura­dy. Olardyń ishinde Memleket bas­shy­synyń muraǵattyq qujattaryna qoljetimdilik týǵyzý úshin elek­trondyq ınfraqurylym jasaqtaý jaıy qarastyrylǵan. Prezıdenttiń jeke kitap qoryn damytýdyń jóni bólek. Nursultan Nazarbaev qyzmetine keń aýqymdaǵy memlekettik máseleler jóninen taldaý jasap otyrý, qoǵamdyq is-sharalar uıymdastyrý, aǵartýshylyq jumystary nazardan tys qalmaıdy. О́zimizben baýyrlas uıymdarmen, álemdik jetekshi ǵylymı ortalyqtarmen tájirıbe almasý maqsatynda halyqaralyq qarym-qatynastar ornatýǵa mán beremiz. – Kitaphananyń resýrsy jóninde aıtyp ótseńiz, máselen, kitap qory qansha degendeı... – Qazirgi kezde Elbasy kitap­hanasynda 40 myńnan astam eńbek saqtaýly. Olardyń ishinde álemdik ádebıet pen ǵylymı izdenisterdiń taptyrmaıtyn jaýharlary jetkilikti. Bul jınaqtardyń barlyǵy keleshek­te Tuńǵysh Prezıdent Kitap­hana­sy ornalasqan «Nazarbaev ortaly­ǵynda» zertteý­men shuǵyldanbaq ǵalymdarǵa qolje­timdi bolady. Qazir biz bolashaq oqyr­mandarǵa jaǵdaı jasaýmen aınalysýdamyz. Aıtpaqshy, bizdegi oqyrmandar zalynan AQSh kongresi, Oksford jáne Kembrıdj ýnıversıtetteri elek­trondyq kitaphanalaryna, Reseı memlekettik kitaphanasyna qol jet­kizýge múmkindik bar. Oqyrmandarǵa jalpy sany 13,5 mıllıon basylym qoljetimdi. Memleket basshysynyń Kitap­ha­na­daǵy jeke muraǵaty týraly da keńinen áńgimeleı alamyz. Munda 500-den astam foto, vıdeo, dástúrli qujattar jáne Nursultan Nazarbaevtyń ómi­ri men saıası qyzmetine qatysty já­digerler sany júz myńnan kem emes. Bulardyń arasynan memleket basshylary men olardyń resmı ókilderiniń syılyqtary, Prezıdenttiń óz qarajatyna alynǵan óner týyndylary jáne tarıhı máni zor qundylyqtar tabylady. Taqyryptyq turǵydan muqııat zerdelengen ári talǵammen tańdalǵan osynaý toptamalar – kelý­shiler úshin táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaýshysynyń ómir jolymen, qyzmet barysymen jete tanysýǵa zor múmkindik. – Kitaphananyń alǵashqy jumys jylynda ne isteldi, qandaı is-sharalar ótkizildi? – Kitaphananyń resmı ashylýy Mem­­leket basshysynyń qatysýy­men 2014 jyldyń shilde aıynda ótti. Bul oqı­ǵanyń aldynda uıymdas­tyrýshylyq-materıaldyq jáne teh­nıkalyq máse­lelerdi sheshýge ba­ǵyttalǵan úlken ju­mystar atqaryldy. Jańa qurylymdy túzý úderisinde mun­daı sharalardan aınalyp ótý múmkin emestigi túsinikti. Álemge áıgili aǵylshyn sáý­let­shisi Nor­man Foster jobalaǵan Ki­taphananyń resmı tanystyrylymynan kóp uzamaı biz esigimizdi, eń aldymen, jasóspirimderge ash­tyq. Naqtyraq aıtsaq, Kitaphana janyn­daǵy «Kemel el» jastar tárbıesi ortalyǵy Astananyń joǵary synyp oqýshylarymen kezdesý ótkizdi. Oqý ozattaryna, zııatkerlik jáne sporttyq saıystar jeńimpazdaryna arnalǵan sharada «Bizdiń Prezıdent» derekti hıkaıasy tanystyryldy. Bul – táýelsiz Qazaqstannyń jańǵyrýy jáne onyń Tuńǵysh Prezıdentiniń tulǵalyq róli týraly kitap. Elimizdiń búkil aımaǵynan bes myń­nan astam ustazdy qamtyǵan «Álemdi óz­ger­tetin ıdeıalar» taqyrybynda respýb­lıkalyq «dóńgelek ústelder» uıym­dastyryldy. Osy ataý aıasynda sonymen qatar respýblıkalyq konkýrs ótkizildi. Onyń maqsaty – Tuńǵysh Prezıdenttiń oılary men bastamalaryn oqytý men qoldanýdyń ınnovasııalyq túrlerin anyqtaý. Tuńǵysh Prezıdent kúni qar­sańynda ótkizilgen «Tuńǵysh-Pervyı» kıno aptalyǵy bes myńnan astam kórermendi qamtydy. Nursultan Nazarbaevtyń sóılegen sózderiniń qazaq tilindegi tańdamaly 7 tomdyǵynyń tusaýkeser rásimi – aıtýly oqıǵa. Jınaqta Memleket basshysynyń 1989-2013 jyldar aralyǵynda sóılegen asa mańyzdy tujyrymdamalyq jáne baǵ­darlamalyq sıpattaǵy sózderi top­tastyrylǵan. Kitaphana qyzmetimen qazirdiń ózinde elimiz aımaqtarynan kelgen qonaqtar men sheteldik delegasııalar tanysyp kórdi. Olardyń arasynda Qyrǵyzstan prezıdenti Almazbek Atam­baev, О́z­bekstan prezıdenti Is­lam Karımov, Fran­sııa prezıdenti Fran­sýa Olland, Monako knıazi Alber II bar. – Ilgeridegi bir sózińizde halyq­aralyq áriptesterińizben qatynas ornatqandaryńyzdy aıtyp edińiz. Bul baǵytta qandaı naqty jobalar atqarylyp jatyr? – Iá, halyqaralyq yntymaq­tas­tyqqa múddelimiz. Byltyr, mysaly, Elbasy kitaphanasy men Ebert atyndaǵy qory arasynda ynty­maq­tastyq týraly ýaǵdalastyqqa qol qoıyldy. Fr.Ebert – nemistiń demo­kratııalyq jolmen saılanǵan tuńǵysh reıhs-prezıdenti. Atalǵan qor qyzmetiniń ǵylymı-zertteýshilik jumystarǵa, bilim berý jobalaryna qatysty negizgi basymdyqtary Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasymen úndes. Aldaǵy ýaqytta bul uıymdardyń ózara qarym-qatynasy eki el sarapshylar qoǵamdastyǵy suhbatyna, Qazaqstan men Germanııa arasyndaǵy baılanystarǵa jańa múmkindikter ashady dep oılaımyz. Sondaı-aq, byltyrǵy jeltoqsan aıynda Beıjiń qalasynda Qytaı zamanaýı halyqaralyq qatynastar akademııasymen yntymaqtastyq jóninde ýaǵdalastyqqa qol qoıyldy. Bul akademııa – QHR-dyń jetekshi aqyl-oı ordasy. Qytaıdyń joǵarǵy basshylyq quramyn taldamaly aqparatpen qamtamasyz etetin ortalyq – osy jer. Akademııa jahandyq jáne aımaqtyq máselelerdi, saıasat, ekonomıka jáne qaýipsizdik salalaryndaǵy strategııany zerdeleýmen, elder men aımaqtardy zertteýmen aınalysady. Munyń bári bizdiń Kitaphananyń taldamaly jumystarymen úılesedi. О́tken jyly kitaphana AQSh, QHR, Japonııa, Úndistan, Eýroodaq elderi, Orta Azııa jáne Kavkazdyń 32 belgili ǵy­lymı ortalyqtarymen syndarly qarym-qatynas ornatty. Endeshe ju­my­symyzdyń alǵashqy jyly keń aýqymdy ári jemisti boldy dep aıta alamyz. – Búginde Memleket basshysynyń qyz­metin túrli qyrlary boıynsha zertteýmen otandyq birqatar uıym­dar aınalysýda. Sondyqtan jumys­taryńyzda ózara qaıtalaý kórinis taý­yp qalmaı ma? – Qyzmetterimizde eshqandaı da qaı­talaý bolmaıdy, sondaı-aq bizdiń aramyzda eshqandaı básekelestik te joq. Biz – bir-birimizdi ózara tolyqtyrýshy ǵana qurylymdarmyz. Memleket basshysynyń qyzmetin zertteýmen aınalysatyn otandyq uıymdardyń árqaısysy ulttyq damýymyzdyń osynaý mańyzdy baǵytyna erekshe ári eleýli úles qosyp júr. Qazirgi tańda jumysymyzdyń barysynda aldyńǵy kezekke jańa baǵyttar shyǵyp otyr. Olardy bylaısha sanamalap kórsetýge bolady: damýdyń prezıdenttik modelin jáne memlekettik basqarýdy izerleı zerdeleý, Prezıdenttiń kóp qyrly bastamalaryn, jobalaryn, oılaryn elimizdiń 2050 jylǵa deıingi damýy turǵysynan uǵyný. Búkil álemde Qazaqstannyń barlyq jetistikteri men tabystary Nursultan Nazarbaevtyń jeke tulǵalyǵymen baılanysty qabyldanady. Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasynyń mindeti de – qazaqstandyq joldyń jyl­namashysyna ári Qazaqstandaǵy prezı­denttik ınstıtýtty zertteýdiń zııatkerlik ortalyǵyna aınalý. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken, Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan».