Halqymyzdyń yqylym zamannan bergi mádenı murasynyń bir sarasy jer astynda saqtalyp kelse, ekinshi bir toby jer betinde, ashyq aspan astynda jarqyrap turǵany barshaǵa aıan.
Bizdiń zamanymyzdan burynǵy V- IV ǵasyrlarǵa tán «Altyn adam» jáne ojaýǵa jazylǵan jazý arheologtardyń Esik qalasy mańaıyndaǵy Jýantóbeni qazǵanda tabylsa, Shyǵys ólkemizdegi Berel qazba baılyq eskertkishteri, Atyraý oblysyndaǵy qorǵandy qazǵanda tabylǵan «Altyn adam», Ortalyq Qazaqstandaǵy qola, tas dáýirlerine tán altyn dúnıeler, túrli mádenı buıymdar jer astynda saqtalǵan jádigerler bolsa, jer beti, ashyq aspan astyndaǵy mádenı jádigerler de az emes. Oǵan bizdiń dáýirimizdiń bas kezine tán Aıagóz mańaıyndaǵy Qozy Kórpesh-Baıan sulý kesenesi, V-VIII ǵasyrlarǵa tán jáne Talas, Syrdarııa, Ile ózenderi boıynan, Qazaqstan Altaıynan, Qarqara jaılaýy jáne Jambyl oblysynan tabylǵan kóne túrki jazba eskertkishteri, Ile boıyndaǵy Tańbalytas astroglıfteri, Ulytaýdaǵy HIV-HV ǵasyrlarǵa tán Joshy han, Alasha han, Bolǵan ana, Dombaýyl, Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı, Arystanbab, Rábıǵa Sultanbegim, Jambyl oblysyndaǵy Dáýitbek, Aısha Bıbi, Qarahan, Babajy Qatyn, t.b. keseneler qanshama?!
Osylar tárizdi jer betinde monshaqtaı shashylyp jatqan mádenı eskertkishtiń bir toby, jer-sý ataýlary – halyq tili baılyǵynyń qaınar kózi, ǵasyrlarǵa tán asyl qazynasy bolyp tabylady. Bizder, kásibı maman – onomastar ol ataýlardy beıneli túrde «jer tili» dep te ataı beremiz. Osy jer-sý ataýlarynyń quramynda ejelgi zamanǵy, ıaǵnı bizdiń dáýirimizge deıingi ataýlar, erte ortaǵasyr, ortaǵasyr, keıingi ǵasyrlarǵa tán ataýlardyń bary anyqtalyp otyr. Tarıh atasy Gerodottyń jazýy boıynsha, b.d.d. V ǵasyrdaǵy Kaspıı teńizi ataýy bolǵanyn bilsek, sondaı-aq Aral teńizi, Syrdarııa, Altaı, Hantáńiri, Ertis, Esil, Ile, Oral, Qarqara, Qarqaraly, Jaıyq, Arys, t.b. ataýlardyń da kóne dáýirden baryn kóremiz. Demek, batysy Kaspıı teńizinen shyǵysy Altaıǵa, ońtústigi Orta Azııa, soltústigi Reseı Federasııasymen shektesip jatqan ulan-ǵaıyr, keń-baıtaq sheksiz dalamyzdaǵy ataýlar myń san, tipten sansyz kóp. Munyń bári – bizdiń atameken, atajurtymyzǵa tán tarıhı-mádenı jádiger, qymbat ta qundy asyl mura. Atajurt, atameken óte keń uǵym. Halqymyzdyń atam zamannan beri mekendep, sýyn iship, ósip-ónip, ómir súrip kele jatqan keń jazıra jeri. Onyń aıdyn-shalqar kólderi men móp-móldir bastaý qaınarlarynyń, keń-baıtaq, ulan-ǵaıyr dalasynyń ataýlary – halyq tarıhy, qoǵam ómirimen bite qaınasyp, ǵasyrdan ǵasyrǵa ulasyp, urpaqtan-urpaqqa jetip, keıingi býyndarǵa mıras bolyp otyrǵan mádenı mura, óshpes shejire, halyqtyń shynar oı, ushqyr qııal, danyshpandyq zerdesi men ulttyq minez-qulqy, barsha bolmys-tirliginiń kórinisi.
Mádenıeti men ǵylymy kemeldengen órkenıetti halyqtar kóne tarıhynyń syr-sıpatyn ashýǵa, ony tanyp-bilýge septigin tıgizer qundy muralardyń eshbirin nazardan tys qaldyrmaı, meılinshe qunttap, zerdeleı zerttep, ǵylym eleginen ótkizip otyrady. Árbir ataýdyń óz tarıhy, dúnıege kelý syry bar. Osy oraıda halqymyzdyń abzal uly, kemeńger ǵalymy Sh.Ýálıhanovtyń: «Kóne túrki salt-sana, ádet-ǵurpynyń qaımaǵy buzylmaǵan qazaqtarda ómirdiń bir salasyn qamtıtyn tarıhı oqıǵalarmen baılanysty jer-sý ataýlary, adam attary, taǵy da basqalary este saqtalyp, atadan balaǵa jalǵasyp jatady», – degen ulaǵatty oıy eriksiz eske túsedi. Olaı bolsa, osynaý qasıetti de qudiretti uly dalamyz tutas bir shejire – onyń beti qupııasy áli tolyq ashylmaǵan syrly kitap, ǵalamat marjan sóz. «Jeri baıdyń – eli baı» demekshi, halqymyzdyń peshenesine bitken jomarttyq pen márttik, keńpeıildik pen abzal adaldyq kýásindeı jerimiz de – keń-baıtaq, ulan-ǵaıyr, ǵajap ta sulý, kórkem. Jer tarıhy – el tarıhymen, onyń qasıetti ana tilimen etene tyǵyz baılanysty. Osy jaıtqa jiti kóz jiberip, bar bolmysy, jan-tánimen sezingen Elbasy N.Á.Nazarbaev óziniń 1998 jyly naýryz aıynda zııaly qaýym aldynda sóılegen sózinde jer-sý attarynyń tarıhılyǵy men kóneligine erekshe mán berip, ony jınap zertteýdiń búgingi memleketimizdiń saıası strategııasy úshin de mańyzynyń zor ekendigin atap kórsetti. «Árbir azamat tarıh qoınaýyna tereńdeý arqyly óziniń ata-babalary qaldyrǵan osyndaı keń-baıtaq jerdiń laıyqty murageri bolýǵa umtylsyn», – dep basa aıtty. Elimizdiń jer-sý ataýlaryn, ǵylymı tilmen aıtqanda toponımıkany zerttep júrgen ǵalymdar úshin bul asa qundy pikir. Qazaq onomastıkasynyń bir bóligi sanalatyn jer-sý attary (toponımder) ǵasyrlar jádigeri, mádenıetimiz ben tarıhymyzdyń qundy qazyna baılyǵy, mádenı muramyzdyń bir bulaǵy dep aıta alamyz. Respýblıkamyzda tek qana ózen aty 85 myń bolsa, kól attary 50 myńnyń ústinde. Olardyń eń irileri: Balqash, Alakól, Sasyqkól, Teńiz, Marqakól, Zaısan, Shalqar, Inder, Qarasor, Shortandy, Shabaqty, Úlken Shabaqty, Býrabaı, Sileti teńiz, Qusmuryn, Shaǵalaly teńiz, Úlken Qaroı, Saryqopa, Arys, Ertis, Esil, Ile, Syrdarııa, Jaıyq, Keńgir, t.b. Al, qalalar men kentter, aýyl, selo ataýlarymen qatar fızıka-geografııalyq ataýlardyń shamadan tys mol ekeni barshaǵa málim.
Toponımderdiń shyǵý, paıda bolý tarıhy, eń aldymen halyq tiliniń baılyǵyna, árbir tarıhı dáýirdegi qoǵamdyq ómirdiń qurylysyna, onyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna, el-jurttyń kásibı tirligine, memlekettiń damyp ósýi men eldi mekenderdiń jan-jaǵynan artyp, molaıa túsýine tikeleı baılanysty bolyp otyrady. Jerimizdegi myńdaǵan ataýlardyń shyǵý, paıda bolý, damyp ósýi bir ǵana dáýirge tán emes, talaı ǵasyr, tarlan dáýirlerdiń kýási, bizdiń zamanǵa jetken baı qazyna, asyl murasy. Qazirgi qazaq jerinde san-qıly tarıhı oqıǵalardyń bolyp ótkeni, bul qasıetti de, qudiretti jerimizdi talaı ulys, taıpa, el, halyqtyń mekendep, memleket quryp, ǵumyr keshkendigi tarıhtan málim. Bizdiń dáýirimizge deıingi gıdronımder men oronımder – teńiz attary: Kaspıı teńizi, Aral teńizi; ózen attary: Arys, Talas, Syrdarııa, Ertis, Esil, Ile, Keńgir, Shý; taý attary: Hantáńiri, Qarataý, Qazyǵurt, Qarqara, Qarqaraly, Kúrshim, Tarbaǵataı, Mańyraq, t.b. Erte orta ǵasyrǵa tán jer-sý attary: Taraz, Ekiógiz, Qaıalyq, Sýıab, Syǵanaq, Saýran, Oral, Talkız (Talǵar), Saryǵ, Kermen, Kesh, Torǵaı t.b. Ortaǵasyrlyq jer-sý attary: Qulan, Otyrar, Sozaq, Saıram, Sútkent, Jaıyq, Teke, Aspara, Shymkent, Túrkistan t.b. Joǵaryda kórsetilgen jer-sý attarynyń maǵynalary qazirgi tilimizdiń leksıka-morfologııalyq tabıǵaty jaǵynan túsinikti ári maǵynasy aıqyn sııaqty kórinedi.
Máselen, Alakól – «ala-qula kól», Hantáńiri – «táńiri han», Qarataý – «qaraıyp jatqan taý», Ulytaý – «úlken taý», t.t. Alaıda, bulaısha taldap túsiný ústirt, jeńil qaraý bolar edi. О́ıtkeni, ondaı eski, kóne ataýlar qazirgi túrki tilderiniń leksıkalyq ári fono-morfologııalyq zańdylyǵyna baǵyna bermeıdi. Sondyqtan ondaı ataýlardy tarıhı-salystyrmaly jáne tarıhı-tıpologııalyq jolmen zertteý nátıjeli bolmaq. Jazba derekter men arheologııalyq qazba materıaldar – ótken dáýirdiń orta ǵasyrynda qazaq jerinde turaqtar men eldi meken jáne qala, qalashyqtardyń kóp bolǵanyn rastap otyr. Onyń negizgi sebebin Orta Azııa halyqtary ómirinde kóshpendilikpen qatar otyryqshylyqtyń da bolǵany keńinen dáleldeı túsedi. Tarıhshylardyń baıandaýynsha: «Otyryqshyldyq pen qala ómiriniń damý qarqyny qazaqtyń barlyq jerinde birdeı bolmady. Syrdarııa men Talas, Shýdyń ońtústik aýdandarynda qalalardyń damýy ásirese V-VIII ǵasyrlarda údeı bastady». Qazaqstannyń kóne dáýir qalalarynyń attaryn zertteý, lıngvıstıkalyq turǵydan taldaýdyń tarıhı-geografııalyq ári etnografııalyq máni men mańyzy asa zor. Qazaqstan tarıhynda H-HII ǵasyrlardaǵy ortaǵasyrlyq qalalar men kentterdiń qalyptasý jaıy tolyq sıpattalyp, Qazaqstannyń ulan-ǵaıyr dalasy birneshe tabıǵı-sharýashylyq zonaǵa bólinip qaralady. Olardyń árqaısysyndaǵy qala tirliginiń, onyń tarıhynyń ózindik erekshelikteri bolǵany da tarıhymyzda jete aıtylady. Qazaqstannyń kóne toponımderi tarıhı leksıka materıaldary retinde de, asa qundy da baǵaly. Ásirese, qazirgi respýblıka aýmaǵynda zamandar boıy túrli etnıkalyq toptardyń ómir súrgendigin, al onomastıkalyq materıaldar olardyń tilderiniń qaldyqtary retinde bizdiń zamanymyzǵa jetkendigin, sol tilderdiń qupııa syrlaryn ashýǵa septigin tıgizetin asa zor derekter bolyp sanalatynyn anyq kóremiz.
Qazirgi toponımder quramynda qazaq tili materıaly turǵysynan taldaýǵa kónbeıtin, ádebı til normasynda joq leksıkalyq qabattar jıi ushyraıdy. Ondaı toponımderdiń keıbireýleri tarıh atasy Gerodot, Strabon, K.Ptolemeı, t.b. kezdesse, basqalary V-VIII ǵ.ǵ. kóne túrki jazba eskertkishterinde, endi bireýleri bizdiń dáýirimizden burynǵy úısin, qańly tilderine tán bolyp keledi. Bundaı ataýlar qytaı halqynyń «Hannama», «Úısinder taraýy», «Tarıhnama» sııaqty ataqty tarıhı eskertkishterinde bar. Reseıdiń qytaıtaný ǵylymynyń negizin qalaýshy sınolog-ǵalym Iа.Bıchýrınniń «Orta Azııa baıyrǵy ulttarynyń tarıhı materıaldary» atty belgili eńbegi, fransýz tarıhshysy Hoýtsma «Hannama» men «Tarıhnamadaǵy» Batys óńirlerin aýdaryp, ondaǵy onomastıkalyq materıaldardy kórsetse, japon oqymystysy Ýshıda Kanpý, t.b. ǵalymdar birige otyryp, qytaı tarıhı kitaptaryndaǵy Batys óńir taraýlaryn aýdaryp, túsinik jasap, baspadan shyǵardy. Mine, osylardyń bárinde de túrki ataýlary, onyń ishindegi qazirgi qazaq halqyn qurap otyrǵan ertedegi iri taıpalar: úısin, qańly, qypshaq, arǵyn, alshyndar týraly, olarǵa tán onomastıkalyq materıaldar kóptep keltiriledi. Bizdiń dáýirimizge deıingi toponımderdiń kópshiligi taý, teńiz, ózen, kól ataýlary bolsa, keıbireýleri qala attary retinde ushyraıdy. Máselen, Altaı, Qarataý, Qazyǵurt, Ulytaý, Alataý, Kaspıı teńizi, Aral teńizi, Balqash kóli (buryn Kók teńiz atalǵan), Ertis, Arys, Talas, Ile, Esil, Syrdarııa, Oıyl, Qıyl, Tobyl, Jaıyq, Embi (Jem), Hantáńiri, Talǵar, Shyǵý, (Chegý), Taraz, t.b. Sol ataýlardyń qaı-qaısysy bolsa da tilimizdiń tarıhy, mádenıeti men etnologııa, tarıh máseleleri jóninde kóptegen qundy derekterge ıe. Olardyń quramynda qazirgi ádebı tilimizde kezdespeıtin, mán-maǵynasy umyt bolǵan, múldem qupııa syrǵa aınalǵan eski sózder men tulǵalardyń izi saqtalǵan. Halqymyzdyń ótken dáýirdegi tarıhyn, kórshi eldermen jasaǵan mádenı qarym-qatynas jáne ádet-ǵurpyn tanyp bilýde de bulardyń atqarar róli asa zor. О́ıtkeni, ol ataýlardyń bári – halyq tarıhy, qoǵam ómirimen, adamdardyń jeke basy, is-áreketimen bite qaınasyp, keıingi býyndarǵa mıras bolyp otyrǵan mádenı mura, óshpes shejire, halyqtyń shynar oı, ushqyr qııal, danyshpandyq zerdesi men ulttyq minez-qulqy, barsha bolmysynyń kórinisi.
Ásirese, qazaq handyǵynyń qurylýynan bastap 550 jyl boıy damyp qalyptasqan mıllıondaǵan jer-sý ataýlary zor baılyǵymyz. Orasan baı jer-sý ataýlarynyń «jer tiliniń» tildik tabıǵaty jaǵynan basym toby ana tilimizdiń baıyrǵy sózderinen qoıylǵan ataýlar bolsa, ekinshi bir legi basqa tilder sózinen jasalǵan ataýlar. Alaıda, qazaq jer-sý ataýlarynyń quramynda fızıkalyq-geografııalyq ataýlar tym basym. Ásirese, taý, jota, qyr, qyrat, asý, bel, beles, kezeń, tóbe, tóbeshik, shoqy, kól, kólmek, kólshik, ózen bastaý, qaınar, tuma, bulaq ataýlary myńdap emes, mıllıondap kezdeseri haq. Al eldi meken ataýlary oıkonımder de az emes. Osynshama mol jer-sý attarynyń shyǵý, paıda bolý jaılary men mán-maǵynalary bul shalqar dalada erte zamandardan qandaı rý, taıpalar mekendegen deýmen qatar, qazaq rý, taıpalary bul jerlerde qashan, qaı zamannan bastap ómir súrgen degen máseleler de zertteý nysanynan shet qalǵan emes. О́ıtkeni, jer-sý attary – halyq tili men mádenıetiniń kemel baılyǵy, máńgilik tarıhı murasy. Olar ana tilimiz ben ulttyq tarıhymyzdyń syr-sıpatyn, halqymyzdyń etnomádenı qubylystaryn tereńdeı zerdelep zertteý úshin de asa qajetti, óte qymbat ta qundy derek bolary sózsiz.
Jer-sý attarynyń shyǵý, qalyptasyp damýynda lıngvıstıkalyq faktorlarmen qatar tabıǵat qubylystarynyń, jer bederi men kórik-kelbetiniń erekshelik sıpaty, beıne kórinisteri, qoǵam ómirindegi tarıhy, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası ózgeristerdiń jaı-japsarlary taıǵa tańba basqandaı anyq ta aıqyn kórinis beredi. Olar ótken ómirimiz ben tirlik-bolmysymyzdyń rýhanı baılyǵyna tán mádenı eskertkish retinde ǵana qundy emes. Zaman aǵymyna saı tolysyp, jańaryp qazirgi ómirimizde de erekshe qyzmet atqarýda. Jerimizdegi parsy, arab tilderine tán ataýlardyń saqtalýy erekshe nazar aýdartar jaıt. Ol ataýlar asa kóp bolmaǵanmen, keıbir oblystardyń jer-sý ataýlary quramynda ushyrap otyrady. Tilimizge engen arab tili sózderiniń jalpy mólsheri zertteýshilerdiń paıymdaýy boıynsha 15-20 paıyz bolsa, onyń ishinde óte basym toby – kisi esimderi, al jer-sý ataýlary múldem az. О́ıtkeni, jergilikti turǵyn qazaq jurty ózi ómir súrip jatqan mekenine óz tusynan arab ataýlaryn qoımaǵan. HIII-HIV ǵ.ǵ. mońǵol ústemdigi zamanyndaǵy mońǵol ataýlary, HVII-HVIII ǵ.ǵ. qalmaq tilindegi jer-sý ataýlarynyń uzyn-yrǵa sany qazaq jerinde múldem jutań. Belgili ǵalym Ǵ.Qońqashbaevtyń zertteýi boıynsha mońǵol tiline tán ataýlardyń bar-joǵy eki júzden artyq emes. Al qalmaq ataýlary az ǵana, bar-joǵy júzge jeter-jetpes. Al slavıan tilderine tán ataýlardan saqtalǵandardyń basym kóbi – orys tili sózderinen jasalǵan ataýlar, olar negizinen antropotoponımder (ıaǵnı esim-famılııalardan qoıylǵan eldi meken attary) bolsa, ýkraın tiline tán degen ataýlar tym sırek.
Orys tildik toponımder orys sharýalaryn Qazaqstanǵa HIH ǵasyrdyń 60-jyldarynda qonys aýdarýmen, odan keıingi jyldar patshalyq reseıdiń otarlyq saıasaty negizinde júzege assa, keńestik dáýirde onyń ıdeologııasyna saı údeı tústi. Ásirese, Qazaqstanda tyń jerlerdi ıgerý saıasatymen baılanysty kelimsekter sany áldeneshe mıllıonǵa jetip, kolhoz, sovhoz, aýdan, selo, qala ataýlary kóbeıe tústi. Tyń jerdi ıgerýdiń 25 jyldyq merekesinde «Naýka mıra» atty jýrnalda 3,5 myń oryssha jańa ataý qoıylǵanynyń maqtanysh bolǵany belgili. Osynshama ulan-ǵaıyr jerimizdi Shyǵys pen Batys, Eýropa men Orta Azııany jalǵastyrǵan áıgili Jibek joly da basyp ótti. Sóıtip, ártúrli senim men nanymdaǵy halyqtar men ulystar bul ólkege kelip, saýda-sattyq júrgizip, óz tilderinde sóılep, mádenı qarym-qatynas jasady. Bul jaǵdaı jergilikti halyq tiline áser etip – jer, adam, el attarynyń qoıylýyna da yqpal etpeı qoımady. Árbir ataýdyń shyǵý, paıda bolýy men tek-tórkini, olardyń bastapqy mán-maǵynalaryn anyqtaý máselelerin tarıhı-salystyrmaly, salystyrmaly-tıpologııalyq turǵydan zerdeleı zerttep, mán-maǵynalary kópshilikke túsiniksiz, tipten múldem belgisiz ataýlardyń qupııa syryn ashý kópshilik qaýymdy qyzyqtyra túseri sózsiz.
Osymen birge jer-sý attarynyń qoldanylý aıasy, onyń qoǵamdyq qyzmeti, memlekettik máni de keleli másele ekeni belgili. 2012 jylǵy Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń Joldaýynda belgilengen «Qazaq tili jáne tilderdiń úshtuǵyrlyǵy» basymdylyǵynda belgilengen is-sharalarǵa elimizdiń myńdaǵan eldi meken, ózen-sý, t.b. ataýlaryn qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde saýatty tańbalaý alǵa qoıyldy. Osy jumysty birizdilengen standarttyq júıege engizýdiń ǵylymı prınsıpterin aıqyndaý maqsatymen onomastıka bólimi 2013-2015 jyldarǵa josparlanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń onomastıkalyq ataýlaryn ulttyq jáne halyqaralyq standarttaýdyń ǵylymı prınsıpteri» atty josparly jumysty der kezinde aıaqtaý barysynda qajyrly eńbek etýde. Onomastıka bóliminiń qyzmetkerleri kúni buryn oılastyryp qoıylǵan uly maqsat – asa qajetti eńbekti oryndaýǵa jumyla kirispek. Ol maqsat – elimizdiń Táýelsizdiginiń 25 jyldyq merekesine «Qazaqstan Respýblıkasynyń toponımderi. Toponımııa Respýblıkı Kazahstan» atty kólemdi eńbekti tartý etý. 1990-2015 jyldar aralyǵynda memlekettik onomastıka komıssııasy tarapynan júzdegen tarıhı ataýlar qalpyna keltirilip, jumysshy kentteri men aýyl, selo, temirjol beketteriniń ataýlary ózgertilip, keıbir nysana attary jańadan atalyp, olardyń oryssha transkrıpsııalarynyń túzetilýi jaıyndaǵy tujyrymdamalary negizinde Prezıdent Jarlyqtary jáne Úkimet qaýlylarymen bekitildi. Olar bul kitapta tutas qamtylyp, ózgerissiz berilmek.
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń 2012 jylǵy «Egemen Qazaqstan» gazeti betinde S.Abdrahmanovqa bergen suhbatynda, keıinnen jaryq kórgen «О́mir ótkelderi» atty kitabynda jer-sý ataýlary jaıynda: «Qazaqstandaǵy barlyq jer ataýlarynyń sózdigin shyǵaryp, qaı ataý qandaı jaǵdaıda, qandaı maǵynamen qoıylǵan, ol sózdiń túpki tórkini qandaı bolǵan degendi ǵylymı turǵydan anyqtap kórsetý kerek. Jerińe qoıylǵan at elińniń urpaqtarǵa qaldyryp ketken haty sııaqty ǵoı», deýi óte oryndy oıtolǵam. О́ıtkeni, jer-sý ataýlary – halyq tili men mádenıetimizdiń kemel baılyǵy, máńgilik tarıhı jádigeri, asyl murasy. Ana tilimiz ben ulttyq tarıhymyzdyń syr-sıpatyn, halqymyzdyń etnomádenı qubylystaryn tereńdeı zerdelep zertteý úshin de asa mańyzdy, óte qymbat ta baǵaly derek kózi ekeni daýsyz. Olaı bolsa, A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty onomastıka bóliminiń qyzmetkerleri Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bul tapsyrmasyn buljytpaı oryndaýǵa, barsha kúsh-jiger, bilimin salyp kirisýge saqadaı-saı ekendigin bildiredi.
Telǵoja JANUZAQOV,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor.
ALMATY.