Qazaqstanda elektrondy qyzmet kórsetýdiń jaıy qalaı?

Ýaqytpen úndesken úrdis Birikken Ulttar Uıymy ázirlegen elek­tron­­dy úkimetke jahandyq daıyndyqtyń jyl saıynǵy reıtıngi boıynsha Qazaqstan Reseı (59-oryn), Belarýs (64-oryn) jáne Ýkraına (54-oryn) elderin artta qaldyryp, álemdik reıtıngte joǵary satyǵa kóterilý arqyly birqalypty alǵa basýshylyqtyń aıqyn nyshandaryn tanytýda. Elde 70 myńǵa jýyq (zańdy da, jeke de tulǵalar) “E-úkimet” qyzmetin paıdalanýshylar tirkelgen. Azamattardyń elektrondy memlekettik jo­ba­larǵa “elektrondy qatysýy” kórsetkishi boı­ynsha klassıfıkasııalaýda Qazaqstan 0,5270 ındeksimen (24-oryn) álemdik ortasha deń­geıden aıtarlyqtaı alǵa shyǵyp, 2008 jyl­­­men (106-oryn) salystyrǵanda 18-orynda tur. Álem elderiniń elektrondy úkimetti paıda­lanýǵa daıyndyq deńgeıin baǵalaý BUU-nyń Ekonomıkalyq jáne áleýmettik damý depar­tamentiniń qyzmeti aıasynda júzege asyry­lady. Ol jyl saıyn álemdegi 192 el boıynsha osy tehnologııalardyń áleýeti men damý múm­kin­dikterin kórsetetin esepti jarııalap otyrady. BUU reıtıngi kóshbasshylarynyń alǵashqy bestiginde burynǵysynsha Ońtústik-Shyǵys Azııa­nyń, Batys Eýropa men Soltústik Ame­rıkanyń, Koreıa, AQSh, Kanada, Ulybrıtanııa jáne Nıderlandy sııaqty jetekshi elderi tur. Qazaqstan reıtınginiń kóterilýine jalpy paıdalanymdaǵy aqparattyq júıeler men jelilerdi modernızasııalaýǵa jáne jańalaryn engizýge baǵyttalǵan tıimdi tehnologııalyq saıasattyń turaqty túrde júrgizilip otyrýy, sol sııaqty, qazirgi zamanǵy jáne joǵary sapaly qyzmetter rynogynyń damytylýy óziniń oń yqpalyn tıgizdi. ICT-Marketing zertteý kompanııasynyń jyl saıynǵy júrgizetin zertteýlerine sáıkes, 2009 jyldyń sońynda 3,16 mıllıon adam nemese Qazaqstan Respýblıkasy halqynyń 19,8 paıyzy ınternet qyzmetin paıdalanǵan. Osylaısha, onyń aldyndaǵy bir jylmen salystyrǵanda atalǵan kórsetkish 30 paıyzdan astamǵa ulǵaıǵan. Máselen, 2008 jyldyń sońynda eń bolmaǵanda aıyna bir ret ınternet qyzmetin paıdalanatyn turaqty ınternet aýdıtorııa Qazaqstan qalalarynda ınternet paıdalanatyn eresek adamdardyń 84 paıyzyn qurasa, bul san ótken 2009 jyldyń sońynda 92 paıyzdy quraǵan. Internet paıdalanylatyn negizgi oryn burynǵysynsha úıler, ıaǵnı páterler bolyp qalyp otyr. Eger 2008 jyldyń qazan aıynda 70 myńnan asatyn turǵyny bar qalalardaǵy eresek ınternet paıdalanýshylardyń 56 paıy­zy ınternetti óz úılerinde qoldansa, 2009 jyldyń sońynda bul kórsetkish 61 paıyzǵa jetken. Onyń esesine jumystaǵy ınternet 2008 jylǵy 17 paıyzdan 2009 jyly 14 paıyzǵa tómendegen. Memleket pen azamattar úshin “Elektron­dy úkimet” qyzmetin usynýda da eleýli ná­tı­jeler bar. “Elektrondy úkimet” portaly tu­raq­ty jumys isteýde, sol sııaqty, ony damytý isi de odan ári júrgizilýde. 2009 jyldyń ózin­de 15 túrli qyzmet qosymsha iske qosylǵan. Oǵan qatysýshylar qatary qazirgi kezde 1,6 mıllıon adamnan asyp otyr. Búginde por­tal­da barlyǵy 59 elektrondy qyzmet júzege asyrylyp, olardy 45 myńnan astam adam paıdalanǵan. Máselen, elektrondy qyzmet arqyly sot­­talmaǵandyǵy týraly, jyljymaıtyn múlik­tiń bar nemese joq ekendigi týraly, ÁDK men STN týraly anyqtamalar alýǵa bolady. Bu­lar­dy elektrondy-sandyq qoltańbanyń kó­megi arqyly ǵana júzege asyrýǵa múmkindik bar. Qazirdiń ózinde Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kýálandyrýshy ortalyǵynyń 28 Tir­keý ortalyǵy ashyldy. Búginde Ulttyq kýá­lan­dyrýshy ortalyqtyń 53 myńnan astam elek­trondy-sandyq qoltańbalary shyǵaryldy. Ortalyq memlekettik organdardyń elek­trondy memlekettik qyzmetterin damytýdyń syrtynda, jergilikti atqarýshy organdarǵa memlekettik qyzmet kórsetýdi damytý jóninen de eleýli jumystar júrgizilýde. Osylaısha, 2009 jyldyń qarashasynda “E-ákimdik” júıesi tájirıbelik paıdalanýǵa qosyldy, ol qazirgi ýaqytta 5 elektrondy servıster usyný arqyly Pavlodar oblysy ákimdiginde synaqtan ótýde. “Elektrondy úkimet” máseleleri jáne ınfraqurylymnyń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý jóninen normatıvtik aktiler paketi ázirlenip, elktrondy qyzmetti qar­qyndy alǵa bastyrý jolymen memleketti da­my­týǵa baǵyttalǵan Sheberlik-jospar beki­til­di. “Elektrondy úkimettiń” jańa kompo­nent­terin qurý jáne damytý jóninen de belsendi jumystar júrgizilýde. 16 ákimdik, onyń ishinde Astana men Al­maty qalalary bar, Elektrondy qujat aına­ly­mynyń biregeı júıesine qosyldy, ve­domstvoaralyq qujat aınalymy ortalyǵyna modernızasııalaý jumystary júrgizildi. “Elektrondy úkimettiń” Tólem shlıýzin damytý sheńberinde ekinshi deńgeıli bankter­men ıntegrasııa jolǵa qoıylyp, tólem kar­talary jáne aǵymdaǵy banktik shottardy paıdalana otyryp tólem tóleýdiń tetikteri júzege asyryldy. Sol sııaqty, tólem kartalary, banktik shottar jáne SMS arqyly mobıldi operatordyń qys­qa nómiri boıynsha tólem tóleý tetikteri de qarastyryldy. Ekinshi deń­geıli tórt bankpen qyzmettestik jolǵa qoıyldy. Olardyń qatarynda Kazkom­mersbank, BTA, Nurbank jáne Reseı jınaqbanki sııaqty qarjy uıymdary bar. Qazirdiń ózinde tólem shlıýzin paı­dalana otyryp Salyq komıtetiniń 120 túrli salyqtary men Ádilet mınıstr­liginiń qyzmetterine aqy tóleýge bolady. “Elektrondy úkimet” pen elektrondy qyzmetti damytý baǵyty boıynsha 2009 jyldyń jeltoqsan aıynda Astana qa­lasynda qanatqaqty aımaqta “E-nota­rıat” Biregeı notarıaldyq aqparattyq júıe ınvestısııalyq jobasy ónerká­sip­tik paıdalanýǵa qosyldy. Ol notarıýs­tardyń tıimdi jumysyn jáne olardyń respýblıkalyq, aýmaqtyq notarıaldyq palatalarmen, Ádilet mınıstrligimen, halyqpen aradaǵy tıimdi jumysyn qamtamasyz etip, sapaly da ýaqytyly notarıaldyq qyzmet kórsetýge ári notarıaldyq is-qımyldardaǵy eseptilik­­tiń naqtylyǵyn qamtamasyz etýge jaǵdaı jasaıtyn bolady. 2010-2012 jyldary bul tájirıbe búkil respýblıkaǵa tara­tylady dep josparlanyp otyr. Atal­mysh jobanyń júzege asýy mámileler jasaǵan kezde zańdy jáne jeke tulǵalardyń qujattaryn, jyljymaıtyn jáne jyljyı­tyn múlikterdi, sondaı-aq jer ýchaskelerin salystyrý men tekserý esebinen alaıaqtyqtyń oryn alý táýekelderin tómendetpek. О́tken jyldan bastap “E-lısenzııalaý­dyń” Memlekettik málimetter bazasyn qurý jóninen joba júzege asyrylýda. Búginde júıege 10-shaqty memlekettik organ qosyldy, bıylǵy jyly taǵy da osynsha memorgandar qosylatyn bolady. Joba tolyǵynan 2012 jyly aıaqtalady dep kútilýde. Qazirdiń ózinde lısenzııar memlekettik organdar lısenzııa­lardy elektrondy túrde berýdi qolǵa aldy. Memlekettik elektrondy satyp alýlar portaly qazirgi tańda elimiz boıynsha eń kóp paıdalanylatyn portaldardyń biri bolyp otyr. Avtomattandyrylǵan ıntegrasııalanǵan “Elektrondy memlekettik satyp alýlar” aqparattyq júıesi tapsyrys berýshiler men ónim jetkizýshilerdiń muqtajdaryn biregeı aqparattyq ortada úılestire otyryp, “Elektrondy úkimettiń” jalpy beınesiniń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Memlekettik satyp alýlardy elektrondy jolmen júzege asyrý osy saladaǵy sybaı­lastyq zań buzýshylyqtardy boldyrmaýǵa, prosedýralardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge, sonymen birge, adal básekelestikti qamtamasyz etýge jaǵdaı týǵyzyp, shaǵyn jáne orta kásipkerlik kásiporyndarynyń memlekettik tapsyrystarǵa qol jetkizýine jol ashatyn bolady. Ýaqytpen úndesken qyzmet túriniń búgingi tańdaǵy damý kókjıegi mine, osyndaı. Bul baǵytta qazirdiń ózinde qomaqty tabystarǵa jetip otyrǵan Qazaqstannyń bolashaqta budan da zor asýlardy alaryna kúmán joq. Oǵan búgingi qol jetkizilgen jetistikterdiń ózideri-aq dálel bola alady. Seıfolla ShAIYNǴAZY. Elektrondy júıeniń múmkindikteri mol Jaqynda Joǵarǵy Sot appa­raty basshysynyń orynbasary Bolat Saqalov Shyǵys Qazaqstan oblystyq sotyna arnaıy qyzmet saparymen keldi. Onyń maqsaty – “Sot isteriniń anyqtamalyǵy” atty jańa elektrondy júıeniń tusaýkeserin ótkizý. Atalmysh sha­raǵa oblystyq sot alqalarynyń tóraǵalary, aýdandyq sottardyń, sottar ákimshisiniń, oblystyq sottyń qyzmetkerleri qatysty. Sonymen qatar tusaýkeserge qu­qyq qorǵaý organdarynyń, pro­kýratýranyń, ShQO boıynsha QRBP QS jáne AEKB-nyń, ózge de memlekettik organdardyń, ad­vo­­­ka­týranyń, buqaralyq aqparat qu­raldarynyń ókilderi shaqy­ryldy. Sońǵy jyldary Joǵarǵy Sot Qazaqstannyń sot júıesine jańa aq­parattyq tehnologııalardy ke­ńinen jáne josparly túrde engizý jumystaryn júrgizýde. “Elek­tron­dy úkimet” baǵdarlamasy aıa­synda barlyq sottarda “QR sot organdaryn biryńǵaı avtomattan­dyrylǵan aqparattyq-taldaý júıe­­si” baǵdarlamasy ornatyl­ǵan. Atalǵan baǵdarlama sot júıe­si ishin­de de, sol sııaqty onyń syr­­tyn­da da elektrondy qujat aı­na­ly­myn qamtamasyz ete oty­ryp, sot isterin júrgizýdi bir júıege keltirip otyr. – Baǵdarlamanyń avtory jáne ony ázirleýshi Joǵarǵy So­t appa­raty basshysynyń oryn­ba­sa­ry Bolat Saqalovtyń qajyr­ly eńbeginiń arqasynda sot júıe­si jańa tehnıkalyq jetistikterdi paıdalaný arqyly damýdyń jańa satysyna aýysyp, qarqyndy ju­mys isteýde. Qazirgi ýaqytta sot oty­rystary dybys-beınejazý júıesin paıdalaný arqyly ótki­ziledi, beınekonferensbaılanys júıesi oıdaǵydaı jumys isteýde, – dep atap ótti Shyǵys Q­a­zaq­stan oblystyq sotynyń tóraǵasy Mu­hamedjan Paqyrdinov tusaý­keser rásiminde. Sonymen qatar, oblystyq sot­­tyń tóraǵasy Muhamedjan Pa­­qyrdinov, Elbasymyzdyń res­pýb­lıka sýdıalarynyń V Se­zin­de aqparattardyń aıqyndy­ly­ǵy men turǵyndardyń qolje­tim­diligi, sot júıesiniń jarııaly­lyǵy men ashyq­tyǵyna úlken mán bergen, son­dyqtan sot júıe­sin barlyq jer­de aqparat­tan­dyrý atalǵan min­detterdiń júzege asýy­na alǵy­shart bolady dep atalǵan sharanyń tusaýyn kesti. Bolat Saqalov qatysýshy­lar­dy joǵaryda atalǵan baǵdarlama aıa­synda “Sot isteri anyqtamaly­ǵy­nyń” negizgi jumys isteý qaǵı­da­la­rymen tanystyryp, Shyǵys Qa­zaq­stan oblystyq sotynyń res­mı saı­tynda osy qyzmettiń teh­nı­ka­lyq múmkindikterin kór­set­ti. Bo­lat Saqalov álemniń kóp­tegen elderiniń arasynda sot júıesindegi is júrgizý tek qana Qazaqstanda tolyq túrde elek­trondy (qaǵazsyz) júıege aýys­qanyn atap ótti. Sharanyń sońynda qatysý­shy­lar Bolat Saqalovqa onyń bel­­sendi azamattyq ustanymy, jo­ǵa­ry otansúıgishtik qasıeti úshin, qoldanystaǵy elektrondyq baǵ­dar­­lamaǵa jańalyqtar engizý arqyly sot óndirisin aqparattyq jáne tehnologııalyq qoldaýmen qamtamasyz etkeni úshin alǵys­taryn bildirip, eńbegine tabystar tiledi. Ońdasyn ELÝBAI, О́skemen.