Qurǵaqshylyq qol baılamaıdy

Qyzyljar óńirinde mal azyǵyn jetkilikti daıyndaýdyń, egindi tehnologııalyq talaptarǵa saı kútip-baptaýdyń  joldary jan-jaqty qarastyrylǵan. Bıylǵy qurǵaqshylyq Qyzyljar óńirine de úlken ábiger ala keldi. Sońǵy 30 jyldyń ishinde bolyp kórmegen mı qaınatar aptap ystyq óńirdiń birqatar jerlerin qýańshylyqqa uryndyryp, jaǵdaıdy qıyndatty. Sınoptıkterdiń boljamyna qaraǵanda, shildeniń shilińgir ystyǵy tamyzda da jalǵasatyn túri bar. Jańbyr ara-kidik ár jerlerde jaýyp ótkeni bolmasa, tutastaı alǵanda, ylǵal áldeqaıda az túsip, maldyń da, jannyń da qutyn qashyryp jiberdi. Aýa raıy­nyń kúrdeliligine baılanysty oblys ákimi Serik Bilálov shóp  jınaýdy shuǵyl naýqan retinde jarııalap, arnaıy sharalar belgilegen bolatyn. Atap aıt­qanda, qajetti jem-shóp qorynyń ke­minde 80 paıyzyn  jınap alý, iri agro­qurylymdardyń  jeke menshikten maldy satyp alyp, ósirýin qamtamasyz etý, shópshiler  brıgadalaryn uıymdastyryp, ózen-kól jıekterindegi, orman-toǵaı qoınaýlaryndaǵy qunarly shópti qol shalǵymen shabýdy uıymdastyrý júktel­di. Munyń bári – oryndalatyn sharýa. Alaıda, ýaqyt tyǵyz, jaıbaraqattyqty kútpeıdi. О́zderine júktelgen jaýapker­shilik salmaǵyn jete sezingen aýdandar jaýapty naýqanǵa saqadaı-saı daıyn­dyq­pen jumyla kiristi. Mal basyn saq­tap qalýdyń barlyq múmkindikteri qa­rastyrylyp, ákimderdiń jumysy birinshi kezekte jem-shóp daıyndaýǵa baıla­nysty baǵalanatyn boldy. Serik Sul­tan­ǵazyulynyń ózi  eldi mekenderdi tynym tappastan aralap,  naýqan bary­symen kózbe-kóz tanysty. – Jańbyr  joq, ylǵal az dep qol qý­syryp otyrý – erinshek, jalqaý adam­nyń ádeti. Birinshi kezekte  turǵyn­dardyń áljýaz toptaryna kómektesýge tıispiz. Qosalqy sharýashylyqtardyń birde-biri mal azyǵynsyz qalmaıtyn bolsyn. Jaǵdaıdyń qıyndyǵyn eskerip, Úkimetten 11 myń tonna arzandatylǵan janar-jaǵarmaı bólýdi surap otyrmyz. Kómek berilgenshe qoldaǵy múmkin­dikterdi tıimdi paıdalanýymyz kerek,— dedi aımaq basshysy Aqqaıyń aýdany turǵyndarymen kezdeskende. “Agro-Sever” JShS  tapsyrmany oryndap, bir­jyldyq shóp ósirilgen 400 gektar alqapqa shalǵy túsiripti. Maǵjan Juma­baev aýdanynyń ákimi Vladımır Býbenko 57 myń tonna shóp jınaý mindeti turǵanyn, 3 myń gektar jerge birjyldyq shóp sebilgenin, byltyrdan qalǵan jemazyqty qosqanda, tapsyrmanyń oryndalatynyn, qazir 80 paıyzdy shamalap qalǵanyn baıandady. Oblys  ákimi kúzde sabandy usaqtap, týrap tas­taýǵa jol berilmeıtinin, onyń meılinshe mol qory jasaqtalýyn eskertti.  “JVN” seriktestiginiń dırektory  Nıkolaı Jıgalov kúnbaǵys, júgeri egip, súrlem salatyndyqtaryn, 1200 gektar jerge bir jyldyq shóp ekkenderin, sharýashylyqta jumys isteıtin adamdarǵa kómektesip jatqandaryn áńgimeledi. Ýálıhanov aýdany da qarqyndy eseleı túsken.  Ǵ.Músirepov aýdanyna qarasty “Drýjba” sharýashylyǵy Uly Otan soǵysy jáne eń­bek ardagerlerine, az qamtylǵan  jan­darǵa, kóp balaly otbasylarǵa jem-shóp jetkizip bergen. Bıyl 491 myń  múıizdi iri qarany, 359 myń qoı-eshkini, 121 myń jylqy­ny, 336 myń shoshqany, 4,3 mıllıon qusty qytymyr qystan aman-esen shyǵarý ońaıǵa túspesi anyq. Ol úshin qa­jettisi 550 myń tonna jemazyq. Búginge deıin ázirlengeni – 450 myń tonna. Onyń qory áli birjyldyq shóppen jáne sabanmen tolyǵa tússe, ájeptáýir demeý bolary sózsiz. 599 shóp brıgadalary men 167 arnaıy zvenolar saı-salanyń, or­man-toǵaıdyń, ózen-kól jaǵalaýlarynyń shóbin shaýyp, tynym tabar emes. Teh­nıka bara almaıtyn jerlerde qol shal­ǵyshylar jarysqa túsken. Oblys bas­shysy  issapardan soń kezekti selek­torlyq keńes ótkizip, jaýapty naýqan­nyń alǵashqy qorytyndylaryn shy­ǵardy. Jem-shóptiń jetispeýi saldary­nan  maldaryn jappaı soıyp,  ótkizip jat­qan oqıǵa tirkelmegen. Desek te, sheshimin tabatyn máseleler joq emes. Ol shóp baǵasynyń árqılylyǵyna baı­lanysty. Aýyl sharýashylyǵy basqar­masy bir tonna shóptiń baǵasy 4 myń teńge tóńireginde degen málimet berse, jergilikti jerlerdegi baǵa onymen qabys­paıdy. Máselen, keı aýdandarda  shóptiń baǵasy 2-3 esege deıin sharyqtap ketken.  Ásirese, deldaldardyń alshysy ońynan túsip tur. Ákim oryn alǵan kemshilikterdi shuǵyl túrde joıýdy talap etti. – Oblystaǵy maldyń  85 paıyzyn jeke adamdar ósirip otyrǵandyqtan, birinshi kezekte olarǵa kómektesý mindeti qoıylyp otyr. Tabıǵattyń erekshe qubylysyna qaramastan  azyqtyń mol qoryn jasap alýǵa ishki múmkindikterimiz jetkilikti. Aýyldyq okrýg ákimderine 25 tamyzǵa deıin ár  mal basyna eki tonnadan  jem-shóp daıyndaý tapsyrma­sy berildi. Aýyldyqtardyń  negizgi kúnkórisi – tórt túlik mal. Sondyqtan mundaı sheshimniń  arǵy jaǵynda aýyldy saq­tap qalý degen úlken másele jat­qanyn árkim túsinedi dep oılaımyn. Birinshi jartyjyldyq qorytyndylary boıynsha  barlyq mal, qus basynyń jáne sala ónimderin óndirý túrleri art­ty. Jan basyna shaqqanda sút óndirýden elimizde 1-shi, et jáne jumyrtqadan 2-shi orynda turmyz. Basty maqsat — osy deńgeıden tómendemeý. Bul oraıda  jazǵy naýqandardy óz máninde ótkizýdiń mańyzy zor ,— dedi áńgimeleskenimizde oblys ákiminiń aýyl sharýashylyq máseleleri jónindegi orynbasary A.Saparov. Aıdarbek Seıpiluly qurǵaqshylyq qansha qysqanymen da Qyzyljar óńiri bıyl da astyqsyz bolmaıdy degendi se­nimmen aıtty.  Ol 1 mıllıon gektardan astam alqaptyń astyǵy jaqsy, 2 mıllıon gek­tar alqap qanaǵattanarlyq, al  egin­jaıdyń 16 paıyzynyń jaıy tómen degen málimetterdi kóldeneń tarta oty­ryp,  keı sharýashylyqtardyń gektar túsimdiligin 30 sentnerge deıin jetki­zetinin habardar etti. Oǵan  agroteh­nıkalyq sharalardy qatań qoldanýdyń, eginshilik mádenıetin jetildirýdiń arqasynda qol jetkizildi. Jańa resýrs­tardy saqtaıtyn tehnologııalar 3 mıl­lıon gektar alqapqa júrgizildi. Barlyq dándi daqyldar egisi kóleminiń 70 paıy­zy qazirgi zamanǵy  tehnıkalarmen at­qaryldy. Ondaı egis keshenderiniń sany – 874. Topyraq qunarlylyǵyn arttyrý maqsatymen 400 myń gektar jerge 20 myń tonnadan astam mıneraldy tyńaıtqysh engizildi. Aramshópterden, túrli zııankes aýrýlardan qorǵaý, hı­mııa­lyq jolmen tazartý jumystary uqypty atqaryldy.  Endi alda 3,9 mıllıon gek­tar alqapty qamtıtyn dándi daqyldardy  ysyrapsyz jınap alý mindeti tur. Egin oraǵy jyldaǵydan erte bastalady dep kú­tilgendikten,  janar-jaǵarmaıdy ta­syp-jetkizýge aıryqsha mán berilip otyr. Sýbsıdııa arqyly dızel oty­nynyń bir lıtrin 62 teńgeden alýǵa operatorlar belgilenip, kestelik  tapsyr­manyń oryndalýy baqylaýǵa alyndy. Astyq baǵasynyń 8-9 myń teńgege kóterilýi dıqan qaýymy úshin  súıinishti jáıt bolǵanymen,  tasymaldaý, tazalaý jáne saqtaýda shetin máseleler joq emes. Oblystaǵy  47 astyq elevatorynyń syıymdylyǵy 3 mıllıon tonnaǵa jýyq. Sharýashylyqtarda 2 mıllıon ton­nadaı  astyq saqtalady. Aqjar aýda­nyn­da “Eńbek-Nan” JShS  syıym­dy­lyǵy 60 myń tonnalyq elevator salynýda. Budan tysqary taǵy 4 elevator boı kóte­rýde.  Dese de, astyq qoımalary áli de azdyq etedi. Onyń ústine byltyrǵy jyl­dyń 2 mıllıon tonnaǵa jýyq astyǵy ele­vatorlarda áli jatyr. Úkimet basshy­sy oblysta bolǵan jumys saparynda onyń birshama bóligin batys aımaqtarda ornalastyrý jóninde Aýyl sharýa­shy­lyǵy jáne Qarjy mınıstrlikterine  tapsyrma bergen bolatyn. Máseleniń tezirek sheshilýin taǵatsyzdana kútip otyr­­ǵandar kóp. Sol sııaqty Ońtústik Oral temir jolynyń Petropavl bólim­she­si arqyly Qazaqstan astyǵyn tasy­mal­daýda kedergiler jıi kezdesip jata­tyn. Endi eki el Keden odaǵyna  kirgen­nen keıin  problemalar joıylsa, quba-qup bolar edi. Bir-birimen oraılasyp, qat-qabat qaýyrt sharýalarǵa ulasqan naýqandyq jumystar Qyzyljar óńirin ekpindi eńbek qushaǵyna bólep, soltústikqazaqstandyqtardyń tynymsyz  is-áreketimen  jandana túsken. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy. TО́RTQUDYQTYŃ ALTYN-KÚMISI QAITA JARQYRADY Ekibastuzdyń aınalasy  Tórtqudyq, Maıqaıyń, Keregetas, Shiderti, Bozsha­kól, Úshqulyn, Sulýjon, Shóptikól, Qal­qaman, Maıkóbe sııaqty qazba baı­lyǵy tunyp turǵan kendi aýmaq bolyp sanalady. Osy jerdegi árbir kenishtiń ǵasyrlyq tarıhy, ótken shejiresi aı­tarlyqtaı. Tórtqudyq ken baıytý kom­bınatynyń da ózindik joly bar. Kenish­tiń altyny men kúmisi jetedi. Dalada jatqan baılyq joq. Tabıǵattyń ózi  buıyrtqan jerdiń nesibesin, ıgiligin kórgenge ne jetsin. Jańa tehnologııa, jańa múmkindikter týǵan ýaqytta sol baılyqty ıgerip, óndirý kerek. Sonaý 40-shy jyldary soǵys órti sharpyp turǵan kezde ashylǵan ken ornynyń bar baılyǵy áli bir ózinde. Altyn men kúmistiń  ıgiligin endi halyq kóretin ýaqyt jetti. Osydan eki-úsh jyl buryn osy maqsatty júzege asyrýdy oıǵa alǵan ekibastuzdyqtar óndiristi órkendetýge osylaı qol jetkizdi. Ekibastuz qalasynyń ákimi Nurlan Nábıevtiń aıtýynsha, bul ın­vestısııalyq jo­bany iske asyrýǵa 1 mlrd. teńge kóle­min­de qarjy jum­salǵan kórinedi. О́ndiris qaıta iske qosyldy. Bul kún­deri ken baıytý kombınaty bir jyl ishinde ken orny­nan alynatyn 500 myń tonna ken kó­zinen 1 tonna al­tyn jáne 10 tonna kúmis untaqtaryn óndire alady. Ken ornynda qazir 60-qa tarta  kenshi-ju­mysshy eńbek etýde. Sonymen qatar, óndiris orny taý-taý bolyp dál qastarynda úıilip jatqan qaldyqtardy da iske jaratyp, paıdalanyp otyr. Tórtqudyqtyń altyny men kúmisi qaıta jarqyraǵan tusta kenshiler oblys ákimi Baqytjan Saǵyntaevty shaqyrdy. – Elimizge paıdasy tıer osyndaı ekpindi jańa jobalar ómirge kelip, Tórtqudyq ken kombınatynyń qaıta jańǵyrǵanyna qýanyshtymyz – dedi oblys ákimi, –  al jyl sońyna deıin taǵy osyndaı birneshe serpindi jobalar iske qosylatyn bolady. Tórtqudyq aýylynda myńǵa tarta halyq turady. Jer­gi­likti turǵyndardyń kópshi­ligi ken kombınatynda eńbek etedi. Kenshiler aýyl aqsaqal­darynyń tilegin qabyl alyp, jýyrda meshit salyp berdi. Farıda BYQAI, Pavlodar oblysy. SAPALY SÚTTI TUTYNÝǴA QARAI BIR QADAM Iá, kúntizbemizge kirgen tamyz aıynan bastap sút jáne sút ónimderin tańbalaýǵa qatysty engizilgen ózgerister jóninde respýblıka Úkimetiniń qaýlysy kúshine enip otyr. Bul eń aldymen otandyq sút óndirýshilerdi qoldaý maqsatynan týǵan qadam ekenin aıtýǵa tıispiz. Ekinshiden, osyǵan oraı tutynýshylardyń belgili bir ónim jóninde jan-jaqty aqparat alýyna jol ashylmaq. Búginde respýblıka turǵyndary azyq-túlik pen aýyl sharýashylyǵy ónimderi boı­ynsha tapshylyq kórip júrmegeni belgili. Kerisinshe, kez kelgen jerde azyq-túlik taýarlarynyń neshe bir túri syqap tolyp tur. Sonyń sapasy men qaýipsizdigi qandaı deńgeıde? Mine, máseleniń mánisi osynda. Shyntýaıtyna kelgende, tutynýshy syrttan aǵylyp kelip jatqan ónimderdiń kópshiliginen ózine qajetti aqparatty taba bermeıdi. Osy durys pa? – Árıne, durys emes, – dep málimdedi gazet tilshisiniń saýalyna oraı Tehnı­kalyq retteý jáne metrologııa komıteti Batys Qazaqstan oblysy boıynsha de­par­tamentiniń dırektory Bahtan Isaqov. – Qalaı bolǵanda da, tutynýshynyń ózi qandaı ónimdi tutynyp otyrǵanyn bilýge tolyq quqyǵy bar. Bul tujyrym sút jáne sút ónimderine de tikeleı qatysty. Qandaı shıkizattan ázirlengenine qa­ramastan sút ataýlynyń syrtqy jap­syrma qaǵazyna sút dep jazylyp júr. Sondyqtan tańbalarǵa ózgerister engizý­diń arqasynda endigi jerde tutynýshy tabıǵı sútti ala ma, álde qurǵaq sútten jasalǵanyn qalaı ma, ony ózi oqyp tańdaıtyn bolady. Maqalany ázirleý barysynda mamandardyń oı-pikirlerinen taǵy bir túısingenimiz, tańbalarǵa ózgeris enýine baılanysty jergilikti óndirisshiler óz ónimderiniń ótimdiligin kóterýge umtyl­maq. Mundaǵy maqsat osy arqyly tabı­ǵı, ekologııalyq turǵydan taza, otandyq ónimderge degen suranys deńgeıin kóterý bolmaq. Buǵan Batys Qazaqstan oblysy sút óndirýshileriniń búgingi múmkindigi negiz qalaı ala ma? Taldaýlar men qolda bar derekterge qa­ra­ǵanda, mundaǵy óndirisshiler negi­zi­nen maldyń tabıǵı sútin paıdalanatyny baıqalady. Tabıǵı sút dep astyn úsh ret syzyp aıryqshalap, erekshelep aıtýy­myzdyń sebebi joǵaryda aıtylǵandaı, Qazaqstannyń tutyný oryndaryna syrt­tan kelgen sút pen sút ónimderiniń ara­synda soıadan, ne ózge de jasandy sútten jasalǵany kezdesip qalyp jatady. Mundaı jaǵdaıda tabıǵı súttiń bási qashanda bıik turmaq. Alaıda, sıyr degen janýar jyl on eki aı boıyna saryldatyp telegeı-teńiz mol sút bere bermeıtini taǵy belgili. Son­dyqtan da sıyrdyń súti azaıyp ketetin kúzgi jáne qysqy maýsymdarda batysqazaqstandyq sút óndirýshiler de qurǵaq sútti kádege jaratýǵa májbúr. Al mundaı ónim túri jergilikti jerde ón­dirilmeıdi. Ol negizinen kórshiles Re­seıden tasymaldanady. Jergilikti jerde óndirilgen sútti otyz alty saǵattan artyq ustaýǵa kelmese, syrttan kelgen qurǵaq sútti uzaq merzimge saqtaýǵa bolady. Osydan-aq reseılik óndirisshilerdiń artyqshylyǵy birden baıqalady. Maqsat aıqyn, nıet durys bolǵanymen qazaq­stan­dyq taýar óndirýshiler reseılik árip­testeriniń deńgeıine jete almaı keledi. Degenmen, óńirde sútti uzaq ýaqyt boıy paıdalanýǵa jaraıtyndaı tetra-paket­pen shyǵarý jóninde jasalǵan jobalar úlken istiń basy dep bilemiz. Aıtalyq, oblys turǵyndaryn jergi­lik­ti sút jáne sút ónimderimen qamtý maq­satyn kózdegen “Aqas” JShS 500 bas­qa arnalǵan taýarly sút fermasyn qurýdy aıaqtady. Oǵan sútti bastapqy jáne tereń óńdeýge laıyqtalǵan qural-jabdyqtar men qondyrǵylar ornatyldy. Atalǵan joba “QazAgroQarjy” AQ jelisi arqyly jáne oblystyq bıýdjet esebinen qarjylandyrylǵan. Bul baǵytta ózge óndirisshiler de teh­nologııalyq jańǵyrtýlarǵa qulash urýda. Mysaly, ótken jyly 750 mıllıon teńge kóleminde sút ónimderin óńdep, tutyný­shy­larǵa usynǵan “Bereke” sút kom­bınaty” AQ osyndaı óreli istiń kósh ba­synda keledi. Bir aýysymda 150 tonna sút óńdeı alatyn irgeli kásiporyn ujy­my búginde óz qarjylary esebinen ón­diris tehnologııasyn ishinara jańǵyrtyp úlgergen. Sondaı-aq, oblystaǵy “Baıan” sharýa qojalyǵy da sútti bastapqy óńdeýge qa­jet­ti jeli satyp alyp tutynýshylarǵa óz ónimderin usynýǵa saqadaı-saı ázir. Sút ónimderi demekshi, sonymen birge “Jas­tyq” seriktestigi súzbe men irimshik ón­dirýge, “Karkýla” sharýa qojalyǵy bal­muz­daq shy­ǵa­rý­ǵa qulshynys tanytyp otyr. Mine, Oral óńi­rinde sapaly sút pen sút ónim­derin óndirip ony daıyn taýar tú­rin­de tutyný­shy­larǵa jetkizý jóninde jasalyp jatqan qadamdar osyndaı. Ba­tysqazaqstandyq sút óndirýshiler sút jáne sút ónimderin tańbalaýǵa ózgerister engizý jóninde kúshine engizilgen res­pýblıka Úkime­tiniń qaýlysy sapaly ónim óndirý ba­ǵytynda jaryq kórgen baǵaly qujat, osy turǵyda jasalǵan úlken qadam dep esepteıdi. Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy. ALǴAShQY JOBALAR ISKE QOSYLDY El damýyna negiz qalaıtyn Qazaq­stan­nyń 2015 jylǵa deıingi údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasy boıynsha Qyzylorda oblysynda iriktelinip alynǵan 54 ınvestısııalyq jobanyń 12-si ındýstrııalandyrý kar­tasyna engizilip, onyń 7-eýi ústimizdegi jyldyń jartyjyldyǵynda iske qosyldy. Joǵaryda paıdalanýǵa berilgen joba­nyń biri – “ÝAD” JShS ıeligindegi bıtým zaýy­ty táýligine 500 tonna ónim shyǵarady. Aımaq úshin aıryqsha mańyz­ǵa ıe bolyp otyrǵan seriktestik ónimin búginde “Batys Eýropa – Batys Qytaı” kúrejolyna qoldanýda. Buǵan deıin biz­diń oblys bıtýmdy ózge elderden tasyp ábigerge túsken edi. Bul birinshiden, jol shyǵynyn kóbeıtse, ekinshiden, ónim sapasynyń tómendeýine ákelip soqty. Negizi bıtýmdy talapqa sáıkes 700 shaqyrym qashyqtyqtan asatyn jerden tasymaldaýǵa ruqsat berilmeıdi. О́ıtkeni, bul aralyqta onyń qyzýy basylyp, qalypty deńgeıin saqtaı almaıdy. Sondyqtan qaıta qyzdyrýǵa týra keledi. Mundaı kereǵarlyq bıtým boıyndaǵy hımııalyq quramnyń sapasyn tómen­detedi. Osy turǵydan kelgende jergilikti jerden oryn alǵan bıtým zaýytynyń ónimine suranystyń artary sózsiz. Kelesi bir joba – Elbasy erekshe mán bergen Aqshabulaq kenishindegi iles­pe gazdy óńdeý kesheniniń ekinshi kezeńin iske qosý da sátimen júzege asty. Osy arqyly qorshaǵan ortanyń ekologııalyq ahýalyn jaqsartýǵa jáne turǵyndardyń jylýǵa ketetin shyǵyndaryn arzan­datýǵa, kásipkerlik salany órkendetýge izgi qadam jasalyp otyr. Eshkimge jasyryn emes, sońǵy bes jyldyń bederinde munaı kenishterinde “kógildir otyn” aıdalaǵa alaý bolyp janyp jatty. Minekeı, endi ony kezeńi­men kádege jaratý isi qolǵa alynyp, halyq kókeıindegi maqsat oryndalýda. Bul rette alpaýyt munaı kompanııalary men jergilikti bılik áriptestik qarym-qatynas ornatýynyń nátıjesinde tur­ǵyn­dar arzan suıytylǵan gazdy tutynýǵa qol jetkizdi. Keleshekte kólikterdi gazǵa kóshirý máselesi de qarastyrylý ústinde. Jańaqorǵan óńirinde “Shalqııa-Nerýd kom­panııasy” JShS jyldyq eń­bek ónimdiligi 300 myń tonnadan asyp jy­ǵylatyn tas maıdalaý keshenin paıda­lanýǵa berdi. Qıyrshyq tasty normaǵa sáıkestendirip daıyndaıtyn óndiristiń ónimin halyqaralyq kólik dálizine jáne oblystyq, aýdandyq mańyzdaǵy jol­darǵa tóseý maqsaty kózdelgen. Basqarý pýlti arqyly eńbek ónimdiligin art­ty­rýdy josparlaǵan kom­panııa bir jylda 1 mln. tonna qıyrshyq tas óndirmekshi. Zamanaýı tehnologııanyń muny tolyq oryndaıtyndyǵyna senim zor. Bıylǵy jyldyń basty ereksheligi, “Shapaǵat sút” JShS Qyzylorda qala­synda nan zaýytyn iske qosyp, alǵashqy ónimderin tutyný rynogyna shyǵardy. Reseılik jáne chehııalyq jabdyqtarmen qamtylǵan zaýyt táýligine 30 tonna túrli nan ónimin óndiredi. Qyzylorda qalasy turǵyndarynyń 63,3 paıyzyn nan ónimderimen qamtamasyz etetin “Shapaǵat sút” JShS tabıǵı sútten ártúrli taǵam­dar da ázirleıdi. Osy ýaqyt aralyǵyna deıin oblys boıynsha irgeli nan zaýyty boı kóter­megen edi. Sosyn ýaqyt ozdyrmaı atal­mysh zaýyt­tyń irgetasyn qalaý qajettigi týdy. Bul mindetti oryndaýǵa bel býǵan “Shapaǵat sút” JShS is-áreketi sát­ti aıaqtaldy. Endi sapasy syn kóter­meıtin shaǵyn sehtarda óndirilgen nan ónimderine suranystyń azaıatyny belgili. Mine, básekelestik zańdylyǵynyń ta­laby osyndaı. Indýstrııalandyrý kartasyna engizil­gen jobalardyń ishindegi Krıstall menedjment” kompanııasynyń gaz-týr­bınaly elektr stansasy men “Tatý Agro” JShS-niń tomat óndirý sehy keler jyly iske qosylady dep kútilýde. Al­ǵash­qy aıtylǵan stansa 87 MVt/saǵ. elektr energııasyn óndire alady. Bul ónimdi birden-bir paıdalanatyn “Qaz­GerMunaı” kompanııasy 20 MVt/saǵ. elektr qýatyn alýdy josparlap otyr. Bıylǵy jyldyń ekinshi jartyjyl­dyǵynda “RZA” AQ taýarly sút fer­masyn, “ÝAD” JShS asfalt zaýytyn jáne “PetroQazaqstan Qumkól Resor­sız” AQ gaz-týrbınaly stansany iske qosady. Munyń qaı-qaısysy bolmasyn óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý deńgeıin arttyryp, jańadan jumys ornynyń ashylýyna sebepker bolady. Biz álginde ǵana Qazaly aýdanyndaǵy “RZA” AQ-tyń taýarly sút fermasy týraly áńgime qozǵadyq. Aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderiniń básekege qabilettiligin arttyrý úshin boı kótergen bul keshenniń orny bólek. Keshen tolyqtaı iske qosylǵanda 660 bas asyl tuqymdy sıyr­lardy ustaýǵa jol ashylady. Sondaı-aq, joba aıasynda 1200 bas saýyn zaly, tóldetý bólimi, buzaý qora salynady. Al sút zaýytynyń qurylysy jeltoqsan aıynda aıaqtalady. Oblysymyzǵa aty máshhúr “RZA” AQ óndiretin aǵarǵandarǵa dámdeýishter qo­sy­lmaýy sebepti taǵamdary tabıǵı qalpynan aınyǵan emes. Sondyqtan árisi Aral aýdany, berisi ǵarysh aılaǵy da osy “rzalyqtardyń” ónimin tutynýda. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda aýyl sharýashylyǵy ónimdiligin eki esege kóterý qajettigi atap kórsetildi. Osy mindetti oryndaýǵa “RZA” AQ-tyń kúsh-qýaty tolyq jetedi. Ámirhan ALMAǴANBETOV, Qyzylorda oblysy. ALǴA BASQAN ALǴABAS Úrjar aýdanynda bıylǵy qystyń aýyr bolǵany belgili. Alaıda, bir aýyrt­palyqtyń sońynda jetistik bar degendeı jem-shóp bitik ósti. Jaqynda aýdanda bolǵanymyzda Máýletbek Qalıev bas­qaratyn “Alǵabas” sharýa qojalyǵynyń jumysymen tanystyq. Máýletbek bu­ryn­dary qurylys salasynda eńbek et­ken. 2003 jyly atalmysh sharýa qojaly­ǵyn quryp, 200 gektar jaıylymdyq, 35 gektar egistikti qaramaǵyna alady. Joq­tan bardy qurastyryp, 30 sıyr men 10 jylqyny baǵyp-qaǵa bastady. Istiń retin biletin azamat qulashyn keńge ser­mep, Temirbankten qomaqty qarjyny ne­sıege alady. Oǵan birneshe aýylsharýa­shy­lyq tehnıkasyn, Qostanaı oblysy­nyń “Áýlıekól” asyl tuqymdy mal zaýytynan ondaǵan iri qara satyp alǵan soń, táýekel dep asyl tuqymdy mal ósi­rýge bet burdy. Mal basy ósken soń jaıylymdyq­tyń tarlyǵy birden kózge urdy. Máý­letbek egistik jáne jaıylymdyq kó­lemin ulǵaıtý maqsatynda aýdan ákimi Baýyrjan Janaqovtan kómek surap barady. Obaly neshik, aýdan ákimi sharýa qojalyǵynyń tilegin oryndap, 1200 gektar egistik, bir myń gektar shabyndyq jer bólgizdirip berdi. Onyń syrtynda 8 myń gektar jaıylymdyq taǵy bar. Aýdan ákimi birneshe jyl toqtap qalǵan Eginsý sý qoımasynyń qurylysyn aıaqtatyp, qalpyna keltirdi. Qazir sý qoımasynyń sýyn aýdannyń birneshe sharýashylyǵy qoldanýda. – Qazir bizde 800-den astam iri qara, 1500 qoı, 250 jylqy bar. 300 bas asyl tuqymdy iri qara etti tez jınaıdy. О́t­ken jyly ár júz sıyrdan 90 buzaý, ár júz saýlyqtan júz qozydan aldyq. Alda­ǵy ýaqytta mal basyn kóbeıtýge kóńil bólsek deımiz, – deıdi qojalyq ıesi Máýletbek Qalıev. Máýletbektiń jubaıy Baqytgúl qoja­lyq ıesiniń esep-qısap jumys­ta­ryn, is-qaǵazdaryn júrgizip otyrady. Kólikti urshyqsha ıiretin, beınefılm men sýretke túsiretin de qabileti bar qaryndasymyz bizdi shóp shabý jumystary júrip jatqan on shaqyrym­daı jerdegi shabyndyq alqabyna bastaı jóneldi. Tarbaǵataı taýynyń eteginde bıyl kópjyldyq shóp, jońyshqa bitik ósipti. Belýardan asatyn kópjyldyq shópti “Belarýs” traktory jatkasymen jalǵa jyqqan soń ol ile-shala jınalyp, tıeledi de jaqyn mańdaǵy tereń shuńqyrǵa tógilip, súrlem ázirlenedi eken. Hasen Nurǵazın degen mehanızator bıyl shóptiń bitik ekenin, gektaryna 5 tonnaǵa deıin azyq ázir­lenetinin tilge tıek etti. Al ótken jyly qýańshylyq saldarynan gektary­nan nebári bir tonnaǵa jýyq shóp ázirlenipti. 200 gektar kópjyldyq shóp túgelimen qystaqqa tasymal­danýda. Búginge deıin Máýlet­bektiń jigitteri bir myń tonna pishindeme, 600 tonnadaı shópti ázirlep qoıdy. Bıylǵy qystan qysylmaı, jem-shóptiń bir jarym jyldyq qoryn jasap aldyq, deıdi mehanızatorlar. M.Qalıevtiń qojalyǵynda bul kúnderi elýge tarta adam jumys isteıdi. Ár­qaısysy 30 myń teńgeden aılyq taba­dy. Olar aýdandyq ákimdikpen memoran­dýmǵa qol qoıyp, apta saıyn ótetin jármeńkede ettiń kılosyn 400 teńgeden saýdalaıdy. Balalar úıi men mektepterge  qolǵabys jasap turady. “Shapaǵat” degen uıymǵa  turaqty demeýshilik jasap otyr. Aldaǵy ýaqytta “Alǵabas” sharýa qojalyǵy jylqynyń “jaby”, qoıdyń “baıys” asyl tuqymdy malyn kóbeıtýdi mejeleýde. Qalaı degende de, “Alǵabas” sharýa qojalyǵy tyndyryp jatqan ister basqalarǵa úlgi bolar­lyqtaı. Ońdasyn ELÝBAI, Shyǵys Qazaqstan oblysy, Úrjar aýdany. О́NDIRIS О́RKENI * “Qazaqjolqurylys” kompanııasy jos­pardy merziminen buryn oryndap otyr. Jambyl oblysynda “Batys Eý­ropa — Batys Qytaı” transqurlyq­tyq ma­gıs­trali beton jamylǵysynyń birinshi sha­­qyrymyn tóseýge kirisken kompanııa qu­rylysshylary jumys kestesi boıynsha alda keledi. Bul týraly kompanııa oblystyq fı­lıalynyń dırektory Leonıd Strels­kıı málim etti. “Biz belgilengen kesteden eki apta alda kelemiz”, – dedi Leonıd Strel­­skıı óz sózinde. Nysan qury­lysyna búgingi tańda 3 myńnan astam adam, 147 arnaıy tehnıka jáne 165 avtokólik jumyldyrylyp otyr. “Beton tóseý jumystarynda 16 ju­mysshydan jasaqtalǵan aýysym jumys isteıdi, olardyń barlyǵy jergilikti turǵyndar. Olar arnaıy oqýdan ótip, beton tóseý úderisin tolyq derlik ıgerip aldy”, – deıdi fılıaldyń dırektory. *  Petropavlda jańa emhana sa­ly­nyp jatyr. “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasynyń aıasynda salynyp jat­qan ol kúnine 500 adam qabyldaýǵa esep­telgen. Qurylysshylar nysandy belgi­len­gen merzimnen erterek tapsyrýdy jos­parlaýda. Bas merdiger – “Fırma Stroıtel” JShS. Emhananyń qurylysyna respýblıka­lyq bıýdjetten 1 mıllıard 360 mıllıon teńgeden astam qarjy bólingen. Qurylys jumystary 2008 jyldyń qarasha aıynda bastaldy. Josparǵa sáıkes, qurylys jumystary 2010 jyldyń jeltoqsan aıyn­da aıaqtalýy kerek. Biraq, joǵaryda aıtyp ótkendeı, qurylysshylar jumys­ty erterek aıaqtaǵaly otyr. Oblystyq organdardyń qoldaýymen qurylys jumystaryna onshaqty sýb­merdiger uıymdar tartyldy. Qazirgi tań­da emhana qurylysynda 190 adam eńbek etýde. Nysannyń keıbir korpýstaryna jańa medısınalyq jabdyqtar jetkizi­lip te qoıyldy. Aǵymdaǵy jyly bólingen 250 mıllıon teńgeniń qazirgi tańda 165 mıllıony ıgerildi. Nysan tamyz aıynyń sońynda tapsyrylmaq. * Astanada aldaǵy jyly 6 mektep paıdalanýǵa beriledi. Bul týraly jýr­na­lıstermen bolǵan baspasóz máslıhatynda Astana qalalyq bilim basqarmasynyń bastyǵy Ásıma Bımendına málim etti. Onyń sózine qaraǵanda, Astanada osy ýaqytta 65 memlekettik mektep bar. Olardyń barlyǵy da jańa oqý jylyna daıyn. Sonymen qatar Abaı men Tilendıev dańǵyldarynyń boıynda ornalasqan jańa mektep te bıyl iske qosylady. Buǵan qosa bıylǵy jyldyń sońyna deıin Kók­tal, Ilınka aýyldary men Tilendıev dańǵylynyń ońtústiginde, sondaı-aq Esil­diń sol jaǵalaýyndaǵy ákimshilik ortalyǵynyń mańaıynda ornalasqan 4 mektep te paıdalanýǵa beriledi. “Eger jyl sońyna deıin atalǵan mektepterdiń aktileri men qajetti qujattarynyń barlyǵy daıyndalatyn bolsa, oqý jylynyń ekinshi jartysynda biz osy bilim oshaqtarynda balalardy oqytý jumysyn bastaımyz. Buǵan biz qazirdiń ózinde daıynbyz”, dedi basqarma bastyǵy. * Qostanaıda 12,2 mıllıard teńgeniń jobalary júzege asty. Birinshi jar­tyjyldyqta qatarǵa qosylǵan olar 6 jobany quraıdy. Al jyldyń sońyna deıin jalpy quny 7 mıllıard teńgeden asatyn taǵy 5 joba júzege aspaqshy. Oblys ákiminiń orynbasary Arman Ábenovtiń aıtýynsha, aǵymdaǵy jyly jalpy quny 25 mıllıard teńgeniń 4 jańa jobasyn júzege asyrý bastaldy. Ol sondaı-aq, birinshi jartyjyl­dyq­taǵy oblystyń áleýmettik-ekonomı­ka­lyq damý kórsetkishteri, byltyrǵy kezeń­men salystyrǵanda oń dınamıkaǵa ıe ekenin, oblys boıynsha kóptegen kór­setkishterdiń ósý qarqyny, respýb­lı­kalyq ortasha kórsetkishten áldeqaıda joǵary ekenin atap kórsetti. Aǵymdaǵy jyly negizgi kapıtalǵa sa­lynǵan ınvestısııalardyń kólemi 54 mıl­lıard teńgeden asyp otyr, bul byl­tyrǵy jylǵy deńgeıdiń 117,7 paıyzyn quraıdy. Respýblıkalyq bıýdjetten bólingen qarjynyń 8,8 mıllıard teńgesi ıgerilip bitti, bul 2009 jyldyń sáıkes kezeńindegiden 1,5 esege kóp. “Egemen-aqparat”. JOLAMANNYŃ JOLY AMAN, SÝY TUShY Semeıde qalamen japsarlas kentter barshylyq. Sonyń kóbinde negizinen ózimizdiń qandastarymyz turady. Al keshegi keńes zamanynda sol eldi mekenderge sonshalyqty kóńil bólinbegeni shyndyq. Sondaı kentterdiń biri “Jolaman” dep atalady. Erterekte munda kelip turaqtaǵysy kelmegender ázil-shyny aralas “Jolamanǵa  jolaman” desetin. Sóıtip júrgende qudaı ońdap elimiz egemendikke qol jetkizip, táýelsiz memleket atandyq. Al táýelsizdik jeńisi men jemisi kóp uzamaı-aq sezile bastaǵan. Iаǵnı, buryn mundaǵy jetkinshekter Jańasemeıdegi qazaq mektebine sonshalyqty qıynshylyqpen baryp, kelip oqysa, endigi jerde Jolamanda jańadan qazaq mektebi tezdetip qatarǵa qosylǵan. Sonyń shapaǵatyna osy mańdaǵy Holodnyı klıých, Kırpıchnyı kentteriniń jetkinshekteri de bólengen. Al odan keıin Jolamanda ile-shala atalǵan kenttiń týmasy, belgili kásipker Marat Qurmanbaıdyń qaıyrymdylyq kómegimen jańa meshit salynyp, iske kirisken. Sońǵy bir-eki jyldyń jańalyǵyna keletin bolsaq, munda aýyz toltyryp aıtarlyqtaı ıgi ister barshylyq. Aıtalyq, qalaǵa kire beristegi kenttiń joly jóndelip, jaıaý júrginshiler úshin trotýar salyndy, jol jaǵalaı aǵash egildi, aıaldama jańadan boı kóterdi. Sóıtip, kentpen birge qalaǵa kire beristiń de óńi kirip qaldy. Balalarǵa arnalǵan oıyn alańy da kenttiń ajaryn asha tústi. Biraq, solaı deıturǵanmen, kent turǵyndarynyń kóńilindegi bir alań jýyrda ǵana sheshildi. Ol – aýyz sý máselesi. Bul ózi artyq-kemi joq alpys jylǵa sozylǵan, taýsylyp bitpeıtin jyr edi. Soǵan endi qala ákimi Meıramhat Aınabekov núkte qoıyp otyr. Kent turǵyndary ákimniń jyl basyndaǵy esebinde osy suraqty alǵa tartqan-dy. Sonda ákim bul másele bıylǵy jazda sheshilip qalatyndyǵyna sendirgen. Shyndyǵynda Jolamanǵa sý qubyryn tartý jospar boıynsha 2012-2013 jyldarǵa belgilengen bolatyn. Sondyqtan da mundaǵylardyń ıgi istiń bıyl atqarylatyndyǵyna senimderi az edi. Abyroı bolǵanda, ákim de sózinde turdy. Osy jumys ózderine senip tapsyrylǵan “Semeıvodokanal”  mekemesi senim údesinen shyǵa bildi. Osy oraıda, jergilikti azamattardyń  atalǵan sharýaǵa óz erikterimen qolǵabys tıgizgenin aıta ketkenimiz jón. Iаǵnı, eni óte tar kóshelerge tehnıka kúshi jete almaǵan kezde jolamandyq jastar qol kúshimen kómekke kelgen. “Jumyla kótergen júk jeńil” degen. Sóıtip, shilińgir shildede sýsap otyrǵan jolamandyqtar aýyz sýǵa jaryp qaldy. Muny endi jergilikti basshylyqtyń sheshimdi iskerligi, eń bastysy, el táýelsizdiginiń arqasy demeske bolmaıdy. Osyndaı bereke-birlikten soń mundaǵylar burynǵy renishti sózderinen tyıylyp, endi “Jolamannyń joly aman, sýy tushy” dep ándetetin boldy. Dáýlet SEISENULY, Semeı.

Ortalyq memlekettik organdardyń ınternet-saıttary

Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti          www.government.kz Ishki ister mınıstrligi       www.mvd.kz Qorǵanys mınıstrligi      www.mod.kz Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi         www.eco.gov.kz Bilim jáne ǵylym mınıstrligi       www.edu.gov.kz Syrtqy ister mınıstrligi               www.mfa.kz Densaýlyq saqtaý mınıstrligi      www.mz.gov.kz Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi      www.mtk.gov.kz Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi               www.enbek.gov.kz Qarjy mınıstrligi           www.minfin.kz Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi              www.minplan.kz Ádilet mınıstrligi             www.minjust.kz Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi   www.emer.kz Mádenıet mınıstrligi      www.sana.gov.kz Baılanys jáne aqparat mınıstrligi            www.bam.gov.kz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi                www.minagri.kz Ekonomıkalyq damý jáne              www.minplan.kz saýda mınıstrligi - Týrızm jáne sport mınıstrligi    www.mts.gov.kz Munaı jáne gaz mınıstrligi          www.memr.gov.kz Indýstrııa jáne jańa  tehnologııalar mınıstrligi  www.mit.kz Statıstıka agenttigi                                   www.stat.kz