Rýhy berik el erteńine senimdi

Búginde búkil elimiz sekildi Almaty oblysy da ındýstrııalandyrý besjyldyǵynyń alǵashqy jylyn qarqyndy bastap, negizgi kórsetkishter boıynsha aldyńǵy qatardan kórinip keledi. Tipti Qazaqstan ǵana emes, basqa kemeldengen memleketterdiń ózine zil batpan salmaq bolarlyq Qyzylaǵash qasireti de oblystyń alǵashqy damý qarqynyn báseńdete alǵan joq. Eń aldymen Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı qamqorlyǵy arqasynda, memlekettiń jáne barsha qazaqstandyqtardyń naqty kómegi negizinde soıqan sý tasqynynyń saldarynan typ-tıpyl bolǵan aýyl búginde jańadan salyndy. Qandaı da bolsyn qıyndyqtardy jeńýge, kóp bolyp jumyla kirisse bıik mejelerge jetýge bolatyndyǵyn Almaty oblysynyń uıymshyl jurtshylyǵy iskerlikterimen, izdenisterimen, tatýlyǵymen, birligimen dáleldep otyr. Mundaıda basty da sheshýshi faktor retinde rýh beriktigin aıtqan jón bolar. Elbasy saparynyń birinshi kúngi baǵytyna nazar aýdarsańyz, sol rýhty qaıraı túsý, sóıtip, berekeli búginimizdi erteńgi senimdilikke jalǵaý degen maqsatty ańdaǵandaısyz. Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zı­denti – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Ábishuly Na­zarbaev óńirdegi jumys saparyn Taldy­qor­ǵan áskerı garnızonynyń quramalary men bólimderinde bolýdan bastady. Avıa­sııa bazasynyń áýejaıynda Nursultan Ábishuly quramanyń avıasııalyq tehnı­ka­symen, onyń jaýyngerlik múmkindik­teri­men tanysty. Qazaqstan áskeriniń áýe shabýylynan qorǵanys kúshteriniń ush­qysh­tary iri aýqymdy halyqaralyq jat­tyǵýlarǵa áldeneshe ret qatysqan. Qazir olar Qazaqstan Respýblıkasy Konstı­týsııasynyń on bes jyldyǵyna arnalǵan áskerı paradqa ázirlenýde. Áskerı tehnıkalarmen tanysyp, ushqyshtarmen kezdesý barysyna Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekov túsinik berip júrdi. Joǵarǵy Bas qolbasshy merzimdik jáne kelisim-shart boıynsha qyzmettegi áske­rı­ler parashıýtpen sekirýge ázirlenip jatqan áýe desanty kesheninde boldy. Qarýly Kúshterdiń Aeroutqyr áskerine tıesili bul bólim TMD-daǵy eń úzdik­ter­diń biri bolyp tabylady jáne UQShU-nyń Ujymdyq jedel áreket kúshteriniń quramyna kiredi. Berik rýh pen temirdeı tártiptiń áskerleri elimizdiń beıbit ómirin qyraǵy kúzetedi. Elbasy sondaı-aq áskerı qyzmetshiler turatyn Taldyqorǵan kottedj qalashy­ǵynda boldy. Adamnyń rýhty bolýy onyń boıyna bala jasynan darytylǵan bilim men tárbıege baılanysty bolsa kerek. Mem­leket basshysy jáne oblys ákimi Serik Úmbetov pen Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy Aslan Mýsın bastaǵan resmı adamdar qalanyń shyǵysynda boı kóte­rip, jańa oqý jylynda shákirtterge esigin aıqara ashatyn kóp qabatty “Nazarbaev zııat­ker­lik mektebine” kelgende erteńgi kún­niń ıe­lerin ózimiz tárbıeleýge tıispiz deıtin urannyń qalaı iske asyp jat­qa­ny­na kýá bol­dyq. Mektep aýlasynda Mem­leket bas­shysyn búldirshinder qýanyshpen qarsy aldy. Jańa oqý jylynda arnaıy irikteýden ótken 600 oqýshy jańa mekteptiń tabal­dyryǵyn attaýǵa daıyn. Mektep dırek­to­ry Gúlaıym Baıjıkenova munda mate­matıka men fızıka pánderi tereńdetilip oqytylatynyn jetkizdi. Zııatkerlik mektep qurylysyna bıýd­jet­ten 2,5 mlrd. teńge jumsalyp, bilim ordasy oqýǵa qajettiliktermen tolyqty­ryl­sa, ınteraktıvti quraldarmen jab­dyq­talǵan 59 pán kabınetteri, tehnıkalyq quraldarmen tolyqtyrylǵan 816 oryndy májilis jaıy, konferens zal, elektron­dy abonement ornatylǵan kitaphana, zııatkerlik tetikterdi úlgileý múmkindigi bar robottyq tehnıka zerthanasy, shákirt­terdi ǵaryshtyq, medısına jáne basqa saladaǵy ǵylymı-zertteý jumysyna tar­tý­ǵa múmkindik beretin nanotehnologııa zerthanasy, pedagogtik aqparattyq tehno­lo­gııalardy yqpaldastyrý ortalyǵy, dá­ristik sabaqtar aýdıtorııasy shákirtterdiń sapaly bilim alýyna degen barlyq talap­tarǵa jaýap beretindigin Elbasy jaqsy baǵalady. Shákirtterdiń salamatty ómir saltyn qalyptastyrýyna baǵyttalǵan eki basseın, osynshama ashana, sport zaly men shynyǵý alańy, taǵy basqa oryndar kóz tartady. Mektep janyndaǵy 90 orynǵa laıyq­talǵan balabaqsha úsh baǵytty til máselesi boıynsha 3-6 jas aralyǵyndaǵy búldir­shinderdiń til syndyrýyna múmkindik týǵyzbaqshy. Qaratal shaǵyn aýdanyndaǵy ásem ǵımaratta el erteńi úshin qyzmet etetin us­tazdardyń bilimdi, bilikti jetkinshek daıyndaýyna tolyq jaǵdaı bar. Atalǵan mektepte 7-synyptan bastap shákirtter Prezıdent grantymen oqytylmaqshy. Bıylǵy oqý jylynda 240 balanyń grant­qa ıe bolý múmkindigi bar eken. Elimizdi jańa bıikke bastaıtyn strategııalyq maq­satty júzege asyratyn tájirıbeli ustaz­dar arnaıy irikteýden ótken, mamandy­ǵy­nyń qyry men syryn meńgergender qatarynan jasaqtalǵanynyń ózi aldaǵy maqsatty jumystyń dáleli deýge bolady. Nursultan Ábishuly zııatkerlik mek­tep­terdiń ómirimizge laıyqty jan-jaqty jetilgen urpaq tárbıeleýdegi mańyzdy­ly­ǵy men oqý úrdisin álemdik deńgeıde oqytý múmkindikteri qarastyrylǵan mekteptegi reseılik ǵalym Oleg Igorovıch Mýhınniń jańa elektrondy oqý baǵdar­lamasyn kórdi. Baǵdarlama ár balanyń boıyndaǵy qabiletin ashatyny jáne ata-ana men ustazdar arasynda elektrondy baılanys ornatylatyny tamashalandy. Shahardyń shyǵys jaǵyndaǵy qaz-qatar ornalasqan ásem ǵımarattar “Qara­tal” shaǵyn aýdanyn sáýlettendire túsken. Olar búginde el ıgiligi úshin qyzmet etse, bıylǵy kóktemde til úırenem deýshilerge esigin aıqara ashqan Til saraıynyń syrt­qy symbaty kóz qyzyqtyrady. Memle­ket­tik tildiń mártebesi jaıly árdaıym jetkize aıtatyn Memleket basshysy atal­ǵan nysannyń tirligimen tanysýǵa ýaqyt tapty. Oblystyq tilderdi damytý basqar­ma­synyń bastyǵy Táńirbergen Qasym­ber­kebaev Elbasyna mundaǵy jumys jaı­ly qysqasha maǵlumat berdi. Eki qabattan turatyn qurylysy jyl ishinde aıaqtalyp, bıyl aqpanda iske qosylǵan ǵımarattyń jalpy aýmaǵy 1800 sharshy metr. Birinshi qabatta qazaq tilin oqytatyn úsh, orys jáne aǵylshyn tilderi kabınetteri orna­lasqan. Ekinshi qabatta oblystyq tilderdi damytý jónindegi basqarma qyzmetker­leri, “Memlekettik tildi oqytý ortaly­ǵy”, ádistemelik kabınetter bar. Sondaı-aq 32 orynǵa laıyqtalǵan ilespe aýdarma júıesi (qazaq, orys, aǵylshyn), tıisti qurylǵylar ornatylyp, “dóńgelek ústel” ótkizýge arnalǵan keń májilis, 70 oryn­dyq shaǵyn jıyn zaldary qajetti qural­darmen jabdyqtalyp, qandaı sharany bolsyn joǵary deńgeıde ótkizýge múm­kindik jasalǵan. Ǵımaratta beınebaqylaý júıesi, der­bes ATS ornatylǵan. Elbasy osyndaǵy til úırenýshilermen pikirlesip, sońǵy úlgide jabdyqtalǵan oqý ǵımaratyndaǵy memlekettik jáne basqa da tilderdi oqy­tý­dyń mańyzdylyǵyn kórdi. Til úırený­shi­lerdiń keıbiri Elbasyna Qazaqstanda týyp ósse de, áli de qazaq tilinde jaqsy sóı­leı al­maıtyndyqtaryna uıatty eken­digin jasyr­maı, osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa bet burǵandaryn aıtty. Al deni qazaq tilinde erkin sóıleı alatynyn kórsetti. Memleket basshysy jer jannaty Jetisýdaǵy jumys saparyn eki jyl bu­ryn paıdalanýǵa berilgen Dostyq úıinde jalǵastyrdy. Elbasyn aýlada oblystaǵy 23 etnomádenı ortalyq ókilderi aıshyqty ulttyq kıim men sazdy án-bıimen dý­man­datyp, emen-jarqyn peıilde qarsy alsa, qaladaǵy “Ájeler” ansambli aıtqan “Úsh­qońyr” ánine Elbasy da qosyldy. Qaı ult ókili bolmasyn Jetisýdy meken etken ulttardyń mádenıeti men tiliniń, óneriniń damýyna jasalǵan jaǵdaıǵa rızashylyǵyn aıtyp, ózderiniń Qazaqstandaı eldiń tur­ǵyny bolǵanyn Allanyń syıy retinde qa­byldaıtyndyqtaryn maqtanyshpen jaıyp saldy. “Ulaǵat” aqsaqaldar keńe­siniń, “Birlik” jastar birlestiginiń múshe­leri el bolashaǵy, jastar tárbıesi, ulttyq salt-dástúrlerdiń búgingi jaıyn baıandap berdi. Tatar etnomádenı ortalyǵynda bolǵan Prezıdent horeografııa, akt zal­daryn ara­lady. О́ńirdegi etnomádenı or­talyq kór­kemónerpazdarynyń konsertin tamashala­dy. Tili basqa, tilegi bir, júzi basqa, júregi bir kóp ulttardy biriktirgen kıeli sha­ńyraqqa qosh keldińiz, dedi olar tebirene. О́rkenıetti qoǵam qurýdaǵy baıandy bastama – tilderdiń úshbaǵyttylyǵy nátı­jesinde ómirge kelgen Til saraıynda búginde úsh til jan-jaqty oqytylýda. Oǵan qosa, ásem konferens zalda shetel qonaqtaryn uıalmaı qarsy alatyndaı jaǵdaı jasalǵan. Munda bir otbasynyń balasyndaı kóp ult ókilderi tatý-tátti, salt-dástúr, tilin, dinin saqtap, bas qosa­dy. Osynyń naqty dáleli retinde olar oblys jurtshylyǵy atynan Elbasyna el ıgiligi jolyndaǵy izgi isterińiz ońǵa bas­syn, Alla taǵalanyń Sizge degen yqylas-nıetinen boıyńyzǵa kúsh-qýat quıylsyn degen izgi pikirlerin jaýdyryp jatty. Dostyq úıinde ornalasqan etnomáde­nı ortalyqtar men uıymdar úshin barlyq jaǵdaı jasalsa, birinshi qabatta mýltı­medııalyq ortalyq, lıngafon kabıneti, dybys jazý stýdııasy men ákimshilik ka­bınetteri kelgenderge qyzmet kórsetýde. Úlken jıynjaı, ádistemelik kabınet, horeografııa, shaǵyn májilis zaldary, Qazaqstan halqy kishi Assambleıasy kabınetteri ekinshi qabatqa ornalasypty. Ǵımarat qurylysyna oblystyq bıýdjetten 496,3 mln. teńge bólinip, ony salý barysynda ulttyq-mádenı ortalyq jumystarynyń erekshelikteri men qa­jettilikteri tolyq zerttelip, eskerilgeni de ańǵarylady. Jalpy ortaq Otanymyz­daǵy basty qundylyq – dostyq, yn­ty­maq bolsa, oǵan atalǵan nysannyń ataýy da, atqaratyn isi de naqty dálel bola­tynyna taǵy bir márte kóz jetti. Jalpy alańy 4217 sharshy metrdi quraıtyn ny­sanda memlekettik tildi, ózge ult tilderin úırenýge arnalǵan mýltımedııalyq jáne lıngafon ortalyǵy, dybys jazý stý­dııasy, bı jáne akt zaldary, Assambleıa sessııalaryn ótkizýge arnalǵan úlken jıyn zaly osyndaǵylardyń mádenı-tur­mystyq talǵamyna jaýap berip, qaı­tarym­men jumys jasaýyna jol ashyp otyr­ǵanyn aıtqannyń artyqtyǵy joq. Demek, memlekettik til mártebesi, bola­sha­ǵy jaıly myń aıtqannan osyndaı naq­ty is atqarǵannyń áldeqaıda paıdasy zor ekenine barshanyń kózi jetti deýge bolady. Kúmisjan BAIJAN. ---------------------------------- Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.