Hıddınk

Álemge áıgili sport sańlaǵy

“О́leńniń keı-keıde qalaı-qalaı týatynyn bilse­ńiz­der ǵoı sizder...” – Anna Ahmatovanyń bir joly osylaı degeni bar eken. Sóz patshasynyń jaıy solaı bolǵanda kúnde shyǵyp jatqan gazettegi jýrnalıstik maqalalardyń qalaı-qalaı jazylyp qalatynyn aıtpasa da túsinersiz. Myna maqalanyń dúnıege kelýi de tosyn bolǵaly tur. Sebebin áńgimeniń sońyna qaraı aıtarmyz. Áýeli azdaǵan sheginis jasap alaıyq. ...Aýylǵa jas maman keldi. Almaty deneshynyq­tyrý ınstıtýtynyń túlegi. Aty-jóni – Abrek Ospanov. Bizdiń Besqubyrdaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy mektepke fızrýk bolyp ornalasty. Sol kúnnen demeı-aq qoıaıyqshy, sol aıdan demeı-aq qoıaıyqshy, eki-úsh aıdan keıin-aq ómir ózgerip ketti. Biz úshin. Jetinshi klass oqýshylary úshin. Joq, búkil mektep úshin. Joq, búkil aýyl úshin. Másele Sáken mektebine soǵan deıin joǵary bilimdi deneshynyqtyrý mamany kelmegeninde ǵana emes edi. Onsha anyǵyn bilmedik, tipti bizden buryn mektebimizde ondaı dıplomdy muǵalim bolsa bolǵan da shyǵar. Áıteýir, bizdiń bala sanamyzda Abrek aǵaı, búgingi tilmen aıtsaq, naǵyz reformator kúıinde qaldy. Úıir­meden úıirme qurylyp, seksııadan seksııa ashylyp, jarystan jarys jalǵasatyn boldy. Aınalasy bir jyl­dyń ishinde fýtbol alańy jabdyqtaldy, basket­bol, voleıbol, jeńil atletıkadan bizdiń mektep keıde aýdan ortalyǵyndaǵy “Lenın joly” orta mektebinen (aıtqandaı, О́zekeń – О́zbekáli Jánibekov KazPI-di bitirip barǵan boıda aldymen sol mektepte tarıh pánin oqytqan) ozyp ketetindi shyǵardy. Biz bárimiz sa­baq­tan kele sala apyl-ǵupyl aýqattanyp alyp, qaıtadan mektepke júgiretindi shyǵardyq. “Sovetskıı sport”, “Sportıvnye ıgry” sııaqty gazet-jýrnaldardy jaz­dy­ryp alatyndy shyǵardyq. Bizdiń úıdiń dál irgesindegi “Kenenbaı sazdan” shyqpaıtyndy shyǵardyq. Birazymyz sportpen tap sonyń sońyna túsetindeı aı­nalystyq tipti.  Ras, dál sol mektepten beri qoıǵanda respýblıkaǵa tanylǵan sportshy shyǵa qoıǵan joq. Búginde o dúnıelik Abrek aǵamyz da aty alysqa jaıylǵan jattyqtyrýshyǵa aınala alǵan joq. Biraq, ol kisiniń bizdiń boıymyzǵa namys otyn jaǵyp, oıymyzǵa básekeshildik rýhyn sińirip ketkeni ras. Sport mamanynyń, kásibı jattyqtyrýshynyń ómirde qandaı oryn alatynyn solaı sezingenbiz. Árıne, ár istiń óz sańlaqtary, óz juldyzdary bar. Sport jattyqtyrýshylary da sondaı. Biz búgin fýt­bol jattyqtyrýshylarynyń búkil álem moıyndaǵan jaryq juldyzy jaıynda áńgimelekpiz. Bulaı aıtýdyń ózi ońaı da emes. Teledıdardan fýtbol kóre bastaǵan kezimizden beri qaraı tartsaq ta talaı-talaı tarlandardyń aty-jónin jatqa aıta alamyz. Bala kúnnen ózimizdiń sovet sportyndaǵy Mıhaıl Iаkýshın, Gavrııl Kachalın, Konstantın Bes­kov esimderine qany­ǵyp óstik, keıin Valerıı Lobanovskıı, Iýrıı Semın, Valerıı Gazzaev basqarǵan komandalardyń oıyn órnegine kóz qandyrdyq. Al Marıo Zagallo, Frans Bekkenbaýer, Iohan Kroıf (buryn Krýıf dep ja­zylatyn), Marko Van Basten, Fa­bıo Kapello sııaq­ty fýtbol jattyqtyrýshy­lary­nyń aty ańyz­ǵa aınalǵan deýdiń esh artyqtyǵy joq. Bizdiń búgingi maqalamyzdyń keıipkeri de qazirdiń ózinde sol ulylar qatarynan oıyp turyp óz ornyn alǵany anyq. Ol adam – endi dál bir aptadan keıin elordamyz Astana tórindegi jańa stadıon alańyna jańa komandasyn – Túrkııa qurama komandasyn alyp shyǵatyn Gýs Hıddınk. Saýytbek ABDRAHMANOV. “Sport degen bir sıqyr” – otandyq sport jýrnalıstıkasynyń daýsyz sańlaǵy Seıdahmet Berdiqulovtyń bir kitaby osylaı atalatyn. Iá, jumyr Jerdi sport atty sıqyr baýrap alǵaly biraz boldy. Búginde planeta ómirin sportsyz kóz­ge elestetý qıyn dep jazý qyzdyrmanyń qy­zyl sózi, jadaǵaı jýrnalıstıkanyń dál ózi. Sport ómir­diń órnegi sıpatynan asyp, ómirdiń ózine aı­nalyp ta úlgerdi. О́tken ǵasyrdyń 60-shy jyl­da­rynda Salvador men Gondýras qurama koman­da­larynyń kezdesýi kezindegi qaqtyǵystyń aıaǵy eki eldiń soǵysymen bitkenin umyta qoıǵan joq­pyz. Sol ǵasyrdyń 70-shi jyldarynda arab-ız­raıl soǵysy tusynda eki jaqtyń kelisimimen urys qımyldary álem chempıonaty oıyndarynyń teletranslıasııasy kezinde, eki taımnyń ýaqytyna shektep toqtatyla turǵany da bolǵan. Kezinde Ma­ra­dona týraly maqalamyzda (2006, 9 maýsym) kel­tirilgen myna jaıdy esińizge taǵy sala keteıik. 1969 jyly Ulybrıtanııa korolevasy Elızave­ta II Brazılııaǵa barǵanda bolǵan oqıǵa barshaǵa belgili. 200 myń jankúıer syıatyn álem­degi eń úlken “Marakana” stadıonynda koroleva­nyń qur­­me­tine fýtbol matchy uıymdastyrylady. Oıyn so­ńy­nan Elızaveta II Pelege eskertkish kýbok tapsy­ra­dy. Kýbokty ataqty fýtbolshynyń qolyna usta­tysymen keri burylady. Sol kezde el korolevasy men fýtbol koroliniń qatar turǵan sátin sýretke tartyp úlgere almaı qalǵan foto­graf­tardyń bireýi: “Koroleva, toqta! Peleniń janyna baryp tur!”, dep aıqaılap jiberedi… Asyryp aıtty demeńiz, Pele, Eısebıo, Bek­ken­baýer, Platını, Rıvaldo, Ronaldo, Ronaldınıo, Zıdan, Bekhem sııaqty oıynshylar­dyń ataq-dań­qy eshbir korolińizden kem túspeıdi. Aıtqandaı, osy tusta búkil álemde el gımnderi eki jaǵdaıda ǵana oryndalatynyn da aıtaıyq. Onyń birinshisi – el basshylarynyń shet elderge memlekettik saparmen barýy. Onyń ekinshisi – el sportshy­synyń dúbirli jarysta altyn medal alýy. Bul sózge túsindirme qajet bolmas. Ánsheıinde de elikkish adamzat balasy sport degen­de, ásirese fýtbol degende tipti jeligip kete­di. 1998 jyly Fransııa fýtboldan álem chempıo­ny atandy. Fınaldyq oıynda fransýzdar ataqty brazılııalyqtardy 3:0 esebimen qırata jeńdi. Eki dopty Zıdan baspen soqty, úshinshi golǵa dop berdi. Sol tusta búkil elde túbi aljırlik Zınedın Zıdan­dy Fransýz Respýblıkasynyń prezıdenti­niń saılaýyna kandıdat etip usyný jóninde qol jınaý naýqany bastalyp ketkeni bar... Ol naýqandy fýtbolshynyń ózi toqtatqan. Sport áleminde sondaı jaǵdaı 2002 jyly qaıtalandy. Bul joly túbi gollandııalyq qana emes, ózi de Gollandııa azamaty Ońtústik Koreıa Res­pýblı­kasynyń prezıdenttigine usynyla jazdady. Bul joly da sol naýqanǵa qol jınaý bo­la­shaq kandıdattyń ótinishi boıynsha toqtatyldy. Iá, fýtboldan kelesi álem birinshiliginen keıin Ońtústik Koreıa qurama komandasynyń bas bapkeri Gýs Hıddınk sol elde shyn máninde ulttyq batyrǵa aınalǵan. “2002 jylǵy álem chempıonatynan keıin gollandııalyq jattyqtyrýshy Gýs Hıddınktiń esimi Ońtústik Koreıada kósheler men stadıondarǵa berildi, onyń eskertkishteri ornatyldy, gollan­dyq­ty el prezıdenti qyzmetine kandıdat etip usyný ıdeıasy kóterildi. Ońtústik Koreıada odan ótken tany­mal adam bolǵan joq...” – bıyl Máskeýdiń “Veche” baspasynan shyqqan “Sto velıkıh fýtbolnyh trenerov” kitabynyń avtory Vladımır Malov tap osylaı jazady. Koreıler óıtpegende qaıtsin? Koreıada fýt­bol kenjelep qalǵan bolsa. Koreı jankúıerleri óz komandasynyń sol álem birinshiliginiń aqtyq jarysyna qosylǵanynyń ózine qýanyp júrse. Toptyq týrnırden shyǵyp, fınaldyń segizden bir bóligine ótkeniniń ózine ólip-óship, kóshede bir-biriniń betin óbip júrgende ol belesten de óte shyǵyp, shırek fınalǵa jetse. Odan ótkenderine qýanyshtan esterin jııa almaı jatqanda el komandasy jartylaı fınalǵa shyǵa kelse. Árıne, qýanady. Júrekteri jaryla qýanady. Onyń ústine Koreıa qurama komandasy bul bıikke álsizdeý topqa túskenniń, jerebe sátinen shyq­qannyń arqasynda kóterilmegen. Koreıa ko­man­dasy jartylaı fınalǵa jetkenshe Portýgalııany jeńgen, Italııany jeńgen, Ispanııany jeńgen! Osy keremetti jasaǵan adam Gýs Hıddınk edi. Reseıdiń Birinshi arnasy túsirgen “Hıddınk Gýs Ivanovıch” degen derekti fılm bar eken. “Eken” deı­tinimiz – ol fılmdi ózimiz osy maqalaǵa kiris­ken aldyńǵy kúni ǵana kóre aldyq. Jaqsy lenta. Artyq-aýys sózi joq, keıipkerdiń balalyq shaq jaıyndaǵy áńgimesinen órbite otyryp, búkil ómirin kóz aldyńyzǵa keltiredi. Gýs Hıddınk 1946 jyly Gollandııanyń Germanııamen shekteser tusyndaǵy Varseveld degen kishkentaı qalashyqta týǵan. Alty balaly otbasynan. Beseýi ul bala. Jastaıynan teńbil dop qýalaǵan Gýs sondaǵy “De Grafshap” klýbyn­da biraz jyl oınaǵan. 1970-1972 jyldary ataqty “Eındhovende” de óner kórsetipti, áıtse de sol eki jyldan keıin óz komandasyna qaıtyp barǵan. 30 jasynda AQSh-qa ketip, sonda “Va­shıng­ton Dıplomats” klýbynda oınaıdy da, Gollandııaǵa oralǵan soń alańǵa shyǵýyn óziniń “De Grafshap” klýbynda aıaqtaıdy. Qysqasy, Hıddınk fýtbolshy re­tinde aıryqsha tanymal bolǵan emes. Ári fýt­bol­shy, ári jattyqtyrýshy retinde ulylar qataryna qosylý sırek. Sol sırek baqyt Marıo Zagallo, Frans Bekkenbaýer, Iohan Kroıf, Marko van Basten sııaqty sańlaqtardyń ǵana mańdaıyna ja­zylǵan. Kúni keshe Ońtústik Afrıka Respýblıka­syn­da ótken álem birinshiliginde uly Maradona jat­tyqtyrǵan Argentına komandasy­nyń jalpa­sy­nan túskenin búkil jahan kórdi. Mundaı mysaldar kóp. Gýs Hıddınk óz baqytyn jattyqtyrýshylyq qyzmetten tapqan. Osy jolǵa túskenine 4 jyl jańa tolǵanda ataqty “PSV Eındhoven” klýbynyń tiz­ginin ustaýǵa qol jetkizgen. Hıddınk klýbqa kele sa­lysymen áıgili Rýýd Gýllıttiń “Mılanǵa” aýy­syp ketkenine qaramastan, jańa jattyqtyrý­shy­nyń basshylyǵymen “Eındhoven” sol jyly-aq chempıon atanady. Kelesi 1988, odan keıingi 1989 jyl­darda da Gollandııa chempıondyǵyn qoldan shy­ǵarmaıdy. 1988 jyly “Eındhovenniń” Eýropa chem­pıondary kýbogyn jeńip alýy jasy qyryqtyń qyr­qasyna jańa shyqqan jattyqtyrýshynyń ata­ǵyn búkil Eýropaǵa jaıady. Sodan keıin-aq ony jan-jaqqa shaqyrý bastalǵan. Aldymen túriktiń “Fener­bahchesin”, odan keıin ıspannyń “Valen­sııa­syn” basqaryp, eki komandany da jeńis bıigine jet­kizgen Hıddınkke 1995 jyly Gollandııa qurama­synyń tizgini senip tapsyrylady. Ol óz eliniń komandasyn 1998 jylǵy Fransııadaǵy álem chempıonatyna daıyndaýǵa kirisken kezeń golland fýtboly­nyń quty qashyńqyrap, qadiri ketiń­kirep turǵan kezi bolatyn. Hıddınktiń basshy­lyǵymen golland­yqtar munyń aldyndaǵy 20 jyldyń ishinde baǵyndyra almaǵan bıikterden asty. Segizden bir fınalda Iýgoslavııany (elder bir qu­ramaǵa qosylǵan edi), shırek fınalda Argentına quramasyn jeńip, tek jartylaı fınalda brazılııa­lyq­tarǵa, onyń ózinde oıynnan keıingi penaltı serııasynda ǵana jol berdi, sóıtip birinshilikten qola medalmen oraldy. Gýs Hıddınktiń sol jyly álemdegi eń ataqty, eń qymbat klýb sanalatyn “Realǵa” shaqyrylyp júrgeni de sondyqtan edi. Hıddınk Madrıdke barǵan jyly-aq “Real” (ony “korol klýby” dep te ataıtynyn bilesiz) Tokıoda Brazılııanyń “Vasko da Gama” klýbyn utyp, Kontınentaralyq kýbokty jeńip alǵan. Sodan keıin ǵoı koreılerdiń Hıddınkti attaı qalap, el qurama komandasyn “súıegi bizdiki, eti sizdiki” dep qolǵa beretini. Odan qandaı ǵajaıyp nátıje shyqqanyn maqalanyń basynda aıtyp óttik. Joq, “aıtyp óttik” dep qoıa salatyn jer emes bul. 2002 jylǵy álem chempıonaty eki elde – Ońtústik Koreıa men Japonııada ótkeni belgili. Ońtústik Koreıa fýtbol federasııasy Hıddınktiń aldy­na eki maqsat qoıady. Birinshisi – irikteý to­bynan shyǵý, ekinshisi – áıteýir Japonııadan tómen turmaý. Hıddınk eki maqsattyń ekeýine de qol jetkizdi. Koreılikter Polsha quramasyn 2:0 esebimen utty, amerıkalyqtarmen teń oınady, toptan shyǵý úshin portýgalııalyqtarmen teń oınasa da jetkilikti bolyp turǵan jerden olardy utyp ketti. Onymen de toqtap qalǵan joq. Italııany jeńip, shırek fı­nal­ǵa shyqty. Ispanııany jeńip, jartylaı fı­nalǵa shyqty. “Osy jeńisten keıin Ońtústik Ko­reıa­da ne bolyp, ne qoıǵanyn sýrettep jazý qıyn. Gollandııalyq jattyqtyrýshy endi jaı ǵana halyq batyry bolyp qoımaı, ulttyq komandany fýtbol Olımpine alyp shyqqan qudaıǵa aınaldy. Eger ol jartylaı fınal oıynynda da jeńiske qol jet­kizgeninde, tegi, onyń qurmetine hramdar turǵyzyla bastar edi” – Vladımır Malovtyń osy sózine eki Koreıanyń qaı-qaısysynda da tym qurysa bir ret bolyp qaıtqan ár adam senerine shúbá joq. Alaıda, hram­dar turǵyzylmady. Jartylaı fınalda Oń­tústik Koreıa quramasy Germanııa komandasynan 0:1 esebimen utyldy. Úshinshi oryn úshin bolǵan oıynda da koreılikter túrikterden basym túse almady. Munyń bári zańdy edi. Koreılik oıynshylardyń budan artyq óner kórsetýi múmkin emes edi. Osynyń ózi ǵalamat nátıje edi. Sol ǵalamatty Gýs Hıddınk jasady. “Hıddınk koreılikterdiń sanasyn tóńkerip túsirdi. Bárinen buryn ol el qurama komandasynyń basty mindeti Japonııadan jaqsy oınaý ǵana deıtin tar túsiniktiń tas-talqanyn shyǵardy”, dep jazady ınternet betinde Igor Rabıner. О́z maqsatyna qol jetkizý úshin Hıddınk tosyn qadamdarǵa da bara biledi. Koreıa komandasyn jattyqtyrýǵa kirisken kezde eldegi árbir jas mindetti túrde 3 jyl ásker qatarynda bolýǵa tıisti ekenin estıdi. Árıne, bul tártip el quramasynyń oıynshylaryna da qatysty. Jıyrma jasqa jańa jetkende mindetti túrde jasyl alańnan úsh jylǵa qol úzý kez kelgen fýtbol­shy­nyń qanatyn qaıyratyny anyq. Jurttyń bári Strelsov emes qoı. Strelsovtyń ózi de alańǵa qaıta shyqqanda dál burynǵydaı oınamaǵan. Sodan Hıddınk el basshylyǵyna: “Eger biz Italııany jeńsek, qurama komandadaǵy 23 oıynshy túgeldeı áskerde qyzmet etý mindetinen qutylatyn bolsyn” degen talap qoıady. Oıynǵa bir kún qalǵanda Hıd­dınktiń qaltafony shar etip, ar jaǵynan daýys estiledi: “Men el prezıdentiniń kómekshisimin. Oıyn­shylarǵa habarlaı berińiz: eger komanda ıtal­ıandyqtardy jeńse, olardyń eshqaısysy armııada qyzmet atqarmaıtyn bolady”. Erteńine Ońtústik Koreıa qurama komandasy Italııa qurama komandasyn jeńedi... Dańq tuǵyrynyń bas aınalardaı bıiginde, eshkimniń túsine de kirmeıtindeı qomaqty shart­tardan bas tarta turyp Koreıa quramasyn tastap shyqqan sebebin Hıddınktiń ózi bylaı túsindiredi: “Sóz bar ma, osynaý shalqyǵan shattyq pen sha­bytty tutas ultpen birge seziný tamasha-aq edi. Alaı­da, aqyry ketetin bolsań der kezinde kete bilý kerek. Men Koreıada kóshege shyǵýdan qaldym – tym ataqty bolyp kettim. Onyń ústine quramanyń jattyqtyrýshysy retinde naqty jumysty men 2005 jylǵa, ıaǵnı kelesi álem chempıonatynyń irikteý kezeńine deıin kútýge tıis edim. Oǵan qosa “Eın­dhovenge” bergen ýádem de bolatyn”. Budan keıin Hıddınktiń Avstralııa komandasyn basqaryp, 1974 jyldan beri álem birinshiliginiń fınaldyq bóligine de shyǵa almaı júrgen quramany chempıonattyń segizden bir bóligine ótkizgenin barsha jurt biledi. Biz úshin Hıddınk esimi ol Reseı fýtbol odaǵy­men shartqa otyryp, el quramasyn Eýropa chempıonatyna ázirleýge kirisken 2006 jyldan beri etene tanys. Qazaqstandyqtar bul kezeńdegi Reseı quramasynyń oıyndaryn túgel derlik kórgen. 2008 jylǵy Avstrııa men Shveısarııada qatar ótken Eýropa birinshiligindegi kezdesýler de este. “Koka-kola” kompanııasynyń shaqyrýy boıynsha sol jazda bir top jýrnalıstermen birge Avstrııa asta­nasyna attanǵanymyz, Reseı komandasynyń ıspan­dyqtarmen tartysty oıy­nyn tamashalaǵanymyz áli kúnge kóz aldymyzda. Reseı quramasy sonda Ispanııany jeńdi, Gre­kııa­ny jeńdi, Shvesııany jeńdi. Segizden bir fınalda Eýropa chempıondyǵynan negizgi úmitkerlerdiń biri sanalatyn Gollandııamen kezdesti. Golland jattyqtyrýshy basqaratyn Reseı komandasy Gol­landııaǵa qarsy shyqty. Olar toptyq týrnır­de Fransııany 4:1, Italııany 3:0 esebimen qırata jeńip, eshkimdi bet qaratpaı turǵan bolatyn. Jattyqtyrýshysy – Marko van Bastenniń ózi. Bul oıyn qazirdiń ózinde sport tarıhyna enip úlgerdi. Bul oıyn jaıynda jańaǵy Vladımır Malovtyń “Sto velıkıh fýtbolnyh matcheı” degen kitabynda ábden-aq áńgimelengen. Biz maqa­la basynda júgingen “Hıddınk Gýs Ivanovıch” atty fılmde ol oıynnyń eń bir áserli sátteri­niń bári kóz aldyńyzǵa kólbeńdeı keltiriledi. Mine, match bastala bergende golland qorǵaýshyla­ry Andreı Arshavındi shalyp qulatty, Iýrıı Jırkov soqqan aıyp dopty qaqpashy zorǵa qaı­tar­dy. Mine, sol qaqpashy endi Arshavınniń soq­qysynan keıin dopty alań shetine jiberip jatyr. Taǵy bir sátte Roman Pavlıýchenko aıyp alańyna tastalǵan dopqa aldymen jetip, gol salyp jatyr. Ile-shala gollan­dyq­tar jaýap qaıtardy. Esep 1:1. Oıynnyń negizgi ýaqyty osylaı aıaqtaldy. Mundaıda beriletin ár­qaısysy 15 mınóttik eki shaǵyn taımnyń birinshisi nátıjesiz bitti. Sonda kórsetti reseılikter óziniń bar múmkindigin. Úziliske deıin anyq dop soǵý múmkindigin jiberip alǵan Andreı Arshavın 112 mınótte sol qanattan quıyndatyp kelip dopty qaq­pa baǵanasynyń arǵy basyna tastady. Qaqpashydan asyp ketkenimen syrtqa shyǵyp bara jatqan dopqa aldymen Dmıtrıı Torbınskıı jetti. Esep 2:1. Oıynnyń 116 mınótinde taǵy da sol Arshavın neshe túrli fınttermen aıyp alańyna jol taýyp, dopty qaqpaǵa qaraı qaqyrata soqty. Esep 3:1. “Sol oıynnan keıin meniń Gollandııada dosym qalǵan joq”, dep ázil-shyny aralas áńgime aıtady Hıddınk áıgili match týraly. Shveısarııanyń Bazel qalasyndaǵy “Sankt-Iаkob Park” stadıonynda 2008 jylǵy 21 maýsymda ótken sol oıyn Reseı qurama komandasynyń talaı jyldardan bergi eń tamasha óner kórsetýi ekendigi kúmánsiz. Ol kúnderde Reseı kúndiz-túni toı toılaýmen boldy. Ol kúnder Reseı fýtbolynyń juldyzdy shaqtary ǵana emes, ol kúnder jalpy orys rýhynyń aspandaı asqaqtaǵan kezeńi edi. Qalaı degende de negizin orystar qalaǵan, dál ortasynda uly ustyndaı sanalyp RSFSR turǵan Keńes Odaǵy atty sońǵy ımperııa qulaǵaly beri bul halyq dál sol kúnderdegideı qýanyp kórmegen shyǵar, teginde. Biz Venaǵa jartylaı fınal oıynyn kórýge bardyq. Reseı quramasy Ispanııamen kezdesti. Reseılikter bolashaq chempıondardan 1:4 esebimen jeńilip qaldy. Báribir matchty qyzyǵa ta­mashaladyq. Alańǵa bir, alań jıegindegi Hıddınkke bir qarap otyryp ártúrli oıǵa kettik. Aldymen Keńes Odaǵy quramasynyń, odan keıin Reseı quramasynyń oıyndaryn teledıdardan kórip kele jatqanymyzǵa kem qoıǵanda 40 jyl. Sonaý 1970 jylǵy Mehıko chempıonatynan beri keshegi keńes eli fýtbolshylarynyń talaı tamasha oıynyna kýá bolǵanbyz. 1972 jylǵy Eýropa chempıonatynda Federatıvti Germanııamen kezdesý, 1988 jylǵy qurlyq birinshiliginde Gollandııa quramasymen kezdesý, sol jyly ótken Seýl olımpıadasynda Bra­zı­lııamen oıyn este. Áıtse de sovet sport­shylary bolsyn, reseılik fýtbolshylar bolsyn dál sol jylǵy Eýropa chempıonatyndaǵydaı jar­qyldap, jasyn óner kórsetken emes. Hıddınktiń Reseı fýtboly aldyndaǵy eńbegi qurama komandanyń qolyn qurlyq birinshiliginiń qola medaline jetkizip bergeni deý jeńil sóz. Hıddınk Reseı fýtbolyn eýropalyq úlgi-qalyptarǵa kóshirip berdi. Tipti jeńilgen oıyndarynyń ózine qyzyǵa qaraýǵa bolatyndaı órnegin qalyptastyrdy. Fýtbolshylardyń alańdy kórýi, dop berýi, jalpy oıyn sýreti ózgerdi. Teledıdarda biz kóbine doptyń mańaıyndaǵy adamdardyń qımyl-qareketine qaraý­men bolamyz. Dopty qabyldap alý da, ony dál berý de, qaqpany kózdeý de sheberlikti qajet etetinin aıtý artyq. Áıtse de shyn sheberlik dopsyz oı­naý­dan, ıaǵnı áriptesińniń dop tastaýyna múmkindik berý­den, dop tastamasa da sondaı qaýip jasap, qarsylastyń qorǵaýshysyn ózińmen erte ketýden, sóıtip shabýyldyń keńistigin keńeıtýden kórinedi. Hıddınktiń jattyqtyrýshy retindegi erekshe qasıeti osyndaı sıpattarynan tanylady. Jattyqtyrýshy, árıne, strateg, taktık bolýy kerek. Odan da buryn ustaz bolýy kerek. Internet betindegi materıaldardyń talaıynan Hıddınktiń osy ustazdyǵyna kóz jetkizetin derek, dáıek, detaldardy taba alasyz. Bir joly Reseı qurama­sy­nyń úsh oıynshysy jaýapty match aldynda túngi barǵa baryp, qyz-qyrqynmen bı bılep, kóńil kóteripti. Ony kirmeıtin tesigi joq paparassıler beınekameraǵa túsirip alyp, sol keshte-aq ın­ter­net­ke salyp jiberipti. Mundaıda ózge jattyq­tyrýshylar qaıtedi? Álgilerdi erteńgi oıynǵa shyǵatyn quramnan alyp tastaıdy. Artynsha jalpy qurama komandadan qýady. Al Hıddınk qaıtken? Búkil komandany jınap alyp, jańaǵy ınternet beınematerıalyn qaıtalap kórsetken. “Bularyń ne, qımyldaryń orasholaq, bılegen soń durystap bıleý kerek. Jurttan uıat boldy ǵoı”, degen. Bar aıtqany sol. Jazalanýǵa tıisti dál sol úsh jigit kelesi kezdesýde jurttyń bárinen de jany­ǵa oınap, sol úsheýdiń ekeýi dop salypty. Qurama komandada munan keıin ondaı tártip buzý sap tyıylypty. Hıddınktiń oıynshylarǵa qurmeti, senim kórsetýi jóninde az jazylmaǵan. Sonyń bir sáti mynandaı. Býenos-Aıreske barǵan saparynda Hıddınkke Dıego Maradonanyń ózi telefon soǵady da, sol kúngi keshte ótetin Lıbertadores kýbogynyń oıynyn tamashalaýǵa shaqyrady. “Yqylastana barar edim, áıtse de men komandamen birge bolýym kerek”, deıdi Hıddınk. Sodan Maradona ataqty kýboktyń aqtyq oıynyna Hıddınk basqaratyn Avstralııa komandasyn tolyq quramymen shaqyrýǵa májbúr bolady. Maradonanyń shaqyrýymen tama­shalaǵan oıyndy ár fýtbolshynyń umytpaıtyny belgili. Soǵan qol jetkizgen jattyqtyrýshyny burynǵydan da qurmetteı túskeni taǵy belgili. Qazir Gýs Hıddınk Túrkııa qurama komanda­sy­nyń bas jattyqtyrýshysy. Astanadaǵy oıyn – Hıd­dınktiń Ystambulǵa barǵaly bergi alǵashqy resmı kezdesýi. Munyń aldynda Túrkııa komandasy joldastyq kezdesýde Rýmynııa quramasyn 2:0 esebimen jeńgen. Al endi maqalanyń basyndaǵy osy jazǵany­myz­dyń dúnıege kelýi tosyn bolǵaly tur degenimizdi túsindireıik. Rasy kerek, osydan eki-úsh kún buryn Gýs Hıddınk týraly qalam tarta qoıýdy oılamaǵan da edik. Oǵan túrtki bolǵan jaǵdaı – 3 qyrkúıek kúni ótetin Qazaqstan – Túrkııa qurama komanda­lary­nyń oıyny qarsańynda qarbalastyń joqqa jýyqtyǵy. Bul oıyn – 2012 jylǵy Eýropa birinshiliginiń irikteý týrnıriniń tuńǵysh oıyny. Frankfýrtte ótken jerebe bizdi A tobynda Germanııa, Túrkııa, Belgııa, Avstrııa, Ázirbaı­jan­men baq synastyrǵaly otyr. Oqyrmandardyń esinde júrsin dep gazet betiniń ortańǵy tusyna irikteý týrnıriniń oıyndar kestesin arnaıy jarııalap ta jatyrmyz. Qarbalastyń joqqa jýyqtyǵyn mynadan kóre berińiz: Qazaqstan – Túrkııa qurama komandalary­nyń 3 qyrkúıek kúni ótetin kezdesýine áli birde bir bılet satylǵan joq. Tek ınternet arqyly ótinimder ǵana qabyldanýda.  Bıletter erteńnen, ıaǵnı 28 tamyzdan bastap “Astana-Arena” stadıonynyń kas­salarynda saǵat 11-den 19-ǵa deıin satylady. Ýaqyt ta tyǵyz, bılet satyp alyp qaıtý úshin qala syrty­na baryp qaıtý da ońaı emes. Degenmen, ÝEFA birinshiliginiń alǵashqy oıynyna, onyń ústine eýropalyq standarttarǵa saı salynǵan ta­masha stadıonymyzdaǵy tuńǵysh oıynǵa jankúıer­lerdiń tolyq jınalaryna, fýtbolshylarymyzdy qol­dap-qýattaryna sengimiz keledi. О́zge elderde mun­daı matchtar aldynda qala turmaq, búkil el dúr­li­gip ketedi, jaqyn qalalardan jankúıerler de jetedi. Qazaqstan sporty san saladan olja salǵan. Shúkir, qorjynymyzda olımpıadanyń, álem, qurlyq birinshilikteriniń altyn, kúmis, qola medaldary barshylyq. Jolymyz bolmaı júrgen jerimizdiń biri – fýtbol. Bul jalǵyz Qazaqstan jankúıerleriniń janyn kúıdirer jaı emes. San túrli sebepterge baılanysty Azııa men Afrıkanyń dál osy teńbil dopqa kelgende áli kúnge baǵy janbaı turǵanyn jurttyń bári biledi. Keshe Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda ótken álem birinshiliginde Afrıka komandalarynyń ishinen tek Gana boı kórsete aldy, onyń ózi de shırek fınalǵa ǵana jetti. Ánsheıinde shyǵarmaıtyny joq, tappaıtyny joq Japonııa da segizden bir fınalda Paragvaı quramasynan jalp ete qaldy. Aldyńǵy jylǵy Beıjiń olımpıadasynda amerı­ka­lyq­tardyń ózine qara kórsetpeı ketken qytaı­lyq­tar da jasyl alańǵa kelgende jasyp sala beredi, olar tipti álemdik birinshiliktiń esiginen attap kór­gen emes. О́ıtkeni, fýtbol – óte-móte kúrdeli sport túri. Túr­kistannan túlep ushqanyna eki-úsh jyl óter-ótpeste Olımpıadaǵa jetip, sol jarystan al­tynnan alqa taǵyp oralatyn Bekzat baýyrymyz­dyń erligi sııaqty qubylystar fýtbol áleminde sırek kezdesedi. Bul arada másele fýtboldyń ujymdyq oıyn túri ekendi­ginde ǵana emes. Másele fýtbolda eldiń eldigin kórsetetin kóptegen faktorlardyń synǵa túse­tindiginde. Balalar fýtbolynan, stadıondar, jattyǵý alań­dary, daıyndyq pýnktteriniń ın­fraqurylymy­nan bastap, fýtbol atrıbýtıka­synyń sapasyna, týrnırlerdi uıymdastyrý menedjmentine, bıletter satý, jarnama, translıasııaǵa deıin oılastyrylyp júrgizilmese, fýtbol belgili bir dárejede bıznes kózine aınalmasa mándi nátıje kútý qıyn. Búgingi zaman dop oınaǵan ozar zaman. Mysaly, biz áńgimelep otyrǵan Gýs Hıddınk Reseı qurama komandasyn basqarǵan kezinde jylyna 7 mıllıon eýro alyp turdy. Madrıd “Realy­nyń” aǵa jattyq­tyrýshysy Joze Moý­rınıý qazir jylyna 10 mıl­lıon eýro tabady. Tipti Qazaqstan oblystaryndaǵy komandalar oıynshylarynyń aılyǵy da kóbimizdiń túsimizge kirmeıdi. Al fýtboldyń berer ataq-abyroıyn, bir sátte búkil halqyńdy baqytqa bóleýge jaǵdaı jasaıtyn múmkindigin tipti sózben aıtyp jetkizý qıyn. Osyny uǵyndyrýymyz kerek jas urpaqqa. Bárinen buryn fýtbolǵa memlekettiń atyn shyǵaratyn, el azamattarynyń kóńil-kúıin qalyptastyratyn, otanshyldyǵyn arttyratyn uly qural retinde qaraý qajet. Qadyr Myrzalıev jaqsy aıtqan: Men sporttyń bile bermen mánisin, Sonda da aıtam, beıtanysym, tanysym: Fýtbolǵa bar, fýtbolǵa bar, eger de Qalǵyp ketip bara jatsa namysyń! Namysty qalǵytpaıtyn sol uly oıynnyń uly ustalarynyń biri – aty-jónin jer-jahan túgel biletin jattyqtyrýshy Gýs Hıddınk. Sol sport sańlaǵy bizge kele jatyr. Esińizge saqtańyz: 3 qyrkúıek kúni. Astanaǵa. * * * “A” TOBYNDAǴY OIYNDAR KÚNTIZBESI 2010 jyl 3 qyrkúıek, juma Belgııa – Germanııa QAZAQSTAN –Túrkııa 7 qyrkúıek, seısenbi Germanııa – Ázirbaıjan Túrkııa – Belgııa Avstrııa – QAZAQSTAN *** 8 qazan, juma Germanııa – Túrkııa Avstrııa –– Ázirbaıjan QAZAQSTAN – Belgııa * * * 12 qazan, seısenbi Belgııa – Avstrııa Ázirbaıjan – Túrkııa QAZAQSTAN – Germanııa 2011 jyl 25 naýryz, juma Avstrııa – Belgııa Germanııa – QAZAQSTAN * * * 29 naýryz, seısenbi Túrkııa – Avstrııa Belgııa – Ázirbaıjan * * * 3 maýsym, juma Avstrııa – Germanııa Belgııa – Túrkııa QAZAQSTAN – Ázirbaıjan * * * 7 maýsym, seısenbi Ázirbaıjan – Germanııa *** 2 qyrkúıek, juma Ázirbaıjan – Belgııa Germanııa – Avstrııa Túrkııa – QAZAQSTAN * * * 6 qyrkúıek, seısenbi Avstrııa – Túrkııa Ázirbaıjan – QAZAQSTAN * * * 7 qazan, juma Túrkııa – Germanııa Ázirbaıjan – Avstrııa Belgııa – QAZAQSTAN * * * 11 qazan, seısenbi Germanııa – Belgııa Túrkııa – Ázirbaıjan QAZAQSTAN – Avstrııa