Qaı deńgeıdegi bolsyn basshynyń bedel-abyroıy el men halyqqa sińirgen eńbegimen, ózine júktelgen mindetti adal atqarýymen baǵalanary anyq. Bul ómirlik qaǵıda turǵysynan saralaǵanda Qazyǵurt aýdanynyń ákimi bolyp bekitilgenine jyl tolǵan Tumanbek Álıevtiń osy merzim aralyǵynda júzege asyrǵan tatymdy tirlikteri aldymen óńir jurtshylyǵynyń onyń el basqarýdaǵy qarymdy qabiletine nyq senimin arttyryp úlgerdi. Taýly, jazyqty, sýly aımaqty jaılaǵan Qazyǵurt aýdanynyń qunarly jeri jaıqaltyp san-salaly egin, myńǵyrtyp tórt túlik mal ósirýge, óndiristi de óristetýge óte qolaıly, ıaǵnı áleýeti óte joǵary óńir. Elimizde ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy qabyldanǵany málim. Qazyǵurt aýdanynda osy mańyzdy qujattyń sheńberinde aldaǵy bes jylda júzege asyrylar serpindi jeti joba belgilendi. О́ńirdiń órkendeýin qamtamasyz etýge kózdelgen bul aýqymdy josparlardyń birqatary qazirdiń ózinde-aq oryndala bastady.
Almatydan arnaıy shaqyrylǵan ǵalymdar Qazyǵurt kenti ornalasqan aýmaqtyń jeri astynda shıpaly sýdyń mol qory bar ekenin anyqtady. Áıgili Saryaǵash shıpajaıy sýynyń negizgi arnasy osy Qazyǵurt jeriniń tereńinen bastaý alatyny da belgili boldy jáne ystyqtyǵy 45 gradýs. Al, onyń temperatýrasy Saryaǵashqa jetkenshe edáýir tómendeıdi eken. Sonyń áserinen Qazyǵurttyń astyndaǵy mıneraldy sýdyń 32 emdik qasıeti bolsa, Saryaǵashta ol 18-ge kemıtini de dáleldendi. Mine, mundaı erekshe baılyqty halyq ıgiligine tıimdi paıdalaný maqsatynda Qazyǵurt aýdanynyń ortalyǵyna jaqyn mańda 150 oryndyq sanatorıı salý qolǵa alyndy. Bir aıda munda 450 adam densaýlyǵyn túzetkende túbinde odan aýdanǵa túser paıda kól-kósir bolmaq. Tynyǵýshylarǵa jaratylatyn qajetti ónimder osy aýdannan tabylatyny da sózsiz. Aýdandaǵy tuńǵysh sanatorıı kelesi jyldyń ortasyna deıin ıgilikke berilmek.
Iske asyrylǵan ekinshi joba – Qaqpaq taýynyń baýraıyndaǵy Kóktóbe bıiginen jaryp aǵatyn bulaqtardyń sýynyń quramy da muqııat zertteýden soń adam aǵzasyna shıpaly qasıeti bar bolyp shyqty. Qaıbir jyldary atalǵan bulaq sýynyń emdik qasıeti jóninde respýblıkaǵa keńinen málim bolǵan. Biraq kezinde ony halyq ıgiligine talapqa saı paıdalaný toqtap qalyp edi. Aýdannyń búgingi basshylyǵy bul isti qaıta qolǵa alýdyń arqasynda sýdyń quramyna taǵy da muqııat tekserý jasalynyp, qazir odan “Kóktóbe” degen atpen kúnine 1200 dana quty tutynýshylarǵa jiberiledi. Ǵalymdar buǵan “Tıbettiń sýy altyn bolsa, Kóktóbeniń sýy brıllıant” degen baǵa beripti. О́ıtkeni, Qaqpaq bókteriniń týmasy adam aǵzasyndaǵy tastardy eritip shyǵaratyn kórinedi.
Kezinde álemge áıgili bolǵan, keıinnen azaıyp ketken Almatynyń aportyn Qazyǵurt aýdanynyń aýyldarynda ósirý ıdeıasy quptarlyq. Teńiz deńgeıinen 950 metr bıiktikte ornalasqan aýdan jerinde jaqsy ósetin Almaty aporty bıyl Turbat, Altyntóbe, Kókibel, Qaqpaq, Jigirgen eldi mekenderinde egildi. Jyl aıaǵyna deıin onyń kólemin 40 gektarǵa, kelesi jyly 60 gektarǵa, jalpy úsh jylda 100 gektarǵa deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr. Keleshekte kúlli Qazaqstandy Almaty aportymen qamtamasyz etý maqsaty bar. Baý-baqsha ósirýge jańa tehnologııany batyl engizý jumystary júrgizildi. Aýdanda bıyl alǵash ret tamshylatyp sýarý júıesi qolǵa alynyp, ony 70 gektar júzimdik alqabyna paıdalana bastady. Sýdy únemdeýdiń bir tetigi retindegi bul ádis qazir oıdaǵydaı nátıje berip otyr.
Aýdanda 300 myń bas taýyq ósiretin fermanyń qurylysyn júrgizý, jemis-jıdekti, kókónisti keptirip, ony untaqtaıtyn TMD elderinde joq zaýyt salý, saıabaqta akvapark ashý sııaqty jobalardyń da iske asýyna qazirgi kezde ıgi qadamdar jasalynyp qoıyldy. Budan basqa kezek kúttirmes, ómirdiń ózi usynǵan mańyzdy jobalar da jeterlik. Máselen, respýblıka boıynsha eki-aq jerde bar maldyń malaǵynan eń arzan kógildir otyn óndiretin “bıogaz” fermasynyń úshinshisin Qaqpaq eldi mekeninde salý kelesi jyldyń josparynda tur. Bul joba da oblys basshysy tarapynan qoldaý tapty.
Eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi de kún tártibinen túspeıtin taqyryp. Bıyl jyl sońyna deıin taza aýyzsý túgili, aǵyn sýǵa da zárý Shanaq, Aqjar, Eńbekshi aýyldaryna Qazyǵurt taýy bókterindegi este joq eski zamannan sýy azaıyp kórmegen Aqbýra bulaǵynan qubyr tartý jumysy aıaqtalmaq. Jalpy, eldi mekenderge aldaǵy jyldary jerasty sýy emes, taýdaǵy bulaq kózderinen qubyr júrgizý arqyly jetkizý jospary da qýattaýǵa laıyq. Jyl ishinde 21 eldi mekende aýyzsýmen qamtamasyz etý máselesi sheshimin tapty. Kelesi jyldyń sońyna deıin aýdandaǵy aýyldardyń bári derlik taza aýyz sýdy táýlik boıy paıdalaný múmkindigine qol jetkizbek.
Qazyǵurt aýdanynyń kórikti jerleri týrızmge ábden laıyq. Bul rette de tabıǵaty ásem oryndarda salynǵan týrbazalardyń ıgiligin halyq kórip jatqanyn aıtýǵa bolady. Aýdan bıýdjeti esebinen sporttyq saýyqtyrý kesheni, fıtnes-klýb nysandary da boı kótermek.
Jalpy, aýdanda belgilengen jeti jobanyń júzege asyrylǵandarynyń jáne áleýmettik máseleni sheshý maqsatynda atqarylǵan josparly sharalardyń nátıjesinde bir jyl ishinde 300-den astam adam jumyspen qamtyldy. Alǵa naqtylanǵan talaı sharýanyń arqasynda áli kóptegen qoly bos turǵyndardyń belgili bir is tutqasyn ustaıtyndaryn baǵamdaýǵa bolar. Qysqasy, aýdan halqy óńirlik bıliktiń tııanaqty qamqorlyǵyn sezinip otyr.
Jeńis BAHADÚR, Ońtústik Qazaqstan oblysy, Qazyǵurt aýdany.