Qor jańa júıeni qoldaıdy

Osy jyldyń qańtar aıynan bastap elimizde memlekettik satyp alý elektrondy nusqaǵa kóshirilgennen keıin iri ulttyq kompanııalar zaman talabyna saı jasalǵan saýdalasýdyń osy túrine qyzyǵýshylyqtaryn bildirip, qazir sonymen jumys istep jatqandary málim. Osylardyń ishinde “Samuryq-Qazyna” UÁQ” AQ-tyń basqarma tóraǵasy Qaırat Kelimbetov satyp alýdyń avtomattandyrylǵan osy túrin birden qoldaǵanyn atap ótken jón. Sońǵy derekterge qaraǵanda, jyl basynan beri www.goszakup.gov.kz saı­tymen elektrondy memlekettik satyp alýǵa 61 myńnan astam qatysýshy ta­nysqan kórinedi. Olardyń kóbi otandyq kásipkerler bolsa, qazir olar elek­trondy júıeniń jumysyn kúndelikti bızneste­rimen tyǵyz baılanystyrýda. Maman­dardyń aıtýynsha, EMS-tiń qoldanysqa engizilýi qazaqstandyq úlesti arttyrýǵa qosylǵan qomaqty úles bolyp sanalady. Qarjy mınıstrliginiń memlekettik satyp alý metodologııasy departamentiniń dırektory Gúljan Ámrına bnews.kz aqparattyq agenttigi­niń uıymdastyrǵan on-line konferen­sııasynda atap aıt­qandaı, atalmysh mınıstrlik memlekettik satyp alý por­ta­ly arqyly qazaqstandyq úles jó­ninde statıstıkalyq derekterdi zertteý jumysymen aınalysýda. Oǵan qatysty málimetterdi tapsyrys berý­shiler qataryna jatatyn 50 jáne odan da kóp memleketke tıesili aksııasy bar memle­kettik organdar men mekemeler, kásiporyndar men zańdy tulǵalar usynýda. Qazirde satyp alý kezinde ulttyq kompanııalar da otandyq úlesti arttyrýǵa basa mán berýde. Mysaly, osy jyldyń birinshi toqsanynyń qory­tyndysy boıynsha “QazMunaıGaz” AQ toby 142 mıllıard teńge kóleminde satyp alýmen aınalysqan degen derek bar. Bul rette keıbir sarapshylar jer qoınaýyn paıdalaný rynogynda jyl sońyna deıin otandyq úles 20 paıyzǵa artady degen boljam jasaýda. Olardyń pikirinshe, endi “tanys-bilis” arqyly tenderlerdi jeńip jatqandardyń zamany aıaqtalýǵa jaqyn qaldy. О́ıtkeni, avtomattandyrylǵan satyp alýdyń osy túri bolashaqta mundaı jaǵdaılarǵa múmkindik bermeıtin bolady. Al Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń derekterine qaraǵanda, kezinde sheneýnik pen joba jasaýshynyń ara-jigin anyqtaıtyn qazirgideı elektrondy júıe bolmaǵandyqtan kóp rette kóldeneń kók attylar tenderlerdi jeńip alyp ketetin edi. Endi jaǵdaı múldem basqasha bola­dy. Qazir jer qoınaýyn paıdalanýshy­lar elektrondy satyp alý arqyly tıisti aqparat alyp, ózine kerekti málimet­terdi jınaı alady. Osy oraıda “Samu­ryq-Qazyna” AQ-tyń basqarma tóraǵa­sy Qaırat Kelimbetovtiń eger kompa­nııalar toby ashyq ári ádil jáne ujym­dyq túrde satyp alýmen aınalyssa, qordyń qarjylyq jaǵdaıyna qomaqty yqpal etetinin aıtqanyn atap ótýge bolady. Búginde “Samuryq-Qazyna” qory jer qoınaýyn paıdalanýshylar, temir jol, telekommýnıkasııalar men elektr energetıkasy salasymen tyǵyz baılanysta qyzmet etip jatqany málim. Onyń tobyna 500-ge jýyq enshiles kom­panııa men onyń quramyna kiretin uıym­dar múshe. Solardyń ishinde “Qaz­MunaıGaz”, “Qazaqstan temir joly”, “Qazaqtelekom” jáne “KEGOC” sııaqty iri kompanııalardyń satyp alý úlesi 5 mlrd. AQSh dollarynan asyp jyǵylady eken. Osy jerde aıta ketetin nárse, Memleket basshysynyń tapsyr­masymen ulttyq holdıngter men kompanııalar otandyq óndiriske qoldaý kórsetý úshin satyp alýdy jeńildetken bolatyn. Qazir “Samuryq-Qazyna” qorynyń enshiles holdıngteri men kompanııalarynyń bárine ortaq ereje engizilip otyr. Osyǵan sáıkes satyp alýdyń avtomattandy­rylǵan túri árdaıym ashyq ári ádil túrde ótip turýy kerek. Atalmysh qordyń basqarma tóra­ǵasy Qaırat Kelimbetovtiń aıtýynsha, qazir ulttyq kompanııalardyń elek­trondy saýdamen aınalysyp jatqanda­ry kóp, sondyqtan “Samuryq-Qazyna” qory memlekettik satyp alýdyń ári qaraı jetilip, damı túsýine qolda bar jaǵdaıdy jasaıtyn bolady. Avtomat­tan­dyrylǵan bul elektrondy júıeniń tıimdi jeri, ol satyp alý qyzmetin qarapaıym túrde júrgizedi. Sondyqtan munda jaqsy baǵa usynǵan satyp alýshy adam utyp, paıda taýyp jatady. Osy oraıda ol aldaǵy kezde barlyq tender­lerdiń elektrondy nusqaǵa aýysty­rylýy kerek degen de pikir bildirdi. Sonymen birge onyń aıtýynsha, qazirgi kúnnen bastap “qara tizimge” engen jaýapsyz taýar jetkizý­shiler men qyzmet kórsetý­shilerdi jaýapkershilikke tartý úshin olardyń bári kóz aldynda turatyndaı bolýy kerek. Qazirgi kúni elek­trondy memlekettik satyp alýda bir jyl­dan astam ýaqyt senimdi aqtap kele jatqan taýar jetkizýshiler men qyzmet kórsetýshi­lerge “jeńil” talaptar qoıýǵa bolady. Al keshe ǵana kelip, ózderin tanyta almaǵan kompanııalarǵa talap árqashan joǵary bolýy kerek. Dastan KENJALIN. Kómir óndirý  ónikti bolmaq Elimizdi ındýstrııa­landyrý kartasyna bizdiń oblystan 11 ınnovasııalyq jobanyń engeni belgili. О́ndiristi óńir úshin osy jo­balardyń deni  Ekibas­tuzdyń úlesine tıip otyr. Mysaly, “Eýrazııalyq energetıkalyq kor­porasııa” aksıonerlik qoǵamyna qarasty “Vostochnyı” dep atala­tyn kómir óndiretin alyp kenish  elimizde qa­byldanǵan údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq- damý baǵdarlamasy jobala­rynyń  qatarynda tur. Quramynda  úsh birdeı alyp kásiporyndary bar bul korpora­sııa 1996 jyl­dan beri jumys ja­sap keledi. Atap aıtqanda, kor­porasııa quramyna Aqsý elektr stansasy, “Vostoch­nyı” kómir kenishi jáne óndiristik-jóndeý bólim­shesin biriktiredi. Úsheýi úsh qalada – Aqsýda, Ekibas­tuzda jáne oblys orta­ly­ǵynda or­nalasqan. Aqsýda­ǵy energe­tıkalyq stansa Ekibastuzdaǵy “Vos­toch­nyı” kómir kenishiniń kó­mi­rimen jumys jasaıdy, al bul kenishte jylyna 20 mıl­lıon tonna kómir óndiriledi. Bul korporasııa elektr ener­gııasyn óndiretin ká­sip­oryn, tutynýshylary Aqsý ferroqo­rytpa zaýy­ty, “Qazaqstan elek­tro­lız zaýyty”, “Sokolov-Sary­baı” ken baıytý kombı­naty” AQ-tar men elimiz­diń basqa da  biraqtar óndiris­tik oryn­dary bolyp ta­by­la­dy. Jalpy, kor­pora­sııa­da 6702 adam eńbek etedi. Osydan eki-úsh jyl buryn kor­pora­sııa­nyń al­­dynda ón­­diris­tiń qýat­ty­lyqty art­tyrý,  elektr stansasy­nyń №2 energııa blogyn qal­­pyna keltirý, kenishte kó­mir­di sıkldi-aǵyndy baǵyt boıynsha óndiretin keshen quryly-syn aıaqtaý, úıilip qalǵan kúl úıindisin iske jaratý jobasyn júzege asyrý sııaqty  biraz mindetter tur­dy. Osyn­daı ınvestı­sııa­lyq joba­lardy oryn­daý úshin korporasııa ótken jyly 17,4 mlrd teńge ıgerdi. Sol joly oblysqa jasaǵan  jumys sapary ba­ry­synda Úkimet basshysy Kárim Másimov Ekibas­tuz­da, Aqsýda bolyp qaıtqan edi. Arnaıy baryp “Vos­toch­nyı” ke­nishindegi kó­mir­di  dızeldi-elektrli tar­tý kúshi bar tehnolo­gııa­lyq joldan elektrli tartý kúshi arqyly óndire­tin jańa jobamen tanysqan bolatyn. Dál osy jerden kómirdi jer astynan taza­lap, arshyp alyp shyǵatyn karerlik-konveıerlik jańa júıeniń jasalyp jatqanyn da kórgen. Endi, mine jýyrda osy keshen  iske qosyldy. Bul jumysqa 85 mıllıon AQSh dollary jum­saldy. Kendi arshý jumystarynyń tıimdiligin arttyrý baǵytynda salyn­ǵan bul nysan uzyndyǵy 6 shaqyrymdyq konveıerli jeliler júıesinen turady. Osy jerden  syıym­dyly­ǵy 90 tonnalyq alyp “Komatsu” avtotıegishteri qazyp alǵan kómirlerin osy konveıer tizbesine ákelip tóge bastaıdy. Jańa nysannyń bir ereksheligi, ol aýaǵa shyǵatyn shań-tozańdy ustap qalatyn osy zamanǵa saı arnaıy qu­rylǵylarmen jabdyq­talǵan. Korporasııa pre­zıdenti Abdýazım Rýstam­baevtyń aıtýynsha, ózderi bir­neshe jyl boıy qolǵa alyp, iske qosylýyn kút­ken bul nysan  jańa tehnolo­gııa­lardy paıdalaný nátı­je­sinde kómir óndiretin qazirgi qarqyndy odan saıyn arttyryp, qorshaǵan ortaǵa taralatyn zııandy qaldyq­tar da azaıady. Ekin­shisi, “Vostoch­nyı” keni­shinde ashylǵan bul jańa ny­sanda 200 adam jumyspen qamty­lypty. Aldaǵy ýa­qytta da kenishtiń órkendi, tabysty jumys jasaýy úshin kor­porasııa basshy­ly­ǵy jańa jobalar­dy negizge alyp, el ekono­mı­kasyn damytý jolynda eńbek etedi. Farıda BYQAI, Pavlodar oblysy. Ken alybynda – eń úlken máshıne Sokolov-Sarybaı ken óndirý birlestiginiń Kachar ken basqar­masynda japonııalyq HITACHI kompanııasy shyǵar­ǵan tasymal kóliginiń tusaý­keseri boldy. Onyń úlkendigi  burynǵy “BelAZdardan” eki metr bıik, qýattylyǵy men syıym­dylyǵy da  basym.  HITACHI máshınesi bir sapa­rynda 180 tonna ken tası ala­dy. Al burynǵy máshınelerdiń qýattylyǵy munyń jarty­syndaı ǵana bola­tyn.  SSKО́B jetildirilgen qýatty máshıneni respýblıkada, tipti TMD elderinde birinshi bolyp alyp otyr. Buǵan deıin kásip­oryn osy fırma shyǵarǵan tórt qýatty ekskavator alǵan edi. Endi tasymal kóligi sol ekskavatorlardyń syıymdy­lyǵy mol shómishi úsh ret qana qarpyp salǵan kendi tasıdy. Eńbek ónim­diligi birneshe ese artyp júre beredi. Kachar ken basqarmasynyń karerinde “SSKО́B” aksıoner­lik qoǵamynyń prezıdenti Muhamedjan Turdahýnov jańa tasymal máshınesi­niń len­tasyn qıyp, onyń kiltin júr­gizýshige saltanatty túrde tapsyrdy. –Biz bul tehnıkalardan úlken nátıje kútemiz. Eki jyl­dan keıin  kásiporyn jylyna 25 mıllıon tonna ken shyǵarýǵa tıis. Ol osyn­daı qýat­ty tehnıkalardyń arqa­syn­da ǵana múmkin bolady.  Biz­de mundaı  tehnıkanyń beseýi bar. Aldaǵy ýaqytta ken ornynyń búkil  tehnıka parkin osyndaı máshıne­lermen aýys­tyratyn bo­lamyz, – dedi Muhamedjan Mamad­januly. Jańa tehnıka kásiporynǵa 2,5 mıllıon dollarǵa tústi. О́ndiris basshysy parkti  túgel aýystyrý úshin áli 30 mıllıon dollardaı qarjy kerektigin eske saldy. Bul  tehnıka­lardy  SSKО́B kásiporny TURKUAZ  machinery fırmasy arqyly alǵan. Mamandar­dyń aı­týyn­sha, bul alyp tasymal máshı­nesi álemniń 2-3 elinde ǵana bar. Basqarý tetiginiń barlyǵy kom­pıýterge negiz­delgen tehnı­ka­nyń servıstik qyz­meti óz al­dyna  bir sala bo­lyp tabylady.  Kachar joba­sy ken kásipornyndaǵy sheteldik tehnıkalardy qurastyrady jáne jóndeý jumysyn atqarady. – Kachar ken  basqarmasy alǵan sheteldik máshınelerdiń barlyǵy da jaqsy júrip tur. Onyń qýattylyǵy men jumys sapasynyń nátıjesi aıta qalarlyqtaı, – deıdi Kachar joba­synyń jetekshisi Kenjehan Úmbetov. Kachar ken basqarmasynyń karerinde jańa tehnıka ken tasý jumysyna kirisip te ketti. Názıra JÁRIMBETOVA, RÝDNYI. Q urylysta turys joq Aqtóbe oblysy  tabıǵı qor­larǵa baı ólke ǵana emes, qurylys ındýstrııasy damyǵan óńirge jatady. Jyl saıyn oblys orta­lyǵynda jáne aýdandarda óndi­ristik, áleýmettik jáne mádenı nysandardyń kóbirek paıdalanýǵa berilýi de sondyqtan. Qurylys­tyń qarqyndy júrgizilýine álem­dik qarjy daǵdarysy da kedergi bola almady. Bıyldyń ózinde ondaǵan óndiristik nysandar iske qosyldy. Olardyń qatarynda “Sıtal-2” kirpish zaýytyn, “Aıs” JShS taýarly-sút fermasyn, Bestamaqtaǵy shoshqa ósiretin keshendi, “Ramazan” JShS-niń qus fabrıkasyn jáne basqalaryn ataýǵa bolady. О́ńirdegi damyǵan qurylys ındýstrııasy men qury­lys materıaldarynyń moldyǵy saladaǵy mejelengen jumystardy ýaqtyly atqarýǵa múmkindik berýde. Aqtóbe oblysy qurylys bas-qar­masynyń bastyǵy Qanat Nurshınniń aıtýynsha, ústimizdegi jyly on jeti bıýdjettik baǵdarla­maǵa biriktirilgen eki júzden astam nysannyń qurylys jumystary júrgizilýde jáne qaıta jaraqtan­dyrylýda eken. Osynshama  ju-mys­tardy júrgizýge 22868,7 mln. teńge ınvestısııa qaralǵan kóri­nedi. Onyń 15568,4 mln. teńgesi  jergilikti bıýdjetten bólinýi tıis bolatyn.Ústimizdegi jylǵy jeti aıda 13954,5 mln. teńge bólinip, osy qarjynyń 99,6 paıyzy ıgerilipti. Munyń ózi qazirgideı qarjylyq qıyndyqtar týyndap otyrǵan jaǵdaıda da qurylys jumystarynyń yrǵaqty júrgizi­lip otyrǵanyn kórsetse kerek. Bul árıne, jańa qurylys nysan­daryn salýǵa jańasha kózqaras qalyptastyrý arqyly ǵana múm­kin bolyp otyrǵanynyń kórinisi. Munyń ózi jańadan salynatyn jáne qaıta jaraqtandyrylatyn qurylys nysandarynyń joba­lyq-smetalyq qujattaryn der kezinde daıyndaý, olardy salatyn qurylys uıymdary arasynda tenderdi zańdylyqqa sáıkes ýaqtyly ótkizý sııaqty kóptegen sharýalardyń tııanaqty atqary­lýyna da baılanysty. Bul baǵytta oblysta qalyptasqan ıgi dástúr bar, qurylys salýǵa mashyqtanǵan fırmalar da jetkilikti. Bilim salasynda qurylysy júrgizilip jatqan on jeti nysan­nyń ekeýi respýblıkalyq bıýdjet­t­en qarjylandyrylsa, qalǵany jergilikti bıýjdjettiń úlesine tıesili.  Respýblıkalyq bıýdjet­ten bólingen  501,2 mln. teńge tolyq ıgerilgen. Hromtaý aýdany Kóktaý aýylyndaǵy 600 oryndyq mekteptiń irgetasy qalanyp, qabyrǵalary kóterilýde. Mektepti salyp jatqan “Oksıbıld” JShS qurylys sapasyna da aıryqsha kóńil bólýde. Aqtóbe qalasyndaǵy 320 oryndyq balabaqsha quryly­sy da josparǵa sáıkes júrgizilýde. Jergilikti bıýdjetten bólingen 1523,6 mln. teńge qarjy 97,0 paıyz ıgerilipti. Osy kezge ıgeri­lýi tıis 240,0 mln.teńge qarjyny ornymen paıdalanǵan “Prom­resýrs” JShS biraz jumystardyń basyn qaıyryp tastapty. Jyl aıaǵyna deıin on tórt nysan paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde. Densaýlyq saqtaý mekemelerin salý jáne qaıta jaraqtandyrýda da ilgerileýshilik bar.  Esepti ke­zeńde bul jumystarǵa respýblı­kalyq bıýdjetten 3045,6 mln. teńge bólinip, tolyqtaı ıgerildi. Jergi­likti bıýdjetten bólingen 163,7 mln. teńge de ornymen jumsalyp, salanyń qajetine jarady. Bıyl jyl aıaǵyna deıin on tórt nysan iske qosylatyn bolady. Bireýi qazirdiń ózinde paıdalanýǵa berildi. Elbasynyń “100 mektep, 100 aýrýhana” baǵdarlamasy boıynsha eki nysan salynyp jatyr. Eki júz tósektik kóp salaly balalar aýrý­ha­nasyn salyp jatqan “Mastak” JShS bul nysandy jeltoqsan aıynda iske qospaqshy. Qazir bul aýrýhananyń ekinshi kezegine qarjy bólinip, jumys aıaqtalyp keldi. Oblys ortalyǵynda salynyp jatqan 300 oryndyq eresekter aýrýhanasyna bólingen 2085,0 mln. teńgeniń qazirdiń ózinde 1364,0 mln. teńgesi ıgerilip, ony aldaǵy jyly paıdalanýǵa berýdiń alǵysharttary jasalýda. Oblysta turǵyn úı qurylysy táýir júrgizilýde. 2008-20010 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy boıynsha 1002,0 myń sharshy metr turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý josparlanǵan edi. 2008-2009 jyldary 752,4 myń sharshy metr turǵyn úı paıdala­nýǵa berilip, jospar 112,2 paıyz  oryndaldy. Bıyl 331,0 myń shar­shy metr turǵyn úı  boı kóterýi tıis. Onyń 7,3 myń sharshy metri nesıelik, 10,3 myń sharshy metri jaldyq, 102,4 myń sharshy metri kommersııalyq, qalǵany jeke turǵyn úı bolyp tabylady. Budan basqa “Nurly kósh” baǵdarlamasy boıynsha 15,0 myń sharshy metr turǵyn úı  salynýy kerek. Bul baǵdarlama boıynsha qaralǵan 847,0 mln. teńgeniń qazirdiń ózinde 472,0 mln. teńgesi ıgerilgen kórinedi. Derek kózderinen málim bolǵanyndaı, munda 50 úıdiń qurylysy aıaqtalyp, qonystaný­shy­laryn kútýde. Barlyq qarjy­lan­dyrý kózderi boıynsha ústi­mizdegi jylǵy jeti aıda 166,0 myń sharshy metr turǵyn úı iske qosylypty. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda jospar 102,0 paıyz oryndaldy degen sóz. Turǵyn úılerdi paıdala­nýǵa berýdiń josparly kórset­kishteri tap osylaı oryndalatyn bolsa, jyl aıaǵyna deıin 3464 otbasy baspanaly bolady. Turǵyn úıler salynyp jatqan aýdandarda ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdardy júrgizýge respýblıkalyq bıýdjetten qaralǵan 2436,8 mln. teńgeniń osy kezge deıin 894,6 mln. teńgesi kádege jaratylyp, jeti aılyq jospar 99,9 paıyz júzege asypty. Jyl aıaǵyna deıin mádenıet salasynda tórt nysan, úsh sport ǵımarattary paıdalanýǵa berilmek. Kommý­naldyq sharýashylyq, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne sýmen qamtamasyz etý qurylystaryn salý da júıeli júrgizilýde. Qurylys jumystarynyń sapaly jáne ýaqtyly atqary­lýyn, bólingen bıýdjettik qarjy­lardyń merziminde ıgerilýi bary­syn baqylaý maqsatynda ár ny­sanǵa tıisti aýdandar ákimderi men bıýdjettik baǵdarlamalardyń ákimshilikteri bekitilgen. Keıbir mańyzdy nysandarda “Nur Otan” HDP oblystyq fılıaly janyn­daǵy partııalyq baqylaý beketteri de qurylys jumystarynyń tııa­naqty, ýaqtyly atqarylýyn baqylaýǵa alýy qaıtarymdy bolyp otyr. Oblysta júrgizilip jatqan qurylys jumystarynyń qazirgi qarqyny bul salanyń ilgerileý múmkindiginiń mol ekendigin kórse­tedi. Oblys ortalyǵy ǵana emes, shaǵyn eldi mekenderde de jańa nysandar boı kóterip, halyqtyń ıgiligine aınalýda. Kún ótken saıyn kóptep paıdalanýǵa berilip jatqan sáni men saltanaty kelisken ǵımarattar men óndiris oryndary, turǵyn úıler  halyqtyń turmys deńgeıiniń kóterilip kele jatqanynyń aıqyn kórinisi. Jer asty qazba baılyqtary baı óńirge ınvestısııalardyń kóptep quıylýy qurylys ındýstrııasynyń damýyna burynǵydan da serpin beretinine senim mol. Iаǵnı, qurylys kólemi qysqarmaıdy, qarqyny báseńde­meıdi. Buǵan oblystaǵy qurylys salasyndaǵy ústimizdegi jylǵy jeti aıdyń kórsetkishteri naqty dálel bolǵandaı. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.