Oraq — 2010

Aıryqsha synaq kezeńi Elimizdiń negizgi astyqty aı­maqtarynyń biri Aqmola obly­synyń dıqandary bıyl 4 mıl­lıon 434 myń gektar alqapqa dán­di jáne burshaq daqyldaryn sep­ken bolatyn. Aýa raıynyń qur­ǵaq­shylyǵy oraq naýqanyn erte bastaýǵa májbúrledi. О́nimdilik te árkelki. Gektar basy 3-12 sent­ner­diń aralyǵynda astyq basty­rylady dep kútilýde. Elbasy Nursultan Nazarbaev oraq naýqany aldynda oblystyń Selınograd aýdanynda bolǵan kezinde kóńilge serpin qosar tap­syrmalar berdi. Ol — ósirilgen ónimdi qysqa merzimde, ysyrap­syz jınap alý. О́ńirdiń, sharýa­shy­lyq nysandarynyń, oblys turǵyn­dary­nyń qarjylyq jaǵ­daıy osy mindetterdiń qalaı she­shiletindigine tikeleı baılanysty bolmaq. Oblystyń barlyq aýdandary derlik erte pisken egindi tikeleı shaýyp jatqany artyq shyǵynǵa jol bermeıtinin kórsetýde. Al­ǵash­qy bir aptanyń ózinde 2 mıl­lıon gektarǵa shalǵy tústi. Bul bú­kil alqaptyń 44,8 paıyzyn qu­raı­dy. Egindikól aýdanynyń dıqan-mehanızatorlary 296 myń gek­tar­dyń teń jartysynyń ónimin jı­nap aldy. Qazirshe oblys boı­yn­sha ár gektardan 5,6 sentnerden as­tyq bastyrylýda. Jarys kóshin gektar túsimdiligin 8,6 sentnerge jetkizgen Býrabaı aýdany, 7,7 jáne 7,1 sentnerden yryzdyq jı­naǵan Arshaly men Bulandy aýdan­dary bastap keledi.  Qoldaǵy derekter boıynsha bıyl­ǵy naýqanǵa 9330 astyq jınaý kombaıny, onyń ishinde joǵary ónimdi 876 shetel kombaıny qa­tystyrylady. Jumys josparyna sáıkes oblys boı­yn­sha táýliktik ónimdilik 160 myń gek­tardy quraýy tıis. Munyń ózi oraq naýqanyn 22 kúnniń ishinde aıaqtap shyǵýǵa múmkindik ber­mekshi. Kúz aıryqsha qubylmaly mi­nez­ben bastaldy. Tamyzdyń sońǵy kúni 40 gradýstyq ystyqpen shyj­ǵyrtyp tursa, qyrkúıektiń basy kádimgideı qaltyratyp tur. Bul etek-jeńdi jınap, qımyldy ese­leı túsý kerektigin ańǵartqan es­ker­týdiń ózi. Muny, aldymen, 2 qyr­kúıekte qoldaǵy 807 kombaın­nyń 285-in alqapqa shyǵarǵan Sandyq­taý, 454-tiń 218-in jumys­qa qosqan Býrabaı, 434 kom­baın­nyń 157-in júrgizgen Shortandy aýdandaryna qaratyp aıtýǵa bolady. Sondaı-aq, kúzgi dala jumys­ta­ryn janar-jaǵar maımen qam­ta­masyz etýde sheshimin kútken má­seleler bolǵanymen, qoldanylyp jatqan sharalar jaǵdaıdy jedel túzetýge jeteleýde. Oraq naýqa­ny­na 85,5 myń tonna dızel otyny qajet bolsa, onyń 70 myń tonna­sy kepildi túrde beriletin qor. Bul ispen ortalyqtandyrylǵan 8 ope­rator, iri sharýashylyq qurylym­darynyń 48 operatory aınaly­sý­da. О́ńirdegi ózekti máseleniń biri mańdaı termen jınalǵan astyqty sapaly saqtaýǵa qatysty ekendigi málim bolyp qaldy. Soǵan baı­la­nysty bıyl elevatorlar men as­tyq qabyldaý kásiporyndarynyń jumysyn uıymdastyrýǵa qatysty baqylaý kúsheıtilmek. Qazir lısenzııalanǵan 33 kásiporynnyń qýaty 3,5 mıllıon tonna astyqty óńdep, saqtaı alady. О́tken jyl­darda qyzyl dánniń qyrmandarda, elevator aýlalarynda qar tús­ken­she jatyp qalǵany kóz aldymyzda. Onyń ústine, bul salada kórse­til­gen qyzmet aqysyn shamadan tys ósirý faktilerine jol berilgen edi. Byltyr osy máseleler boıynsha daý-damaı Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttigine deıin jetken. Oblys ákimi S.Dıachenko mundaı ke­leń­sizdikke jol bergender qatań jaýapkershilikke tartylatynyn eskertti. Elevatorlarǵa qatysty tolǵaq­ty jaǵdaıdyń taǵy biri — ótken jyldan qalǵan 1,6 mıllıon tonna astyqtyń qordalanýy der edik. Munyń 130,2 myń tonnasy azyq-túliktik astyq, 38 myń tonnasy mal azyǵyndyq qurama jem. Jyl basynan beri eksport pen elimiz­diń basqa aımaqtaryna astyq shy­ǵa­rý qozǵalysy jandanǵany­men, oblys­tyń astyq qabyldaý kásip­oryn­­dary byltyrǵy ónimge ja­rym-jar­tylaı tolyp tur. Onyń negizgi bó­ligin (1,1 mıllıon tonna shamasyn­da) “Azyq-túlik kelisim-shart kor­porasııasy” AQ astyǵy quraıdy. Endeshe, oblys dıqan­dary aksıo­ner­lik qoǵam basshy­larynyń tıisti sheshim qabyl­daýyna múddeli eken­digi belgili. Agrarlyq sala qyzmetkerleri kelesi jyldyń ónimine sapaly tuqym qoryn saılap, mal azyǵyn molaıtý isin de asa mańyzdy mindet sanaýda. Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy.