Túrikter taǵy jeńip ketti

Kópten kútken Qazaqstan – Túrkııa qurama komandalary ara­syndaǵy bul oıyn keshe túnde oınaldy. Osy kúni Astananyń “As­tana-arena” stadıonyna jınalǵan kórermenniń qarasy aıtarlyqtaı kóp boldy. Sol kórermen qaýym­nyń eń negizgisi bolyp keshenniń tórinde Elbasy Nursultan Nazar­baev otyrdy. Jasyratyny joq, bárimiz edáýir úmit artqan match 3:0 esebi­men Túrkııa fýtbolshylarynyń paı­dasyna sheshildi. Sóıtip, túrik­ter taǵy da mereılerin asy­ryp ket­ti. Biraq bul qalaı degende bu­dan bes jyl burynǵy 6:0 degen esep emes-tin. Onyń ústine bizdiń jigit­ter tym nashar oınaǵan joq. Bul jerde jeke sheberlikteri joǵary, koman­dalyq oıynnyń tásil­derine tereńi­rek qanyq osman­ly jigit­teriniń basym túsýi ábden zańdy edi. Match aldyn ala belgilengen ýaqytta, týra túngi 22.00 saǵatta bastaldy. Biz halyqaralyq stan­dartqa da endi beıimdelip júrgen halyqpyz ǵoı, Eýropa stadıon­darynyń bárinde fýtbol oıyndary osylaı kesh ótetinin jańa bilip ja­tyr­myz. Bul jurttyń jumystan keıin kelip kórýlerine de, úı­lerin­de otyryp, kógildir ekrannan tamashalaýlaryna da barynsha qolaıly ýaqyt bolyp tabylady. Máselen, bizde túnde bolǵan sol kezdesýdi Túrkııanyń da, Eýropa qurlyǵyndaǵy ózge elderdiń de turǵyndary kórip shyqqany anyq. “Bul ánim burynǵy ánnen ózgesherek” demekshi, bizdiń tap osy túrik qardashtarymyzben bul jol­ǵy qaýyshýdy kútkenimizge kóp bol­ǵan. Bul kútýdiń basy bıylǵy qys­ta Shveısarııanyń Non qalasynda 2012 jyly Polsha men Ýkraınada ótetin Eýropa chempıo­natynyń irik­teý týrnırine jerebe tartylǵanda, bizdiń quramanyń Túrkııa koman­dasymen bir topqa túskeni belgili bolǵan shaqtan da buryn bastalǵan. Dáliregi, qyjyl­dyń qyzýy 2005 jyldyń 8 maýsy­mynda Almatyda túrik fýtbolshy­larynan 0:6 esebi­men kúıreı jeńi­lis tapqanymyzdan keıin-aq, kóp uzamaı lyp etip kóterilgen. Sonyń aldynda, 2004 jylǵy 9 qazanda Ystambulda osy qarsylastan 0:4 bolyp taǵy ońbaı utylǵanymyz da sanamyzda sartap bolyp turǵanymen, eki rette de múltimiz ketip qalǵandaı kóringen. Endi she, tap sol 2004 jyly Eýropa chempıonatyna barý úshin Latvııa­men pleı-off shaı­­qasyn ótkizip, sheshýshi sátte 0:1 esebimen eriksiz tize búkken túrik­terdi de shalyp jyǵatyn tásil bar ekenine kóńil ımen­beı ılanatyn. Al búginde reıtın­gisi qansha jerden joǵary­lap ket­keni­­men, latyshtar keshegi keńes keze­­ńin­de bizden úıde de, túzde de kezek utylyp júr­gen eldiń búgingi urpaqtary bolatyn. Sondyqtan endi qaıta kez­dessek, túrikterge buryn ketken esemiz qaıtyp, kóńilimiz toǵaıa­tyndaı kórinetini shyndyq edi. Onyń ústine sodan beri de biraz ýaqyt ótip ketti. Biz túrikterge ońbaı jeńilgende, quramanyń tizgini jattyqtyrýshy retinde eshqandaı bilimi de, biligi de joq Sergeı Tımofeevte boldy. Ol atqarǵan tirliginen nátıjeli jemis shyǵarýdan góri, ózinen qalaıda jaýapkershilikti alshaq­tatýdyń jaıyn aldymen oılas­tyrǵan qý jigit bolyp shyqty. Onyń ornyna golland mamany Arno Paı­pers kelgennen soń baryp, eýro­palyq úrdis pen úlgide qurama ko­man­dalar qa­laı jatty­ǵaty­nyn bile basta­­dyq. Rasy ke­rek, ke­zeńinde jeńisi men je­ńi­lisi qatar júr­­gen bul maman 2008 jyldyń qazanynda oryntaǵyn bo­sat­qanǵa deıin qa­zaq fýtbolyn týra jol­­ǵa salýǵa biraz baǵyt jasap ketti. Al ol ketkennen ke­ıin nemis mama­ny Bernd Shtork shyl­­byrdy shıra­typ ustaı bastady. Jańa bapkerdiń ózi de match basta­lar aldynda sol kilkı utylys­tardyń endigi kezdesýde alǵa qulshyna umtylýǵa úlken sebep bolatynyn aıtyp edi. Buǵan qosa sol aralyqtan beri ótken biraz ýaqytta biz qansha­lyqty deńgeıde ilgeri jyljı aldyq, bul match sony da kór­setýge tıis bolatyn. Bul – bir. Ekinshiden, túrik qura­ma­synyń tizginin álemdegi baǵaly bapker­lerdiń biri Gýs Hıddınk ustady. Bizdiń “A” irikteý tobynda túrikter men bizderden bas­qa taǵy Germanııa, Avstrııa, Bel­gııa jáne Ázirbaı­­jan qura­malary bar ekenin jankúıer qaýym jaqsy biledi ǵoı dep oılaımyz. Kózi qaraqty oqyr­man birden baı­qaǵan shyǵar, bul top negizinen german jáne túrki násildiler jura­­ǵatynan qura­lyp otyr. Osyndaǵy alty qurama­nyń úsheýin nemister jattyqtyra­dy. Bizde Bernd Shtork bol­sa, ázir­baı­jandardy Bertı Fogts, Germa­nııanyń ózinde Ioahım Lev bar. Sol sııaqty nemis tildi Ger­manııa men Avstrııany mádenıeti men men­talı­teti uqsas Bel­gııa tolyq­tyrady. Al qalǵan úsh el –Túr­kııa, Ázirbaıjan jáne Qazaq­stan túrki tildes elder bolyp tabylady. Bir qyzyǵy, Eý­ro­panyń fýtbol qa­zanynda qaınaǵan bar-joǵy osy úsh túrki eli bolsa, sonyń bári bul joly bir toptyń toryna tap kelip­ti. Munyń arǵy jaǵynda Shtork kezinde Qazaqstanda týǵanymen, Germanııada ósken eki fýtbolshyny quramaǵa tartyp otyr. Bulardan bólek, Alekseı Po­pov jáne Qazbek Geterıev syndy eki reseılik oıyn­shyny da qatarǵa qosqan jaıymyz bar. Mundaı jaǵdaıdy Túrkııa qura­masy da qoldanyp júr. Olar­da, mysaly, túbi brazılııalyq Meh­met Aýrelıo (shyn aty-jóni Marko Aýrelıo) oınaıdy. Budan buryn sapta aǵylshyn Kazım (Kolın Rı­chards) de bolǵan. Budan qaldy, qu­ra­ma­da­ǵy biraz túriktiń týǵan jer­leri basqa elder bolyp keledi. Má­se­len, Hamıt jáne Halıl Al­tyn­top, Nýrı Shahın, Hakan Balta jáne Omer Erdoǵan – Germanııada, Máýlit Erdınch – Fransııada, al Torǵaı Bahadır Avstrııada týyp-ósken. Endi tikeleı matchtyń ózine kelsek, ol túrikterdiń birden bas salǵan joıqyn shabýylymen bas­taldy. Sonyń arqasynda matchtyń 1-shi mınótinde-aq bizdiń qaqpaǵa buryshtama aıyp doby ba­ǵyttaldy. Osy jaǵdaı 5-mınótte ta­ǵy qaı­ta­lan­dy. Biraq taıaý­­da Oman qura­ma­sy­men osy sta­­dıonda jol­dastyq kezdesý ót­kizip, onda 3:1 esebimen je­ńiske jetip, kádimgideı qoraz­danyp qalǵan bizdiń jigitter buǵan yǵa salmady. Arasynda olar da alǵa dop asyryp, qarsylas­tarynyń tamyryn basyp kórip jatqandaı áser qaldyrdy. Sondaı bir sát­terde bizdiń Sergeı Osta­penko túrik Onýr Redjep Kıvrak qor­ǵa­ǵan darbazany baspen nysa­naǵa aldy. Degenmen, myqty­nyń aty myqty ǵoı, túrikterdiń oıly shabýyly barǵan saıyn qaýipti bola tústi. Máselen, oıyn­nyń 10-shy mınótinde bizdiń qaqpashy tike urylǵan dopty ázer qaǵyp úlgerdi. Kelesi qıyn soqqy 13-shi mınótte jasal­dy. Ony qor­ǵaýshy Sabrı Sary­oǵlý alystan qııa­laı tartty. Budan keıingi sát­terdiń birinde Meh­met Aýrelıo bizdiń qaqpa alańyn­da eki qorǵaý­shynyń el-selin shyǵarsa, kelesi­sinde ataqty Nıhat Kahvedjı sol mańnan sál bol­ma­ǵanda gol soǵyp jibere jazdady. Ony da qorǵaýshy­larymyz áýpirim álegimen qaıtardy. Budan keıin de túrikter qaıta-qaıta bizdiń qorǵanystyń mazasyn ala berdi de, arasynda alań ıeleri qarsy shabýyl uıymdastyryp tur­dy. Bul jerde Nurbol Jumas­qalıevtiń qaqpa alańyna qaraı kólbeı tastaǵan dobyna Sergeı Ostapenkonyń shamaly ǵana jet­peı qalǵany este jaqsy saqtaldy. Al esep tipti de kútpegen jerden ashyla ketti. Osy tusta oıyn bir­shama saıabyr tapqandaı bolyp kórinip edi, sóıtsek, onysy daýyl aldyndaǵy tynyshtyqtaı ǵana bola salǵan eken. Aldymen Hamıt Al­tyn­top bizdiń qaqpaǵa qaraı dop zyrlatty. Onysy qaqpashy Andreı Sıdelnıkovtiń janynan janaı ótip, qaqpanyń oń jaq baǵanyna baryp soǵyldy da, keri qaraı kólbeı qaıtty. Mine, sol dopqa on­syz da oıyn bastalǵaly shabýyl­da belsendilik tanytyp júrgen Túnjaı Shanlı buryn jetti. Ol aıaǵyn tosa qoıǵany sol edi, doma­lanǵan dop qaqpaǵa qaraı kúmp ete tústi. Sirá, bizdiń jigitter túıin osy­laı oılamaǵan jerden birden sheshi­le salady dep kútpese kerek, myna goldan keıin áp-sátte bo­jyrady da qaldy. Tájirıbeli túrikter bul jaǵdaıdy óte tamasha paıdalana bildi. Sóıtip, arada bar bolǵany eki mınót ótkennen keıin esepti 2:0-ge jetkizdi. Túrikter qura­myndaǵy eń ataǵy zor eki fýt­bolshynyń biri bolyp tabylatyn Hamıt Altyntop ózine qaraı zýyl­dap ushyp kele jatqan dopty sha­ma­men 25 metrdeı jerden toqtat­pas­tan qaqpaǵa qaraı urdy da jiberdi. Kezdesýdiń ekinshi taımy da qonaqtardyń basymdyǵymen ótti. Biraq bul bizdiń quramanyń gol soǵýǵa múmkindigi bolmady degen sóz emes. Ondaı jaǵdaılar bizde bir emes, birneshe ret boldy. Alaıda, birde sheberligi jetispegen, birde qatty tolqyp ketken oıynshy­larymyz olardan naqtyly nátıje shyǵara almaı jatty. Onyń orny­na túrik Nıhat Kahvedjı matchtyń 74-shi mınótinde ózine tán sheber­likpen eki-úsh qorǵaýshyny aldap ótti de, oıyn esebiniń sońǵy núkte­sin qoıdy. Túrikterdiń budan keıin de gol soǵatyn múmkindikteri boldy. Bizdiń baǵlandar da odan quralaqan qalǵan joq. Oıyn sonymen bitti. Bul oıyn Túrkııa quramasynyń toptan ozyp shyǵatyn eki koman­danyń biri bolýǵa ábden laıyq ekenin kórsetip berdi. Endi toptar­daǵy kelesi oıyn 7 qyrkúıek kúni oınalady. Bul kúni Qazaqstan quramasy Venada Avstrııa komanda­symen kezdesedi. Serik PIRNAZAR, Astana. Sýretterdi túsirgen  Orynbaı BALMURAT.