Sharasy taýsylǵan sharýalar

Máseleniń mánisi

MAQSARY NEGE SATYLMAIDY? Mamandardyń aıtýy boıynsha, oblys tutynýshylarynyń ósimdik maıyna degen suranysy jylyna 9,0 myń tonnany quraıdy. Biraq bul ónim oblysta 2,1 myń tonna kóleminde ǵana óndirilip otyr. Sondyqtan bolar, ósimdik maıyn óndirýdiń kólemin arttyra túsý úshin oblysta soıa daqylyn ósirýdi ulǵaıtý maqsatynda “Vıta-soıa” kompanııasy jáne Qazaqstan-Qytaı birlesken kásiporyny jańa jobalardy qolǵa alýda. Sondaı-aq, ósimdik maıyn shy­ǵaratyn jergilikti “Palvanov” jáne “Tólebaı maı” kásiporyn­daryn qajetti maıly daqyldar shıkiza­tymen tolyqtaı qamtamasyz etý sharalary da jasalynǵan. Ús­timizdegi jyly maıly daqyldar alqapta­rynyń kólemi 2 eseden asa ulǵaı­ty­lyp, 66,5 myń gektarǵa jet­kizilipti. Aldaǵy eki jylda ony 78,5 myń gektarǵa deıin ulǵaıtý kózdelip otyr. Biraq osyndaı ıgi nıet, jaqsy bastamalarǵa qaramastan, oblysta maıly daqyldardy jınaý jumys­tary bitken soń, ony ótkerýdiń ser­geldeńi bastalady. Olaı deı­tinimiz, oblystaǵy ósimdik maıyn shyǵara­tyn zaýyttar dıqandardyń maıly daqyldar shıkizatyn satyp alýǵa qar­jylary joq. Tıisti qar­jy ıns­tı­týttarynan nesıe-qarjy da ala almaýda. Bul másele ós­ir­gen da­qyl­daryn tıimdi baǵaǵa sa­typ, mem­leket tarapynan bel­gilengen sýbsı­dııany alýdan úmitti bolyp otyrǵan sharýaǵa óte tıimsiz bolyp tur. Árıne, sharýalardyń óz ónim­derin basqa oblystardaǵy maı zaýytta­ryna satýyna da bolady. Biraq on­daı jaǵdaıda oblys sha­rýalary mem­leketten tıisti sýbsı­dııalaryn ala almaıdy eken. Kórip otyrǵanda­ry­ńyzdaı, “bylaı tart­sań arba syna­dy, olaı tartsań ógiz óledi” degen­deı, qaı tarapqa salsa da qıyndyqqa tap bolatyn sharýa paqyr bolyp tur. Oblys maqsary ósirýshileri ara­synda, germandyq “BIOSS-Rohs­toffe GmbH” fırmasy tarapynan jasalynǵan, Germanııa eliniń tamaq jáne farmasevtıka ónerkásibi úshin tabıǵı boıaǵyshtar jasaý maq­satyndaǵy óndiristik qajettilikteri úshin maqsary daqylynyń jına­lyp, qurǵatylǵan jáne qapshyq­talǵan gúlin shıkizat retinde 1 kı­locyn 10 AQSh dollary kóle­mindegi baǵamen qabyldaý jónindegi usynysqa úmit artyp otyrǵandar da bar. Biraq, germanııalyq fırmaǵa maqsarynyń gúli ǵana qajet bolyp otyrǵandyqtan, sharýalar bul úmitterin kelesi jyly ǵana júzege asyra almaqshy. Degenmen, izdengen basshy men qosshyǵa qandaı tuıyqtan da jol taýyp, shyǵýǵa bolady. Oblystyń aýyl sharýashylyǵyna jaýapty basshylary bul máseleden de jol taýyp, sharýalardyń eńbegin jelge ushyrmas dep oılaımyz. QANT QYZYLShASYN О́SIRÝDIŃ QIYNDYǴY NEDE? Tutynýshylardy otandyq qant ónimderimen jetkilikti túrde qam­tamasyz etý úshin sońǵy jyldary oblysta qant qyzylshasyn ósirý isi qaıta qolǵa alyna bastady. Oǵan burynǵy jyldardaǵy tájirıbe táýekel etkizgendeı. О́ıtkeni ótken ǵasyrdyń 70-80-shi jyldary Jam­byl oblysy qant qyzylshasynyń dańqy alysqa jaıylǵan. Qazir she? Qazir respýblıka boıynsha shyǵarylatyn aq qanttyń 97 paıyzy (!) ımporttyq shıkizat – qant quraǵy-trostnıkten óndi­riledi. Azyq-túlik qaýipsizdigi ta­lap­taryna sáıkes óz elimizde óndi­rilgen aq qanttyń 20 paıyzyna otan­dyq shıkizat – qant qyzyl­shasy paıdalanylýy tıis. Mine, osy maqsatta ústimizdegi jyly oblystaǵy 2 qant zaýyty – Taraz qalasyndaǵy “Qant” AQ pen Merki aýdanyndaǵy “Merki qant zaýyty” JShS-ni qant qyzylshasy shıkizatymen jetkilikti túrde qam­tamasyz etý úshin oblystaǵy qant qyzylshasy alqaptarynyń kólemi 5,6 myń gektarǵa jetkizilgen bo­latyn. Alaıda, bıylǵy qurǵaqshy­lyq pen sý tapshylyǵyna baıla­nys­ty 4 myń gektarǵa jýyq alqap­tan ǵana qant qyzylshasyn jınaýǵa bolatyn sııaqty. Bul alqaptardyń gektaryna qansha tonna túsim be­retini de belgisiz. Mamandardyń pi­kirinshe, ár gektardan orta eseppen 200-250 sentnerden qant qyzyl­shasy alynǵanda, barlyq ónimniń kólemi 80 myń tonnadaı bolady degen boljam bar. Bul aldyn-ala jasalǵan jobaǵa sáıkes keledi, óıtkeni oblystaǵy qant zaýyttary bıyl eń kemi 80 myń tonna qant qyzylshasyn qabyldap alǵan jaǵdaıda ǵana osy bir túbiri tátti, tógilgen teri ashy ónimdi odan ári óndirýge táýekel etiletin sııaqty. Biraq myna bir jaǵdaı da alań­data beredi. Ústimizdegi jyly Qor­daı jáne Shý aýdandarynyń qy­zylshashylary 25 myń tonna tátti túbir jınaıdy dep boljanǵan bo­latyn. Alaıda, qazirgi jaǵdaı eki aý­dannyń ónimin qosqanda, barly­ǵy nebary 14-15 myń tonna bola­tynyn kórsetip otyr. Mamandar mu­nyń sebebin, “oblysta qant qy­zylshasyn ósirýdi qaıta jandan­dyryp, jolǵa qoıýǵa sý tapshy­ly­ǵymen qatar, arnaıy tehnıka­lardyń azdyǵy da qolbaılaý bolyp otyr” dep túsindiredi. Degenmen, aýyl sharýashylyǵy salasy basshylarynyń pikiri, qolǵa alynyp jatqan barlyq agrotehnı­kalyq sharalar aldaǵy jyldary ob­lystyń qant qyzylshasy al­qap­tary joǵary ónim berip, qant zaý­yttary ımporttyq shıkizat táýel­diliginen qutylyp, otandyq shı­ki­zatpen bi­ryńǵaı jumys isteýine jol ashylýy tıis degen senimge jeteleıdi. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy.