Jaınaǵan Qaraǵandy

О́ńir ómiri Astananyń az ýaqytta ǵana ás­em shaharǵa aınalýy ózge óńirler­degi seriktesteriniń de kórkemdik, sándik jaǵynan qalyspaýyna áser etýde. Ol ásirese Qaraǵandyda aı­ryq­sha baıqala túsip kele jat­qan­dyǵyn kórip júrmiz. О́mirmen jarysa órbigen ózgerister qalany qulpyrtyp, jaınatyp barady. Buǵan tańdanatyndaı eshteńe joq, solaı bolýǵa tıisti de. Damý joly sony talap etedi. Qazir qandaıda bir ıgilikti isterge qabilettilik kenshiler ordasy kelbetin odan saıyn kórikti qylýǵa múmkindikti keńeıtip otyr. Qala ajarynyń qamy búgingi kúnmen ǵana emes, keleshek keskinimen bitistirile on oılanyp, júz tolǵanyp pishilýi sol baǵyttaǵy qadam. Keleshegi demekshi, munyń ózi sonshalyqty alystaǵy emes, osy aldaǵy eki-úsh jylda bastapqy ny­shandary kózge túsirýdi dittegen murat. Muny qýana qarsy alǵan sáýletshi, qurylysshy qaýymnyń nebir oı-armandaryn júzege asy­rýy bastalyp ta ketti. Solardyń ara­synda jańa meshit, muz aı­dyny, boks, tennıs ortalyqta­ry­nyń qurylysyna qazyq qaǵylǵa­nyna birneshe aı bolyp qaldy. Shahardyń eń kórnekti tustarynda boı kótergen osynaý ǵımarattar zaman talǵamyna saı ásemdigimen kóz kórkine aınalǵaly tur. Núrken Ábdirov atyndaǵy áıgili sport kesheni sáýlet óneriniń úzdik úlgisi retinde qala tórinde tipti jarqyraı túspek. Qaraǵandy beınesin bezendi­re­tin osyndaı qurylystardyń sa­lyna bermektigi aqıqat. Negizinen shahardyń jańa ortalyq bóligine aýysýǵa aınalǵan Ońtústik-Shyǵys aımaǵy Esildiń sol jaǵalaýyndaǵy elorda tórindeı jarqyraǵan beınege bólenedi. Burynnan da ádemi, kelisti Qa­raǵandy ajaryn ashýǵa arnalǵan sharalardyń ishinde joldardy jóndeý, kóshelerdi kóriktendirý, aý­lalardy aıshyqtandyrýdyń sha­rapaty turǵyndar kóńilin súı­sin­terlik qubylys bolyp jatyr. Bul jaıynda san mysaldy alǵa tartýǵa bolady. Jaqynda Qaraǵandy mem­lekettik tehnıkalyq ýnıversı­te­tiniń aldynda ashylǵan sáýleli sý­burqaq sonyń biri der edik. Ol ási­rese túnde erekshe kóriniske kóm­ke­riledi. Myń qubylǵan sáýle­ler­ge oranyp, 10-15 metr joǵary shap­shyp baryp tómen tógiletin sý­burqaq mańy keshkisin úlken-ki­shige raqattana bas qosatyn oryn. Qala ákimi Baýyrjan Ábdishevtiń aıtýyna qaraǵanda, mundaı sý­bur­qaqtar sany kelesi jazda 10-ǵa jetedi. Sóz oraıynda atap ótetin jáıt, bulardy ornatýǵa basta­mashylyq tanytýshylar – joǵary oqý oryndary. Qoldaýshylar kóp. Qaladaǵy eń bir kúrdeli másele aǵashtardyń qıyndyqpen ósetin­digi, olarǵa tııanaqty kútimniń qajettigi. Budan 70 jyl buryn otyr­ǵyzylǵan jasyl jelekter deni qýraǵan. Aǵashtardy almas­tyrý, jas kóshettermen tolyqtyrý isi de mańyzdy sanalady. Osy oraıda endi ádettegishe qolǵa ili­k­ken aǵash ege bermeı, jer yń­ǵaıy­na, tabıǵat ereksheligine beı­imdi ári tózimdi ósimdikterdi ósirý na­zarda. Sol úshin qurylǵan ar­naýly tuqymdyq qoryqta tamyr jaıǵan, ósimtaldyǵy anyqtalǵan aǵashtar budan bylaı kósheler men saıabaq­tardy qulpyrtyp turmaq. Biz biletindeı qala ómirine qa­tysty máseleler qaraǵandy­lyq­tar­dyń pikirin surastyrý, saýalda­ma­lar júrgizý arqyly sarapt­a­lady. Máselen, oı-usynystar qa­ta­ryn­da turǵyndardy úıler aý­la­lary­nyń jaıy alańdatatyn­dy­ǵy­na baılanysty sharalar qarasty­ry­lýy da eshqandaı usaq-túıek má­sele joqtyǵyn kórsetedi. Taıaý arada paıda bolatyn 30 ishki aý­maqtyq jáne aýlalyq shaǵyn saıabaqtar, balalardyń oıyn alań­y sany jyldan jylǵa ulǵaıa bermek. Kólikter aıaldamalaryn ásem­den­dirý, jańa dızaınmen bezendirý de qolǵa alynyp jatqan isterdiń eleýlisi. Qala boıynsha 381 aıal­da­ma bolsa, sonyń 208-i jalǵa alyn­ǵandar. Birinshi kezekte solardy orta kórkine jarasty qylý talap etilýde. Jaryq berý baǵandary, taratý júıeleri jańartylý ústinde. “Teatr kıim ilgishten basta­la­dy” delinbekshi, ár qalanyń bet-beınesi vokzal basynan tanyla­tyn­dyǵy belgili. О́kinishke qaraı, keıingi kezge deıin Qaraǵandy bul rette jaqsy qyrynan kórine al­maı keledi. Temir jol jáne avto­be­ket arasyndaǵy alańqaıdaǵy qap­taǵan jaldamaly kóliksheler­diń aıqaı-shýy, aıaq alǵysyz kúl-qoqys, aınalasynda dúken azdaı, dál ortasynda ornyǵa qalǵan qos dúńgirshek janynda teńselgen júris-turys sátin salsa, kelmeske ketetin syńaıly. Kezinde álde­kim­ge satylyp jiberilip, múldem kú­timsiz qalǵan alańqaı qala men­shi­gine qaıtarylǵan bette adam tanymas­taı ózgeredi. Sondaı-aq buǵan deıin jurt onshalyqty jolaı qoımaı­tyn qaladaǵy Ertis-Qaraǵandy kanaly boıyn qaıyń toǵaıy kómkerip, jasyl múıiske aınalady. Iá, jetpis jyldan astam ta­rı­hy bar Qaraǵandynyń kún sanap jaınap-jadyraı túsken ajary ke­mel keleshegindeı bolyp elesteıdi. Aıqyn NESIPBAI. Qaraǵandy.