Salıqaly saıasat saltanaty

Qazaqstannyń halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy bedelin asyrǵan Astana Sammıtine daıyndyq kún ótken saıyn qarqyn ala túsýde

_____________________

UIYMNYŃ UIYSTYRAR ÁLEÝETI ZOR

Búgingi tańda EQYU – álemdik deńgeıdegi halyqaralyq máselelerdi sheshýge konsýlta­tıv­tik keńes beretin ózindik orny bar halyqaralyq uıym. Onyń tarıhy sonaý 1970 jyldardan bas­ta­­lady. Shyǵys pen Batystyń arasyndaǵy ún­qatysýdy jolǵa qoıý maqsatynda Eýropadaǵy qaý­ipsizdik jáne yntymaqtastyq keńesi dep ata­latyn kóp tarapty forým shaqyrylyp, nátı­jesinde 1975 jyldyń 1 tamyzynda osy uıymǵa múshe 33 memlekettiń saıası, áleýmettik jáne eko­nomıkalyq jaǵdaılaryna qaramastan, ara­qa­tynastyq qaǵıdattaryn aıqyndap beretin Hel­sınkı Qorytyndy aktisi qabyldandy. Qazirgi kezde Uıymnyń quramyna Vanký­ver­den Vladıvostokqa deıingi keńistikte ornalasqan Soltústik Amerıkanyń, Eýropanyń, Soltústik Kavkaz ben Ortalyq Azııanyń 56 memleketi ki­redi. EQYU halyqaralyq uıymdarǵa qoıylatyn talaptarǵa tolyǵymen jaýap beredi. Onyń shtab-páteri, turaqty organdary men ınstıtýttary, sondaı-aq qarjylandyrylǵan shtaty men óńirlik bólimsheleri bar. Qazirgi tańda Uıym qyzmetkerleriniń jalpy sany 3,5 myń adamdy quraıdy. Is basyndaǵy tóraǵa – jedel qyzmetke jalpy basshylyqty júzege asyrady. Tóraǵa bir jylǵa saılanady. Bas hatshy is basyndaǵy tóraǵanyń ókili bolyp esepteledi jáne ony Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi (SIMK) úsh jyl merzimge taǵaıyndaıdy, ol EQYU-nyń qu­rylymdaryna jáne operasııalaryna basshylyq jasaıdy. Hatshylyq Bas hatshynyń bas­shy­lyǵymen jumys jasaıdy. Onyń quramyna: – qaqtyǵystardyń aldyn alatyn ortalyq; – terrorızmge qarsy seksııa; – adam saýdasyna qarsy bólim; – ekonomıkalyq jáne ekologııalyq is-qımyldardy toptastyratyn ofıs; – basqa sybaılas memlekettermen syrtqy yntymaqtastyqty jolǵa qoıatyn bólim; – strategııalyq polısııa bólimi kiredi. Bulardan bóten Uıym quramynda derbes ınstıtýttar: – Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary jónindegi bıýro (DIAQB); – BAQ bostandyǵy jónindegi ókil; – EQYU-nyń Az ulttar jónindegi Joǵarǵy komıssary bar. DIAQB adam quqyqtaryn qamtamasyz etý, demokratııany damytý, zańnyń ústemdigin bekitý, adam ólshemderi salasyndaǵy keńester men forýmdar ótkizý jumystaryna jaýap beredi. Saraptamalyq kómek kórsetedi, sonymen qatar, konstıtýsııalyq jáne quqyqtyq máseleler jóninde kadrlar daıyndaıdy. Demokratııalyq ıns­­tıtýttardy damytýǵa atsalysady jáne Uı­ym­ǵa múshe memleketterdegi saılaýǵa baqylaý ja­saıdy. Memlekettik emes uıymdarmen de ju­­mys isteıdi. Uıymnyń BAQ bostandyǵy jónin­degi óki­li oǵan múshe memleketterdiń osy sala­daǵy min­dettemeleri men qaǵıdattary saqtalýyn qa­da­ǵalap, táýelsiz baspasózdi damytýda el úki­met­terine kómektesedi. EQYU-nyń Az ulttar jó­nin­degi Joǵarǵy komıssary ulttar arasyndaǵy ke­leń­siz jaǵdaılardyń aldyn-alý máselelerin qa­rastyryp, osyǵan aldyn ala baqylaý júr­gi­zedi. Kıkiljiń oryn alǵan jaǵdaıda ony daý-jan­jalsyz sheshý jaǵdaılaryn qarastyrady. Má­selen, búginde Balqan, Azııa, Shyǵys Eýropa já­ne Kavkaz aımaǵynda EQYU-nyń 19 ókildigi bar. Sammıtte qatysýshy memleket basshylary EQYU jaýapkershiligi aýmaǵyndaǵy iske baǵa berip, jańa negizgi baǵyttardy aıqyndaıdy. Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi barlyq máselelerdi qaraıtyn jáne tıisti sheshimder qabyldaıtyn ortalyq dırektıvalyq organ bolyp tabylady. Uıymnyń Turaqty keńesi kúndelikti jedel qyzmet úshin jaýap beredi, ony tóraǵanyń ókili basqarady. Qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyq fo­rýmy Uıymǵa múshe elderdiń turaqty ókilderinen turady. Onyń mindetine qarýlanýdy baqylaý, qarýsyzdaný jáne senim sharalary, shıelenisterdi azaıtý, qaýipsizdik máseleleri boıynsha konsýl­tasııalar júrgizý, senim jáne qaýipsizdik shara­la­rynyń oryndalýy men áskerı máseleler boıynsha semınarlar uıymdastyrý máseleleri kiredi. EQYU-nyń Parlamenttik Assambleıasy (PA) 1991 jyly qurylǵan. Ulttyq delegasııalar ókilderinen turatyn Assambleıa Uıym qyzmetin baǵalaý jónindegi sheshimder qabyldaıdy, sonymen qatar, keńes talqylaıtyn máseleler boıynsha pikirsaıystar ótkizedi. Máselen, Qa­zaqstan Parlamentiniń delegasııasy PA jumy­sy­na alǵash ret 1996 jy­ly qatysty. О́zderińizge belgili, elimiz táýelsiz­di­gin alǵan 1991 jylǵy 16 jeltoqsannan bastap ózge eldermen, halyq­ara­lyq uıymdarmen ynty­maq­tastyq baılanys or­nata bastady. Solardyń biri Qa­zaq­stan turaqty múshesi bolyp tabylatyn EQYU bolyp tabylady. Álemdik derjavalar men bedeldi halyqaralyq uıymdar týraly sóz qoz­ǵaǵanda EQYU Qazaq­stan­nyń saıası jáne eko­­­­nomıkalyq damýyna kezinde zor qoldaý kór­set­kenin aıta ketý kerek. Táýelsizdigimizdiń eleń-alańynda elimizdegi jaǵ­daı­dyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq jaǵynan kúr­deli bolǵany belgili. Ke­ńestik júıe qulaǵannan keıin burynǵy ekonomıkalyq baılanystar úzildi, sonyń ishinde Odaq tusynda shıkizattyq baza bolyp kelgen, ındýs­trı­ıa­sy ortalyqqa baǵynǵan Qazaqstan bárin de tyń jerden qaıta bastaýǵa tıis boldy. Keıbir sá­ýe­geıler Qazaqstannyń óz aldyna derbes memleket qura alatynyna kú­mánmen qarady. Osyn­daı jaǵdaıda Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń kóre­gen­dik saıasatynyń ar­qa­synda naryqtyq ekono­mı­kanyń negizderi qala­nyp, “áýeli – ekonomı­ka, sodan keıin – saıasat” ustanymymen kóshimizdi túzeı bastadyq, memlekettiliktiń negizgi atrı­býttary jasaldy, elimizde ishki turaqtylyqty saq­taý arqyly saıası júıe damýynyń demokra­tııa­lyq vektory ornyqty, BUU-ǵa múshe bol­dyq. Qazaqstan sol kez­de áleýeti jóninen álem­degi tórtinshi ıadrolyq el bola tura synaqtardan bas tartyp, Semeıdegi ıadrolyq synaq polıgonyn japty. Sol arqyly AQSh, Reseı jáne Qytaı sııaqty irgeli elderdiń qol­daýyna ıe bolyp, óziniń beıbitshil saıasa­ty­men, ishki turaqtylyǵymen sheteldik ınves­tı­sııalar tarta bildi. Qazaqstannyń EQYU-men qarym-qatynasyn birneshe kezeńge bólip qarastyrýǵa bo­lady. Alǵashqysy 1994-1997 jyl­dar arasy desek, bul – yqpaldasý irge­ta­synyń qalanǵan kezeńi boldy. Mundaǵy eleýli oqıǵa 1995 jyly Vena qalasynda Qazaqstannyń turaqty ókildiginiń ashylýy boldy. 1998 jylǵy jeltoqsanda EQYU men Qazaqstan Úkimeti arasynda ózara túsinistik týraly, Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Úkimeti men EQYU/DIAQB arasynda ózara túsi­nis­tik týraly memorandýmdarǵa qol qoıyldy. 1999 jylǵy qańtarda Almatyda EQYU-nyń Ortalyǵy ashyldy. Atalǵan halyqaralyq bedeldi uıymǵa múshe bolǵan jyldar ishinde elimiz osy qurylymmen onyń barlyq qyzmetiniń salasy boıynsha ózara qarym-qatynastaryn joǵary deńgeıge jetkizý baǵytynda jumys istep keledi. BAQ Bostandyǵy máseleleri jónindegi О́kildiń keńsesi, Az ulttar isteri jónindegi Joǵarǵy ko­mıssar keńsesi jáne Demokratııalyq ınstı­týttar men adam quqyqtary jónindegi bıýro tárizdi Uıym ınstıtýttarymen tyǵyz baılanysta nátıjeli jumystar júrgizilýde. Al EQYU-ǵa tóraǵalyq etý tý­ra­ly nıetin Qazaqstan 2003 jyly bildirgen bolatyn. Osy nıetke Elbasynyń 2005 jylǵy “Qazaqstan ekonomıkalyq, áleýmettik jáne saıası jedel jańǵyrý jo­lyn­da” atty halyqqa Joldaýynda arnaıy basymdyq berildi. Elimizdiń Uıymǵa tór­aǵalyq etýine 2005 jyly Qazan qalasynda TMD basshylarynyń sammıtinde qoldaý kórsetildi, Uıymnyń kóptegen elderimen qarym-qatynastar barysynda osy ıdeıany ilgeriletý jóninde kóptegen sharalar júrgizildi. Qazaqstan osynaý halyqaralyq Uıymǵa tóraǵalyq etý nıetin bildire otyryp, oǵan ázirlik barysynda kóptegen saıası sheshimder qabyldady, óziniń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damýynda kóptegen belesterden ótti. Atap aıtqanda, 2004 jyly eli­mizde Saıası reformalardyń jalpyulttyq baǵdarlamasy jarııalanyp, sonyń arqasynda memlekettik basqarýdy ortalyqsyzdandyrý júzege asty, qoǵamdyq palata, adam quqyqtary jónindegi ýákil, 6 myńnan astam úkimettik emes uıym jumys jasaýda. Bir kezderi halyqaralyq uıymdardyń bel­sendi qoldaýyna ıe bolǵan elimiz, eń aldymen, EQYU usynystaryna sáıkes keń aýqymdy saıası reformalardy júzege asyrýǵa bel sheshe kiristi. Onyń ishinde 2007 jyly júrgizilgen kon­stı­týsııalyq reformalardyń mańyzy úlken. Sonyń nátıjesinde “Saıası partııalar týraly”, “Saılaý týraly”, “Buqaralyq aqparat qural­­­­­dary týraly” zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi, Par­lamenttiń jáne jergilikti máslıhattardyń róli arttyryldy, Qazaqstan prezıdenttik res­pý­b­lıkadan prezıdenttik-parla­menttik res­pýb­lıkaǵa aınaldy. Ási­rese, halyq pen bılik ara­syndaǵy kó­pir tárizdi úkimettik emes uıymdar­dyń róline erekshe mańyz berildi. Qazaq­standaǵy tu­raqtylyq pen damýdyń mańyzdy ınstı­týt­tarynyń biri – Qazaqstan halqy Assam­bleıa­synyń mártebesi ulǵaıyp, onyń 9 ókili Par­lament Májilisiniń depýtaty bolyp saılandy. Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisim men tatýlyqtyń biregeı tájirıbesi álem elderine úlgi-ónege retinde taratyla bastady. Jaqynda 2009-2012 jyldarǵa ar­nalǵan Adam quqyqtary salasyndaǵy ulttyq is-qımyl jospary jáne 2010-2020 jyldarǵa arnalǵan Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasy qabyldandy. Sonyń nátıjesinde Qazaqstannyń zańna­ma­lary halyqaralyq standart­tar­ǵa edáýir jaqyndaı tústi. Taıaýda áıelder men erlerdiń teń quqyqtary men teń múm­kindikteri, turmystyq zorlyq-zomby­lyqqa qarsy turý týraly zańdar qabyl­danyp, balalardyń quqyqtaryn qor­ǵaýdy qamtamasyz etý máseleleri boıynsha zańnamaǵa túzetýler engizildi. Qazaq­stannyń eldi demokratııalandyrý salasyndaǵy qadamdary odan ári to­lyq kóleminde Uıym tóraǵalyǵy aý­qymyndaǵy maqsattary men mindet­terine sáıkes keletin bolýy tıis degen mindettemeler alyp otyrmyz. Osy oń isterge tıisti baǵasyn bergen EQYU-ǵa múshe 55 mem­leket 2007 jylǵy qarasha aıynda Madrıd qala­synda ót­ken otyrysta 2010 jylǵy tóraǵalyqty Qa­zaq­­stanǵa senip tapsyrdy. Bul ózge­ler­­diń elimizdegi búgingi tańdaǵy áleý­mettik saladaǵy, ekonomıkadaǵy, jal­py demokratııalandyrý baǵytyn­daǵy jumystarǵa bergen oń baǵasy dep oı­laı­myn. О́tken jylǵy jeltoqsan aıy­nyń 1-2-si kúnderi Afınada ótken Syrt­­qy ister mı­nıstrleriniń 17-shi oty­rysynda Uıymǵa tóra­ǵalyq etip kelgen Grekııa Qazaq­stanǵa tóra­ǵa­lyqty resmı túrde tapsyrǵanyna biz bárimiz kýá boldyq. Uıymǵa tóraǵalyq etý TMD mem­le­ket­­terinen ǵana emes, búkil musylman elderinen alǵash ret bizge senip tapsyrylyp otyr. Muny biz El­ba­symyz Nursultan Nazar­baevtyń salıqaly, sa­rab­­dal saıasatynyń arqasynda halyqaralyq deń­geıde elimizdiń bedeliniń arta túskeni dep bilemiz. Qazaqstan óz mindetine birden bel sheshe kirisip ketkenin aıtý kerek. Tóraǵalyq qyzmeti úlken bedelimen, mártebesimen qosa, elge úlken mindetter júkteıtini de belgili. Sodyqtan da, osy mindetti abyroımen atqaryp jatqanymyz tek Elbasynyń bedeli men otandyq dıplo­ma­tııanyń tabandy jumysy ǵana emes, búkil halyqtyń qoldaýynyń arqasy. Elimiz Uıymǵa aǵylshyn tilinde T-dan bastalatyn tórt qundy­lyqty usyndy. Olar – Senim, Dástúr, Ashyq­tyq jáne Tózimdilik. Bul degenimiz – elderdiń bir-birine senimdiligi, halyqaralyq qatynastarda ashyqtyq, eki jaqty standarttardan aýlaq bolý, dástúrdi saqtaı otyryp aımaqtyq qaýipsizdikke tónetin qaýiptermen tózimdilik tanyta otyryp birlesip kúresý. Uıymnyń aldyndaǵy turǵan kúrdeli máselelerdi tııanaqty sheshý úshin Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Helsınkı aktisine – 35 jyl, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalǵanyna – 65 jyl, Parıj hartııasyna 20 jyl tolýyna oraı 11 jyl boıy ótpegen EQYU elderi Memleket basshylarynyń sammıtin ótkizý týraly usynysy jan-jaqty qoldaý taýyp, úlken jıyn Astana qalasynda jeltoqsannyń 1-2-si kúnderi ótedi dep belgilenip otyr. Oǵan qazir elimizde qyzý daıyndyq júrýde. Uıymǵa tóraǵalyq etý bastalǵaly beri Qa­zaq­stannyń atqarǵan isterine keletin bolsaq, elimiz onyń úsh ólshemi boıynsha da, ásirese, qaýipsizdik salasynda aıqyn belsendilik kórsetip keledi. EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, elimizdiń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Ázirbaıjanda jáne Armenııada bolyp, osy el prezıdentterimen kez­desti. Lon­donda ótken jáne Aýǵanstannyń ózinde ót­ken Aýǵanstan problemasy jónindegi halyq­ara­lyq konferensııaǵa da qatysty. Dnestr boı­yndaǵy problemaǵa da tıisti deńgeıde kóńil bólinýde. Bıylǵy jyly eń basty jumys Venada bas­taldy. Onda Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóra­ǵa­lyǵynyń tanystyrylymy bolyp, onda Elba­sy­nyń beınejoldaýyn jurtshylyq zor yntamen qabyldady. О́ıtkeni, onda Nursultan Nazarbaev EQYU-nyń úsh ustanymy: qaýipsizdik, ekono­mı­­kalyq jáne ekologııalyq gýmanıtarlyq sala­­­lardyń eń ózekti máselelerin qozǵady. Uıymnyń úsh ólshemine laıyqty úles qosý maqsatynda eli­mizde 14-16 mamyr kúnderi “EQYU-nyń Eýra­zııalyq ólshemi” atty ár elden 350 delegat qatys­qan Transazııalyq forým ótti. Forýmda eko­no­mıka, lańkestik, esirtki bıznesi týraly máseleler qaralaǵandyǵyn aıta ketý kerek. Al Qyrǵyz­standaǵy jaǵdaıǵa baılanysty arnaıy sessııa ótkizildi. Qazirgi tańda elimiz Uıymnyń burynǵy tóraǵalarynyń jumysyn jalǵastyra otyryp, onyń úsh ustanymyna, ásirese, ekologııalyq qaýipsizdik problemasyna, onyń ishinde Aral prob­lemasyna basa nazar aýdarýda. Sonymen qatar, energetıkalyq áleýeti mol el ekenimizdi eskere otyryp, energetıkalyq qaýipsizdik problemasy boıynsha únqatysýdy jalǵastyrýdy usynyp otyr. Qoryta kelgende aıtarymyz – bedeldi Uı­ym­ǵa tóraǵalyq etý halyqaralyq deńgeıde eli­mizdiń bedeliniń arta túsýine úlken úles qosa­ty­ny túsinikti. Sondaı-aq, elimiz ishindegi qo­ǵam­dyq-saıası ahýaldy da nyǵaıta túsetini anyq. Tólebek QOSMAMBETOV, Parlament Májilisiniń depýtaty. * * *

ASTANA ÁÝEJAIYNDA QARBALAS ShAQ

Tórtkúl dúnıege tórelik aıtqan táýelsiz Qazaqstannyń barys beı­neli bolashaǵynyń balamasyz ba­symdyǵyn aıqyndaıtyn taǵy bir uly oqıǵa jaqyndap keledi. Jel­toq­san aıynda Astanada ótetin ja­han­dyq quryltaıda ǵalamnyń be­deldi 56 memleketiniń basshylary, 500-ge tarta belgili halyqaralyq uı­ymdardyń jetekshileri bas qos­paq. “Qonaq az otyryp, kóp sy­naı­dy” demekshi, álemge tanymal tul­ǵalar jınalatyn bul alqaly jı­yn Qazaq eli úshin qaıtalanbas qur­met ári bu­ryn-sońdy bolyp kór­­megen syn­darly syn bolǵaly tur. EQYU-nyń 7-shi sammıti ege­men elimizdiń eń­bektegen balasy­nan, eńkeıgen qar­ty­na deıin ta­rı­hı jaýapker­shi­lik jú­gin artqaly otyr. “Tas túsken jerine aýyr” de­gen­deı, jahandyq jıyn qonaq­taryn qabyldaıtyn Astana úshin EQYU sammıti shyn mánin­degi ha­lyq­aralyq dárejedegi em­tı­han bol­maq. Jıynǵa keletin qonaq­tardyń Qazaq jerindegi al­­ǵashqy tabany elorda­nyń áýe qaq­pasy – Astana halyq­aralyq áýe­jaıyna tıetindigi belgili. Son­dyq­­tan bú­gin­gi tańda áýejaı bul ma­ńyz­dy ha­lyq­­­­aralyq oqıǵaǵa tyń­ǵy­lyqty daı­yndyq jumysyna ki­risken. Pre­­zıdentimiz Nursultan Na­zar­ba­evtyń tól perzenti – A­s­­ta­na budan buryn da talaı halyq­aralyq már­tebeli bas-qosýlardyń ortalyǵy bol­ǵan. Sol jıyndarǵa jınalǵan qo­naqtar da alǵash As­tana áýe­ja­ıy­­­nan ótetin. Al bul jolǵy jı­ynnyń jóni basqa. 11 jyl úzi­lis­ten keıin Qazaq elinde qaıta ót­ki­zil­­geli otyrǵan EQYU sammıti tórt­­­­­kúl dúnıe na­zaryn er­ek­she aý­daratyn halyq­­aralyq uly basqosý. Qazir sammıtke daıyndyq ba­ry­synda Astana qalasynyń barlyq qurylymdary ýaqytpen sanaspaı jumys isteýde. Burnaǵy kúni qala ákimdigi Astana halyqaralyq áýe­jaı­yndaǵy qonaqtardy qarsy alý maq­satynda jasalyp jatqan ázir­­lik barysymen tanystyrý úshin BAQ ókilderine arnaıy sapar uı­ymdastyrdy. Astana halyqaralyq áýejaıy búgingi óskeleń zaman talabyna saı ınfraqurylymy damyǵan, qyzmet kórsetý dárejesi álemdik standarttarǵa jaýap be­re­tin egemen elimizdiń bedeldi áýe­jaı­larynyń biregeıi bolyp ta­by­lady. Tórtkúl dúnıe nazary túgel Astanaǵa aýatyn sammıt kezinde memleket basshylarynyń áýe ke­me­lerine qyzmet kórsetetin tehnıka­lyq quraldar da, mártebeli qonaq­tardy qabyldaıtyn qyzmet túrleri de halyqaralyq joǵary sapa standarttaryna jaýap berýi kerek. Mine, sondyqtan da búgingi kúnderi Astana áýejaıynyń ınfraqury­ly­myn odan ári jetildirý jáne áýe­jaı kesheniniń barlyq qurylym­dyq kásiporyndarynyń óndiristik qýatyn arttyrý maqsatynda aý­qymdy sharalar atqarylýda. “Astana halyqaralyq áýejaıy” AQ-tyń atqarýshy dırektory Al­eksandr Bekmýrzınniń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta áýejaıdyń áýe ke­meleri turatyn turaǵy 31 iri ushaq­ty ornalastyrýǵa múmkindik beredi. Al aldyn-ala belgili bolyp otyr­ǵanyndaı, áýejaıǵa Sammıt ke­zin­de 70-ke tarta iri ushaq kelip qon­baq. Bir mezgilde 70 ushaqty sıǵyzý úshin perronnyń aýmaǵy eki esege deı­in keńeıtilýge tıis. Qazir bul ju­mys qyzý qarqynmen júrgizilip ja­tyr. Halyqaralyq sapa stan­­dart­ta­ryna saı iri ushaqtardy or­na­las­tyrýǵa laıyq perron jaqyn arada iske qosylmaq. Qosymsha sa­lynyp jatqan bul perronǵa 22 za­manaýı iri ushaqtar ornalasty­ry­lady. Qazir Astana halyqaralyq áýe­jaıy táýligine ortasha eseppen 40 reıske qyzmet kórsetedi. Sammıt kezinde bul kórsetkish keminde úsh ese kóbeıetin kórinedi. Bir mezgilde 70-ten astam iri áýe kemelerine qyz­­met kórsetý úshin qosymsha ar­naıy tehnıkalar satyp alý kerek. Osyǵan baılanysty “Astana ha­lyq­­aralyq áýejaıy” AQ áýejaı teh­nı­kalaryn jasaıtyn arnaıy za­ýyt­tarǵa 113 ártúrli jańa teh­nı­kalarǵa tapsyrys berdi. Olardyń qatarynda ushaqtardy tartatyn tıa­gachtar, tirkemeler, traptar, trans­porterler jáne basqa ar­­naýly tehnıkalar bar. Birinshi dárejeli memleket bas­shy­laryn qabyldaıtyn zal da ór­kenıetti óskeleń talaptarǵa saı bo­lýy tıis. Osyǵan baılanysty áýe­jaı­dyń VIP ǵımaratyna qaıta qurý jumystary bastalyp ketken. Bul ǵımarat tolyǵymen qaıta salynyp jatyr dese de bolǵandaı. Áýeja­ı­dyń atqarýshy dırektory A.Bek­mýr­­zın­niń aıtýynsha, bul VIP ǵı­­ma­rat 20 qarashaǵa deıin tolyq paı­­dalanýǵa berilmek. Bul ǵı­ma­ratta mártebeli qonaqtardy qabyl­daı­tyn bólme, kelissózder júr­gi­zetin zal jáne basqa oryndar jab­dyq­talady. Olardyń bári joǵary sapaly halyqaralyq standarttar negizinde jabdyqtalýda. EQYU Sammıti kúnderi áýejaı qyzmetkerleri táýlik boıy birneshe aýysymda jumys isteıtin bolady. Osy maqsatta Almaty, Qaraǵandy, Aqtóbe, Atyraý, Aqtaý, Oral, Qos­tanaı, Shymkent qalalarynyń áýe­jaılarynan tájirıbeli mamandar qosymsha tartylatyn bolady. So­nymen birge Astana mańyndaǵy qa­lalardan qajetti arnaıy teh­nı­kalardy jalǵa alý múmkindikteri de qarastyrylýda. Aleksandr Bekmýrzınniń má­lim­deýinshe, bul kúnderi áýejaı aýma­ǵyn­­daǵy qaýipsizdik máselesine aı­ryqsha mán beriledi. Quzyrly or­­gandarmen birlese otyryp, sam­mıtke keletin memleket basshy­la­rynyń qaýipsizdigin kúsheıtý úshin keshendi sharalar belgilenip, jo­ǵary dárejeli halyqaralyq jıynǵa keletin delegasııalardyń qaý­ip­siz­digin qaltqysyz qamtamasyz etý maq­satynda qoldan kelgenniń bári jasa­lynady. Astana halyqaralyq áýe­jaıy­nyń búkil álem nazary ózine aýa­tyn halyqaralyq alqaly basqosý kúnderinde joǵary talap­tar­ǵa saı sa­paly jumys jasaı­tyn­dyǵyna senimi nyq. Jylqybaı JAǴYPARULY. ----------------------------- Sýrette: Astana áýejaıyn­da­ǵy qyzý daıyndyq jumystary. Sýretti túsirgen S. MAǴZUMOV. * * *

______________________

Basqa basylymdardan

EKINShI BAǴALAÝ QARABAQTA О́TÝDE

EQYU dalalyq baǵalaý mıs­sııa­synyń ekinshi kezeńi Baký ba­qy­laý­yndaǵy Qarabaq aýmaǵynda ótetin bolady, dep habarlady Ar­menııa pre­zıdenti Serj Sar­g­­sıanmen kez­de­sýi kezinde EQYU-nyń Qarabaq problemasyn retteý jónindegi Mınsk tobynyń teń tóraǵalary. EQYU Mınsk tobynyń teń tóraǵalary Igor Popov (Reseı), Bernar Fase (Fransııa) jáne Ro­bert Bradtke (AQSh), sondaı-aq EQYU Is basyndaǵy tóraǵa­sy­nyń jeke ókili Andjeı Kaspr­shık ótken sársenbi kúni Ázirbaı­jannan Ar­me­nııaǵa keldi. Olar Erevandaǵy Ar­me­nııa prezıden­ti­men joǵaryda aı­tylǵan kezdesý­den keıin tanyl­ma­ǵan Taýly Qarabaq astanasy – Step­anakert qalasyna atbasyn ti­redi. Munda EQYU Mınsk toby­nyń teń tór­aǵalary dalalyq ba­ǵa­laý mıssııa­­s­yn júzege asyryp ja­tyr. EQYU-nyń dalalyq baqylaý mıs­­sııasy Taýly Qarabaq óńirindegi aýmaqtarda 14 qazanǵa deıin bolady. Al teń tóraǵalar S.Sargsıan­men Ázirbaıjandaǵy talqylaý nátı­jelerin usyna otyryp, Qa­rabaq janjaldy aımaǵynda da­la­lyq ba­ǵalaý mıssııasy baǵdar­la­masyn qa­ras­tyrdy. Teń tóraǵalar mo­nıto­rıngtiń kelesi kezeńinde talqylaý taqyryby Ázirbaıjan­nyń baqy­laý­yndaǵy Taýly Qarabaq aýmaq­tary bolatynyna sendirdi. Sondaı-aq halyqaralyq bitimgerler al­ǵashqy múmkindik týǵan sátte-aq Áz­irbaıjannyń Nahchyvan avtono­mııasyna baryp, tolyqtaı qıra­tyl­ǵan Djýgadaǵy armıan zıratyna soǵatyndaryn jetkizdi. О́z keze­ginde Armenııa prezıdenti EQYU-nyń dala mıssııasy aıaqtalǵannan keı­in obektıvti baıandama ázirleý­diń mańyzyn atap kórsetti, dep ha­barlady Reseıdiń “Novostı” aqpa­rat agenttigi. ZAŃ ÚSTEMDIGI – BASTY TALAP Zań ústemdigi jáne qylmys­tyq sot tóreliginiń tıimdiligi men esep­tiligi júıesi qazirgi zamanǵy de­mo­kratııanyń ajyraǵysyz ta­laby bolyp tabylady, dedi Ash­ǵabadta elshi, Eýropadaǵy qaýip­sizdik jáne yntymaqtastyq jó­nindegi uıym­nyń Túrkimenstan­daǵy ortaly­ǵynyń basshysy Arsım Zekolı. Ashǵabadta EQYU men EQYU-nyń polısııa qyzmetiniń stragııa­lyq máseleler boıynsha bólimi Túr­kimenstan Ishki ister mınıs­tr­ligimen tyǵyz yntymaqtastyqta uı­ymdastyrǵan dóńgelek ústel bolyp ótti. Bul shara atalǵan ve­domstvo qyz­metkerleri men Po­lı­sııa ult­tyq akademııasynyń tyń­daýshy­la­ry úshin uıymdasty­ryldy. Dóń­gelek ústelde EQYU-ǵa múshe basqa mem­leketterdiń is-tájirıbelerin paı­dalana otyryp, polısııa qyz­metk­erlerin alǵashqy daıyndyqtan ótkizý máseleleri kóterildi. “Memlekettik organdar ǵana emes, azamattardyń múddesi úshin de qyz­met etý polısııanyń jaqsy ju­mysy bolyp tabylady jáne adam­dardyń ómirin, olardyń múlikterin qorǵaýda mańyzdy ról atqarady”, dep atap kórsetti A.Zekolı. Vengrııadan, Túrkııadan, Ýk­­­raı­na men Cheh Respýblıkasynan kel­gen halyqaralyq sarapshylar po­lısııalardy oqytýdyń túrli úlgi­leri men tásilderin usynyp, basty nazardy polısııa organ­da­ryna qyzmetkerlerdi irikteý men alý máselelerine aýdardy.