Murager dese murager

Tátti degen aýylda (Jam­byl oblysy, Merki aýdany) dú­nıege kelgen osy bir ta­lant­ty qazaq balasynyń sol qo­lynyń salaly saýsaqtary­nan tógilgen ǵajap kúılerdi tuń­ǵysh ret Túrkııada estidim. Rý­hyńdy oıa­typ, delebe qoz­dyrar kúılerdiń keremetine súısinip, adam sol qolymen de osyn­sha­ma sulý dybystar tý­dy­ra ala­dy eken-aý, dep oı­laýym muń eken, qa­symda otyrǵan adam: “Nurǵısa Tilendıev te solaqaı kúıshi bol­ǵan ǵoı” dep sybyr ete qaldy. Kúıshiniń aty Mu­ra­ger eken – Murager Saýranbaev. О́ndirdeı qazaq balasy kún saıyn keshkilik túrik dám­hana­synda shaı iship otyryp, alýan saryndaǵy kúılerdi dombyra­men bebeýletkende en dalada qaza­qtyń myń tulpary dúrki­reı kóship bara jatqan­daı kóri­netin. Janyńa dárý bolar dombyranyń únin muna­rasy aıǵa asylǵan Aııa Sofııa da, myń jumbaǵyn ishine búkken Top­qapynyń saraılary da múlgip tyńdap turatyndaı edi. Túrigi bar, basqa da san myń­daǵan sheteldik týrısteri bar sha­har­dyń bir buryshynda Qurman­ǵazy, Dına, Dáýletkereı, Nurǵısa­daı dala týdyrǵan daryndardyń shyǵar­ma­lary shalqyǵanda aına­ladaǵylar qos ishektiń qudiretimen tógilgen kúı-shejirelerdi uıyp tyń­dap, qo­shemetterin aıamaýshy edi. Murager­diń aınalasyndaǵy qazaq­tyń qyz-jigitteri dombyra men Mu­ra­gerge kór­setilgen záredeı ja­san­dylyǵy joq qurmetti búkil ult­tyq mádenı mura­myzǵa jasa­lynyp jatqan al­ǵys­taı qabyldap júrdik. Shashaýyna shań juqtyr­ma­ǵan Shámshiniń sha­bytty án­derin­deı, túriktiń ishinde de “Úski dara­ny” bilmeıtini neken-saıaq. Mura­ger osy muńdy ǵazaldy dom­­byraǵa salǵanda kardashtarymyz ishken asyn jerge qoıyp, jany­myz­ǵa jetip keledi. Bir kezde olar júrek shymyrlatar ánge qosylyp ket­ken­derin baıqa­maı da qalady. Dom­byraǵa Aqer­ke­niń (Tájibaeva) qo­by­­zynyń úni qosylǵanda tipti keremet. Al biz qazaqtyń súırikteı kerim uly dombyranyń qos ishegimen ja­ny­na jurtty jınap, qurmetke bóle­nip, Qazaqstan degen elden kel­genin – qa­zaqtyń balasy, qo­lyn­daǵy as­pa­by – qazaqtyń dom­byrasy ekenin aıtady. Muragermen munan keıin de ómir soqpaqtarynda saparlas bo­lyp kelemiz. Qara dombyranyń qa­sıeti qazaq balasyn álemniń ár túkpirine jetektep, ulttyq mura­larymyzdy nasıhattatýmen keledi. Solaqaı kúı­shige sondaıda taǵy bir tánti bolaty­nyń, ol sheteldikter aldynda kúıdi náshi­ne keltirip tartyp qana qoı­maıdy, tarıhyn da aǵylshyn tilinde tamasha baıandap ótedi. Sodan keıin ózine ǵana jara­sar erkelikpen, keıde óndirdeı kel­betine qona qalar asa baı­saldy­lyq­pen kúı atasy Qur­man­ǵazyny, keshe ǵana óner­súıer qaýym­dy qamyqtyryp ketken Tilen­dıevti qaıta tiriltkendeı, kúı­lerdi keze­gimen tóge jóneledi. Murager Saýranbaev Almaty qa­la­lyq “Kókil” mýzyka mek­tebiniń tú­legi, QMEBI-ge grantpen qabyl­danyp, úzdik bitirgen. Búgingi tańda Qazaq ulttyq agrarlyq ýnı­versı­te­ti­niń Jastar ákimshiliginiń tóraǵasy. О́ner izdegen, bilim qýǵan jigit jetistiksiz de emes. Respýblıkalyq 2003 jyly “Jas mýzykant” baı­qaýynyń jeńimpazy atansa, 2002 jyly Gollıvýdta ótken halyq­ara­lyq óner dodasynyń altyn meda­lin jeńip aldy. Araǵa bes jyl sa­lyp N.Tilendıev atyndaǵy res­pýb­lıka­lyq baıqaýdyń bas júldesin ıem­den­di. О́tken jyly ǵana Mura­ger respýblıkalyq “Jastar” syı­ly­ǵy­nyń “Jyl talanty” nomına­sııasy boıynsha jarq ete qaldy. Murager ustazdarym degende al­dy­men Abdýlhamıt Raıymber­genov pen Aıgúl Úlkenbaevany alǵa sala­dy. Alaıda, qandaı da bir tabys­tar­ǵa jetý úshin ómir degen muǵa­lim­niń ózinen tynymsyz úıre­ne berý qajettigin túısinetin talant ıe­si myna jalǵanda jolyq­qan jaq­sy adamdardyń bárin ustaz dep ta­nyp, taǵylym alyp júretinin ańǵarasyń. Búginde dombyrany DEKKO stıline salyp, mýzykalyq mura­lardy shoý-bızneske baǵyndyrǵan kúıshilerdi kúndiz sham alyp izdeý­diń qajeti joq. Qazaq ónerindegi bul súrleý áli kúnge ónertaný­shy­lar men jurtshylyqtyń ara­synda ekiudaı pikirtalas týdyryp kele jatqanyn bilemiz. Osy máselege oraı Murager: – Ýaqyt óziniń degenin jasaı­dy. Bul úderisti quptaýǵa da, qup­tamaýǵa da bolady. Jastar DEKKO stılin­degi “Adaıdy” tyń­da­ǵan­da arqalanyp ketedi. Atal­mysh baǵyt­taǵy kez kelgen kúıdi súısinip tyń­daı­dy. Al aǵa býyn ókilderi dom­byranyń tabı­ǵı únin buzyp alamyz dep bul ıdeıaǵa qarsy shyǵyp júr. Bul máse­lege bir jaq­ty qaraýǵa bol­maı­dy. Bul baǵyt­tyń arqasynda jas­tar emes, ulttyq ónerdi túsine bermeıtin jandar da dombyraǵa bas­qasha kóz­qaraspen qaraıtyn bol­dy. Ekinshi jaǵynan, yrǵaqty buzyp almaý kerek. Ata-ba­ba­­larymyz ama­nat­qa qal­dyrǵan dom­byranyń qo­ńyr úni keń aýqym­dy, belgili bir notaǵa, zańǵa baǵyn­baıdy. Jyldam bastalyp, jáı bitýi múmkin. Al klassıkalyq mýzy­ka­­lar, estrada bir yrǵaqqa saı ke­le­di. Oǵan kúıdi syı­­dyrǵanda tabıǵı bolmysy óz­gerip ketetinin aıtpaı qalýǵa bol­maı­dy. Menińshe, kúı óz qalpynda oryn­­dalsyn jáne onyń estradalyq ár­leýi yrǵaqty buzbaı­tyn bolsa – onda ol qulaqqa jaǵym­dy estiledi, – deıdi. Bir qyzyǵy, Murager dombyra­n­y 5 synyptan keıin ǵana qolǵa ustap kórgen. О́ner áleminiń tala­by­na sal­sańyz, bul bolashaqta mýzy­kant bo­la­myn degen talapker úshin tym kesh desedi. Onyń ústine Mura­gerdiń áke-sheshesi de óner aýyly­nan emes. Dom­byrany ary-beri tyń­qyldatyp, áýes­tenip júr­genin baı­qa­ǵan anasy ony sondaǵy mýzyka mek­tebine bere­di. Biraq, kóp uzamaı Saýran­baev­t­ar­dyń otbasy Almatyǵa kóship keledi. Jazmyshtyń jetegi shyǵar, óner úırený úshin “kekse” bolyp qalǵan 6 synyp oqýshysy Raıqul Mol­dybekovtiń qolyna túsken. Raıqul atamyzdy biletinder onyń bólek bolmystaǵy ustaz, ǵajaıyp kúıshi ekenin baǵalaıdy. Al qaǵilez balany ol kisi ózindik erekshe tásildermen kúıshilikke baýlyǵan. Osydan keıin kózge túse bastaǵan talantty shá­kirt­ti konsertterdiń birinde “Kókil” mýzyka mektebiniń dırektory Abdýlhamıt Raıym­bergenov baıqap, osy mektepte kúı­shiliktiń qyr-syryn tereńirek meńgere bastaıdy. Muragerdiń ózge úırenýshiler sııaq­ty alǵashqyda halyq kúıleri “Kelinshek”, “Erkem-aıdy” oryn­dap, 2000 jyly “Balaqaı” baı­qaýy­nyń jeńimpazy atanady. Mine, sol dombyranyń arqa­syn­da kúı atalarynyń kıesimen Mura­ger dástúrli oryndaýshy­lardyń baı­qaýynda áli kúnge deıin dara kózge túsip keledi. Dúnıeniń ár qıy­ry­nan dám, qolpash pen qoshemet buıyryp jatsa – dom­byranyń arqasy, ónerdiń qol­daǵany dep biledi. “Qanshama óner kórsetip júr­sem de, dombyrany dál qazaqtyń ózin­deı esh­kim tyńdaı da, túsine de al­maı­dy. О́z­geler tań qalady, tánti bolady, qos ishek­ti aspapty qolyna alyp, tyń­qyl­datyp kóredi. Biraq, qazaqtaı onyń tilin túsinbek emes”, deıdi Murager. Mekteptegi bala kúninde esimi ersileý estiletin sııaqty bolyp kórinip, “Mýra” dep zamandas­tary­men tanysyp júrgenin kúlip eske alatyn kúıshi jigit ýaqyt óte kele ákesi ózine erekshe esim syı­laǵanyn túsinip, tipti osy atqa laıyq bolýǵa umtylyp ta keledi. – Úlkender kúı tyńdap bolǵan­nan keıin rıza bolysyp, Murager dese murager bol! Nuraǵańnyń mu­ra­geri bol! – dep bata berisip jata­dy, – deıdi ol. – О́kinishke oraı, Nur­ǵı­sa aǵamyzdy tirisinde kózim­men kó­rip, batasyn ala almadym... Degenmen, 2007 jyly Qarataýda N.Tilendıev atyn­daǵy res­pýblı­ka­lyq baıqaý ót­keli jat­qanyn estigen Murager osy­ǵan áb­den daıyndala bastaıdy. Nur­ǵısa Tilendıevtiń repertýaryn alyp, kúı shertý ádisin, bolmysyn dendep zerttep, dástúrli oryndaý­shylar­dyń dodasynda baǵyn synap kór­mek­ke bel baılaıdy. Ná­tı­jesinde, bas júl­deni jeńip alǵan Murager osy baı­qaýdyń temir tul­paryn mi­nip Al­ma­ty­ǵa arqa­lanyp, abyroımen oralady. Taıaýda Murager Saýranbaev Ta­raz qalasynda óziniń tuńǵysh kon­sertin berdi. Týǵan jerine ónerimen taǵzym etti. Dombyrasyn kótere kelip, al­ǵash­qy ustaz­dary­nyń, dos-jarannyń, ósken ólkeniń batasyn aldy. Aınash ESALI, Almaty.