Saıası turaqtylyq – qoǵam jańǵyrýynyń negizi

Bizdiń elimiz táýelsizdik al­ǵan­nan keıin memlekettik qurylysty qalyptastyrý jolynda, egemen­dik­ti bekitýde, saıası turaqtylyqty nyǵaıtý barysynda kúrdeli úde­ris­terden ótti. О́z kezeginde bul res­pýb­lıkamyzdaǵy saıası júıeni de­mokratııalandyrý úderisin jal­ǵas­tyryp, áleýmettik-ekonomıkalyq reformalarǵa qajetti sharttar ja­sady. Sondyqtan qoǵamymyzdaǵy beıbit ómir men qoǵamdyq kelisim memleket basshylyǵy men barlyq qazaqstandyqtardyń birikken kúsh-jigeriniń nátıjesi dep tolyq senimmen aıtýymyzǵa bolady. Saıası tájirıbe kórsetkendeı, saıası turaqtylyq máselesi mem­le­ketterdiń saıası rejimi men áleý­met­tik-ekonomıkalyq damýy deń­geıine qaramastan kez kelgen el úshin ózekti bolyp sanalady. Son­dyqtan Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev “Jańa onjyldyq – jańa ekono­mıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Qazaq­stan halqyna Joldaýynda aıt­qan­daı, “Ishki saıası sala men ulttyq qaýipsizdiktiń 2020 jylǵa deıingi negizgi maqsattary qoǵamda kelisim men turaqtylyqty saqtaý, el qaýip­sizdigin nyǵaıtý bolyp qala beredi”. Búgingi kúnde Qazaqstan tóraǵa retinde Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń múmkin­dikterin qaqtyǵystardy ret­teý jolyndaǵy máseleler tó­ńireginde joǵarylatty. Al EQYU-nyń As­tana qalasynda ótetin Sammıtinde aımaqtardaǵy turaq­tan­dyrý tehno­logııalary izdenisi qarastyry­la­tyndyǵyna halqymyz senimdi. Qazaqstan Respýblıkasy táýels­izdiginiń 19 jyldyǵy men EQYU Sammıti aldynda elimizdiń saıası turaqtylyǵyn bekitetin ne­gizgi faktorlarǵa mán bergen durys dep sanaımyz. Osy saladaǵy Qa­zaq­standyq tájirıbe kez kelgen memlekettiń beıbitshilik pen qo­ǵam­dyq kelisimniń órkenıetti jol­dary izdenisinde úlken mánge ıe. Birinshiden, saıası júıe súıenetin, turǵyndar qundylyǵyn joǵaryla­tatyn qoǵamdaǵy saıası ómirdi de­mo­kratııalandyrý saıası turaqty­lyq­tyń negizgi sıpattamalyq bel­gi­lerine ıe. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saıa­sı qurylys máselelerine qa­tysty konsensýs qazaqstandyq qo­ǵamǵa tán qubylys. Bul demokra­tııalyq qoǵamdyq basqarýdyń qajettilikterin tanyta túsedi. Ekinshiden, saıası turaqtylyq re­formalardyń tereńdigimen, eli­mizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq ómiriniń joǵarǵy deńgeıin qalyp­tastyrýmen sıpattalyp, ótkizilip otyrǵan reformalardy halyqtyń qoldaýy kórsetkishin aıqyndaıdy. “Postkrızıstik álem” ınstıtýty­nyń 2009 jyldyń aqpanynda ótkizgen “PostKSRO: úkimetterdiń daǵdarysqa qarsy qımyldaryn ba­ǵa­laý” atty zertteýleriniń nátı­je­si boıynsha burynǵy KSRO mem­leketteri arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń turǵyndary bo­la­shaqtan baqýatty ómirdi kútedi. Búgingi kezeńde elimiz azamat­tar­dyń osy áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerin sheshýge baǵyttalǵan jumystar atqarýda. Elbasy N.Á.Na­zarbaev Qazaqstan halqyna jol­daýlarynda azamattardyń ma­terıaldyq jaǵdaıy, bilim berý júıesi men turǵyn úı máselelerine basa nazar aýdartqany málim. Úshinshiden, saıası turaqty­lyq­t­yń mańyzdy quramdas bóligi aza­mat­tyq qoǵamnyń joǵarylyǵyn, saıası partııalar men qoǵamdyq uı­ymdardyń ózara baılanys sapasy jáne azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn iske asyrý talap­tarynyń deńgeıin tanytady. Atalǵan kórsetkishterdiń tómengi deńgeıi qoǵamdaǵy shıelenisti týǵyzyp, saıası turaqsyzdyqqa ákeledi. Jalpy ishki qaqtyǵystar kez kelgen memleketter úshin asa qaýipti qubylys. Bul is basyndaǵy bılikti yǵystyrý maqsatyndaǵy beı­konstıtýsııalyq prosesterge ıtermeleıtindigi belgili. Sonymen qatar, ishki qaqtyǵystar áleý­met­tik-ekonomıkalyq jáne psı­ho­logııalyq náýbet. О́ıtkeni azamat­tar óz kúsh-jigerin progress jo­ly­na emes, ózderiniń ırrasıonaldy minez-qulqyn damytyp, qoǵamdyq damýǵa keri yqpal etedi. Tórtinshiden, saıası turaqty­lyqqa jetý quqyqtyq jáne mo­ral­dyq normalardy, ulttyq dás­túrdi tanytatyn saıası mádenıet deńgeıine baılanysty. Moder­nı­za­sııa kelissózder júrgizýdiń má­denıetin qalyptastyrý men to­le­rantty sanany tárbıeleýdegi jańa daǵdylardy daıyndaýdy qajet etedi. Sondyqtan Qazaqstanda ór­ke­nıetti únqatysý men pikirta­las­tardy uıymdastyrýda múmkin bol­ǵan áńgimelesý alańdary uıymdas­tyrylyp, buqaralyq aqparat quraldarynda saıası turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń úılesimdi ádis­teri men beıbit mádenıet ıdeıasy nasıhattalýda. Qazaqstannyń qaýip­sizdik jónindegi asa yqpaldy uıymǵa Qazaqstannyń tóraǵalyǵy “Senim. Dástúr. Ashyqtyq. Tó­zimdilik” uranymen ótip jat­qandyǵy aıqyndalý ústinde. Besinshiden, qoǵam turaqtylyǵy memleket lıderiniń naqtyly tul­ǵalyq erekshelikterine baılanys­ty. Tájirıbe kórsetkendeı, mem­le­ket basynda turǵan saıası lıder qoǵamdaǵy kelisimdi qamtamasyz etkende ǵana óz legıtımdigin joǵa­rylatady. О́ıtkeni, tek qana ol qo­ǵamdaǵy jan-jaqty qarama-qaıshy oılardy tatýlastyryp, bi­rik­tire alady. Qoǵamdy modernı­za­sııalaý kezeńinde lıderler tu­raqtylyq faktorlaryn nyǵaıtyp, jańa ózgeristerdiń bastamashysy bolyp qala bermek. Osy shart­tar­dy lıderler saıası baǵytty aı­qyn­dap, qoǵam damýynyń strategııa­syn qalyptastyryp, ony oryndaý quraldaryn anyqtaıdy. Elba­sy­myz­dyń osy joldaǵy saıasaty la­tent­ti qarama-qaıshylyqtar pro­fı­laktıkasyna baǵyttalyp, turaq­tylyqtyń qosymsha resýrstaryn qalyptastyrýy aıqyndalady. Búginde Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy álemdik qaýym­das­tyq­tyń elimizdegi ishki saıası jaǵ­daılaryna nazaryn aýdartýda. Qoǵamdaǵy turaqtylyqty qamta­ma­syz etýdiń qazaqstandyq táji­rıbesi EQYU keńistiginde qol­da­nýǵa qajetti shart ekendigine el turǵyndarynyń kózderi jetti. Gúlnár NASIMOVA, saıası ǵylymdar doktory, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory.