Janar AITJANOVA, Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri: “Qazaqstan ekonomıkasy turaqty damý traektorııasyna shyqty”

– Janar Seıdahmetqyzy, Qazaqstan ekonomıkasynyń 2010 jyldaǵy damýynyń aǵymdaǵy kezeńin qalaı baǵalar edińiz? – 2010 jyldyń basynda Qazaqstan daǵdarysqa qarsy júrgizgen saıasatynyń tıimdiligi boıynsha jetistikke jetken on eldiń qataryna endi. Qazaqstannyń daǵ­da­rysqa qarsy sharalaryna berilgen joǵary baǵany “Daǵdarystan keıingi álem ıns­tıtýty” qorynyń saýalnamasy da ras­tady. Saýal­nama álemniń 57 eliniń 247 jetekshi ekonomısi, qarjy taldaýshylary, ǵalym­dary, kompanııalardyń top-menedjerleri, jýrnalısteri men saıasatkerleri arasynda júrgizildi. Sonymen qatar, osy jyldyń úsh toqsany boıynsha Qazaqstan senimdi jáne turaqty ekonomıkalyq ósý traektorııasyn kór­setip otyr. Ekonomıkanyń negizgi alty sala­synyń (ónerkásip, aýyl sharýa­shy­lyǵy, saýda, kólik jáne baılanys) damý dına­mıkasyn kórsetetin qysqa merzimdi ekono­mıkalyq ındıkator 9 aıdyń qory­tyn­dysy boıynsha 8 paıyzǵa, al óner­kásip óni­miniń kólemi 10,4 paıyzǵa ulǵaı­dy. 9 aıda IJО́ ósimi 7,5 %-dy qurady. Turaq­ty da qarqyndy ósý dınamı­kasyn ekono­mıkanyń barlyq salalary kórsetti jáne biz úshin mańyzdysy, ol shaǵyn jáne orta bızneste baıqalyp otyr. Árıne, jyl­jymaıtyn múlik pen bank sektorynda qıyndyqtar saqtalýda, biraq ondaǵy qalpyna kelý úrdisteri de kóp ýaqytty qajet etedi. Energııa tasyǵyshtar, metaldar, astyq baǵalary qalpyna kelýde, bul eldiń syrtqy saýdasyna, tólemaqy teńgeriminiń jaǵdaıy­na qolaıly yqpal etti. Qazaqstan ekonomıkasynyń daǵdarys­tan shyǵýyna, sóz joq, bank salasy úshin qosymsha ótimdilik, paıyz stavkalaryn sýbsı­dııalaý, selektıvti salalyq sharalar­dy qamtamasyz etý sııaqty memlekettik qoldaýdyń jedel sharalary áser etti. Nátı­je­sinde ol bıznestiń ekonomıkalyq bel­sen­di­ligin arttyrdy. Al ol óz kezeginde nomı­nal­dy ǵana emes, sonymen qatar naq­ty jala­qynyń 6,8%-ǵa ósýine yqpal ja­sady. Logı­kalyq tizbek túrinde bul ból­shek saýda aına­lymynyń 13%-ǵa ar­týy­na ákeldi. Sonyń nátıjesinde ishki su­ra­nys ósimi IJО́ ósýi­ne birshama yqpal etti. – Otandyq ekonomıkanyń naqty sektorynda búgingi kúni qandaı jańa damý úrdisteri baıqalýda? – Aǵymdaǵy jyly ónerkásip óndirisi kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 10%-ǵa artty. Osy tusta men ekonomıkamyzǵa tán emes, biraq qýantar­lyq úderisti atap ótkim keledi. 2010 jyly óńdeý ónerkásibindegi ósim qarqyny (19,1%) taý-ken ónerkásibi salalary ósiminen (5,0%) áldeqaıda artty. Ásirese, hımııa ónimi, metall emes mıneraldy ónim, daıyn metall ónimderi, máshıne jasaý óndirisi kóleminiń artqany baıqalýda. О́ńdeý ónerkásibiniń damýy eldiń ekono­mıkalyq saıasatynyń basym baǵyttary­nyń biri ekeni belgili. Osyǵan baılanysty ótken jyldyń ózinde Úkimet ekonomı­kanyń óńdeýshi sektoryn qoldaý maqsa­tyn­da tómen mólsherleme boıynsha nesıe túrinde 80 mlrd. teńge bólýdi josparlaǵan bolatyn. Bul óndeýshi sektor óndirisi kóleminiń kúrt artýyna yqpal jasady. Árıne, taý-ken ónerkásibiniń dástúrli salalary Qazaqstan ekonomıkasy damýy­nyń lokomotıvi bolǵan jáne solaı bolyp qala bermek. Atap aıtqanda, olar shıki munaı men tabıǵı gazdy óndirý, metall ken­derin, kómir men lıgnıtti óndirý, sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy. Bul rette, úlken áleýetke qurylys, kólik sektorlary da ıe, olar jańa jumys oryndaryn, kapıtalǵa ınves­tısııalardy, IJО́ ósýin qamtamasyz etedi. Ekonomıkalyq serpindi damýdy qamta­ma­syz etetin salalardyń aldyńǵy qatar­lysy Indýstrııalandyrý kartasyndaǵy basym jobalarǵa usynylyp otyr. Kartaǵa sáı­kes osy jyldyń sońynda quny 459 mlrd. teńgeni quraıtyn 72 nysandy aıaqtaý jos­parlanǵan. Jobalardyń 7-ýi iske qosyl­dy. Olar Aqtóbe oblysyndaǵy munaı ónim­derin keshendi jańǵyrtatyn “Sınooıl” JShS, Qostanaı oblysyndaǵy makaron ónim­derin óndirýshi “Qostanaı dıirmen kombı­naty” AQ, Soltústik Qazaqstan obly­syndaǵy konteınerler shyǵaratyn “ZIKSTO” AQ, Shyǵys Qazaqstan obly­syn­daǵy tıtan quımalary men qospalaryn shyǵarýshy “О́skemen tıtan-magnıı kom­bı­na­ty” AQ, Aqtóbe oblysyndaǵy qıyrshyq tas shyǵaratyn “Temirjol Qurylys Aty­raý” JShS, Jambyl oblysyndaǵy bolat quıý óndirisindegi “Jańatas” metallýrgııa kom­bınaty” JShS, Jambyl oblysyndaǵy tops óndirisi boıynsha “POSh-Taraz fa­brı­kasy” JShS. Jalpy, Indýstrııalandyrý kartasy ınvestısııalardyń jalpy somasy 7 trln. 263 mlrd. teńgeni quraıtyn 237 jobadan tu­­ra­­dy. Bul jumyssyzdyq máselesin she­shýge de yqpal jasamaq, atap aıtqanda, 86 608 turaqty jumys oryndary men 148 514 ýaqytsha jumys orny qurylatyn bolady. Joǵaryda aıtylǵandar aıasynda yr­ǵaqty ósý qarqynyn kólik salasy da kórsetip otyr. Júkterdi tasymaldaý kólemi 9 aı nátıjeleri boıynsha 18,7%-ǵa, jolaý­shylar tasymaly 11,5%-ǵa artty. Kólik qyzmetteriniń kólemi ótken jyldyń sáı­kes kezeńimen salystyrǵanda 7,2%-ǵa artty. Árıne, ekonomıkanyń yrǵaqty ósý ne­-gi­zin ınvestısııalar quraıtyny daýsyz. 2010 jyly bul salada da ınvestısııa kózderi qurylymynyń ózgerýine qatysty oń úderister qalyptasty. Inves­tı­sııa­lar­dyń denin bıznestiń jeke qarajaty qursa, olar­dyń úles salmaǵy jalpy kólemde 2009 jyl­dyń qańtar-qyrkúıek aılaryndaǵy 32,9%-ǵa qaraǵanda 46,0%-dy qurady. Bul bıznes­tiń ınvestısııalyq áleýetiniń qalpyna kelýinen habar beretin jaqsy kórsetkish. Negizgi kapıtalǵa salynatyn jalpy ınvestısııa kóleminde dástúrli túrde kóshbasshy oryn alatyn shetel ınves­tı­sııa­larynyń kólemi kerisinshe qysqardy. Búginde olardyń úlesi 40,9%-dan 25,3%-ǵa tústi. Shetel ınvestısııalary úlesiniń qys­qa­rýyna qaramastan, negizgi kapıtalǵa jalpy sa­lymdar kóleminiń qysqarmaǵanyn atap ótkim keledi. Investısııalyq jobalardy júzege asyrý jáne turǵyn úı rynogyna jańa nysandar shy­ǵarý arqasynda qurylys jumystary kóle­miniń qysqarýy toqtaldy. Turǵyn úı qurylysyna salynǵan salymdar kólemi 0,5%-ǵa artty, oǵan memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasynyń júzege asyrylýy áser etti. Bolashaqta nesıe rynogynyń bel­sen­diligi jáne ınvestısııalar ósimi tárizdi ekonomıkalyq ósimniń negizgi faktorlary IJО́ kólemin arttyrýǵa óz úlesin qosatyn bolady. – Eńbek rynogynda qandaı tendensııalar óris alýda? – Qazaqstannyń eńbek rynogyndaǵy ahýal, kez kelgen sala tárizdi, memlekettiń bız­nes júrgizýge ońtaıly jaǵdaılar týǵyzýdaǵy ekonomıkalyq saıasatynyń sát­-ti­ligine tikeleı baılanysty. Iskerlik belsendiliktiń jalpy qarqynynyń artýy jáne daǵdarysqa deıingi qýattardy qalpyna keltirý, bıznes júrgizý ádisterin qaıta ba­ǵa­laý, uıymdastyrýdy qaıta qurylymdaý, kompanııa kólemine qaramastan shyǵystardy ońtaı­landyrý, shtatty naqty rynok jaǵdaı­la­ryna sáıkes ońtaılandyrý 2010 jyly ekonomıkanyń barlyq salalaryna tán úderister boldy. Osy ózgerister aıasynda bi­lik­ti mamandarǵa suranys arta túsýde. Eldegi jumyssyzdyq deńgeıi osy jyl­dyń qyrkúıek aıynda 5,6%-dy qurady, bul ótken jylmen salystyrǵanda turaqty tómen­deý úderisin kórsetedi. Jaldamaly jumys­shylar sany 2010 jyldyń qyrkúıek aıynda 5440,1 myń adamdy qurady, bul 2009 jyl­dyń qyrkúıek aıymen salystyrǵanda 3,2 paıyzǵa artyq. Jumyssyzdyqtyń qys­qarýyna birqatar faktorlar yqpal etti, onyń ishinde “Bıznestiń jol kartasy - 2020” baǵdarlamasy mańyzdy ról atqardy. Baǵdarlama bankterdi bıznesti nesıeleýge, al bıznesti óndeý ónerkásibiniń basym sala­la­ryndaǵy jańa belesterdi baǵyndyrýǵa yn­talandyra tústi. Jalaqy týraly aıtar bolsaq, 2010 jyl­dyń tamyz aıynda jumysshylarǵa aýdaryl­ǵan ortasha nomınaldy jalaqy 80789 teńgeni qurady. О́sim ótken jyldyń osy ke­zeńi­men salystyrǵanda shamamen 18%. Sony­men qatar 2010 jyldyń 1 sáýirinen bas­tap bıýdjet salasy qyzmetshileriniń jala­qysy 25%-ǵa artty. Elde barlyq eko­no­mıkalyq qyzmet túrleri boıynsha iri jáne orta kásiporyndarda jumys isteıtin ju­mys­shylar jalaqysynyń artýy baı­qa­lýda. Atalǵan faktor IJО́ dınamıkasyna mýltıplıkatıvti túrde oń yqpalyn tıgizdi. – 2010 jyldyń sońǵy aılarynda azyq-túlik taýarlaryna ósim baıqalady. Inflıasııa qaýyrt ósip ketken 2007 jylǵy ahýal qaıtalanyp júrmeı me? – Inflıasııa eldegi ahýaldy anyqtaıtyn negizgi jáne mańyzdy makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń biri ekeni sózsiz. Onyń yqpalyn barlyq ekonomıka sýbektileri, sonymen qatar bıznes te, halyq ta sezinedi. Sondyqtan ekonomıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin ınflıasııa Ulttyq bank belgilegen shekte qalyp otyr. Qazirgi ýaqytta eldegi ınflıasııa Ulttyq bank belgilegen 6-8 % sheginde saqtalyp tur. Bul ulttyq valıýtanyń nyǵaıýy arqasynda júzege asyrylýda, ol ımport taýarlarynyń baǵasyna, sonymen qatar tutyný surany­synyń birtińdep ósýine, shetel kapıtaly aǵy­mynyń tómendeýine jáne aqsha mas­sasynyń birshama ósýine yqpal etedi. Mysaly, ınflıasııa qyrkúıek aıynda 0,6%-dy qurady. Azyq-túlik taýarlarynyń baǵa­sy ótken aıda 0,4%-ǵa, azyq-túlik emes taýar­lar – 0,5, aqyly qyzmetter 0,8%-ǵa ósti. Josparlanǵan ınflıasııanyń dálizine ki­rý úshin azyq-túlik taýarlarynyń ba­ǵa­lary 9,7%-dan aspaýy tıis. Inflıasııa kórsetkishi qalaı anyq­ta­la­dy? Statıstıka agenttigi tutyný baǵalary ın­dek­sin 508 pozısııa boıynsha baqylaıdy, al onyń 38 % azyq-túlik taýarlary. Inflıasııa deńgeıine qandaı faktorlar yqpal etedi? Bul mo­netar­lyq jáne monetarlyq emes faktor­lar. Monetarlyq faktor­larǵa eldegi aqsha massasynyń ósýin jatqyzýǵa bolady. Mysaly, 2007-2008 jyldar­da­ǵy ınflıasııa ósýine (18-20%-ǵa deıin) monetarlyq faktor basym­dy­ǵy yqpal etti. Bul kezeńde Qazaq­stan eko­nomıkasy sonymen qatar negizde­l­megen aqsha massasynyń artýy­men, ekono­mıkamen salys­tyr­ǵan­da úlken shetel kapıtaly aǵymy kólemimen, joǵary tutyný surany­sy­men, memlekettik shyǵyndar ósimimen, halyqtyń ataýly tabystarynyń negizsiz kúrt ósýimen, úlken syrtqy qaryzdyń qalyptasýyna ákelgen ekinshi deńgeıli bankterdiń agres­sııa­lyq saıasaty­men sıpattaldy. Osynyń bári ekonomı­ka­nyń “qyzyp ketýine”, alypsatarlyq kóńil- kúıge, baǵalar­dyń negizsiz ósýine ákeldi. Búgingi kúngi ahýal múldem basqasha. Bankter aqsha usynýdy edáýir qysqartyp, nesıe saıasatyn abaılap júrgizýde. Bıýdjet tapshylyǵy oryn alýda. О́sim qarqyny jahandyq ekonomıka qarqyny tá­riz­di qalypty bolady. Sondyqtan 2007 jylǵy ahýal qaıtalanbaıdy. Búgingi kúni ınflıasııalyq qysym fak­tor­lary arasynda birinshi orynǵa mone­tar­lyq emes faktorlar shyqty. Ol — rynoktar mono­polııasy, álemniń jekelegen elderinde as­tyq ónimi bolmaýynan týatyn ınflıa­sııa­lyq yqtımaldar, qyzmet baǵalarynyń ósýi, jekelegen alypsatar­lyq áreketter. – Osyndaı jaǵ­daıda qandaı sharalar qabyl­da­nýda? Ishki rynoktaǵy ba­ǵa­lardyń ósýin jáne tıisti ınflıasııalyq boljamdardy boldyr­maý maqsatynda aǵym­da­ǵy jyldyń sońyna deıin otandyq taýar óndi­rýshiler azyq-túlik ónimderi óndirisiniń kólemin arttyra túsetin bolady. Esepti kezeńde ósimdik jáne mal maılary men tońmaılar kólemi, balyqty qaıta óńdeý men konservileý, jemis pen kókónisti qaıta óńdeý jáne konservileý, sút ónimderin shyǵarý, et jáne et ónimderiniń óndirisi, un-jarma ónerkásibi ónimderin shyǵarý artty. Úkimet ınflıasııany ustap turý jóninen sharalar qabyldaýda. Máselen, aǵymdaǵy jyldyń basynda “Azyq-túlik qaýipsizdiginiń keıbir máseleleri týraly” zań kúshine endi. Osy zańǵa sáıkes óndirisi, tutynylýy jáne baǵa qurylymy jergilikti atqarýshy organdardyń tarapynan qatań monıtorın­gi­lenetin áleýmettik mańyzy bar taýarlar­dyń tizbesi bekitildi. Osy taýarlarǵa ruqsat etiletin bólshek saýda baǵalary sheginen asyp ketkeni úshin ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵan. Sonymen qatar, “Taýar bırjalary tý­raly” zań kúshine endi, ol anyq baǵa qury­ly­my men aýylsharýashylyq taýarlaryna fıýcherstik saýda ótkizýge negiz qalady. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda AQ túrindegi 4 lısenzııalanǵan taýar bırjasy jáne 37 akkredıttelgen bırjalyq broker men dılerler jumys isteıdi. Baǵalardyń kúrt ósýi jaǵdaıynda ishki rynoktaǵy mańyzdy azyq-túlik taýarlary boıynsha memlekettik materıaldyq qor ja­sal­dy. Úkimet 30 kúntizbelik kún ishinde atalǵan taýarlarǵa bólshek saýda baǵa ósimi 30 jáne odan artyq paıyz quraǵan jaǵ­daıda 60 kúnge deıingi merzimde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna ruqsat etiletin bólshek saýda baǵalarynyń shekti kólemin belgileý jónindegi ókilettikterge ıe bolady. Aǵymdaǵy jyldyń qazan aıynyń basynda Úkimettiń “Maıly daqyldardy, ósim­dik maılaryn jáne qaraqumyq jar­ma­larynyń keıbir túrlerin shyǵarýǵa tyıym salý týraly” № 1024 qaýlysy qabyldandy. Barlyq ákimdikter azyq-túlik taýarla­ryn arenda aqysynsyz satý úshin kom­mýnaldyq bazarlar pen saýda oryn­da­ry­nyń sanyn arttyrdy. Taýarly-sút fer­ma­laryn, kó­kónis qoımalary men jylyjaılar qury­ly­sy “QazAgro” jelisi boıynsha qar­jy­la­na­tyn basym ınvestısııalyq jobalar qa­taryna engizildi. Básekelestikti qorǵaý agenttigi zańna­ma­ny buzatyn kóterme saýda kompanııalary áreketteriniń jolyn kesýde. Un, qaraqumyq baǵalarynyń negizsiz ósýine jol bergen kompanııalarǵa (Jambyl jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda) tergeý júrgizildi, áli de júrgizilýde. Azyq-túlik taýarlaryna qol­jetimdilikti shektegen jáne tólemder ón­di­rip alǵan iri saýda jelilerine iri ákimshilik aıyppuldar salyndy. – Qazaqstan ózge memlekettermen syrtqy saýdany qalaı júzege asyrýda? – 2010 jyldyń qańtar aıynan bergi ke­zeńde eldiń syrtqy saýdasynda ósim, taýar­lar eksportynyń artýy, jeke óndiristiń kóterilýi jáne taýar aınalymynyń jandanýy baıqalady. Syrtqy saýda aınalymy aǵymdaǵy jyldyń qańtar-tamyz aılarynda 27,6%-ǵa art­ty jáne 55 mlrd. dollardy qurady. Saýda teńgeriminiń saldosy oń boldy jáne 2009 jyldyń qańtar-tamyz aılarymen salystyrǵanda úsh ese artty. Otandyq ekonomıkanyń turaqty ósýine Keden odaǵy aıasynda rynoktyń keńeıýi yq­pal etýde. Qazaqstan, Reseı jáne Belorýs­sııa­nyń qurǵan Keden odaǵy jáne Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik qalypty ekono­mı­ka­lyq ortany qalyptastyrýǵa, otandyq óndirýshiler úshin syrtqy rynoktarǵa qol jetkizýge jáne adal emes básekelestikti joıý­ǵa baǵyttalǵan saýda saıasatynyń tıim­diligin arttyrady. Keden odaǵynyń qazirgi damý kezeńinde elimiz 409 pozısııa boıynsha birqatar jeńil­dikterdi paıdalanýda. Atalǵan pozısııalarǵa dári-dármek, medısına jabdyǵy, jıhaz, qaǵaz, hımııa ónerkásibine arnalǵan shıkizat engizildi. Sondaı-aq Keden odaǵyna múshe elder ınvestısııalyq kelisim-sharttar negizinde ákelinetin joǵary tehnologııalyq jabdyqtar, óndirilmeıtin shıkizat pen onyń quramdastary úshin kedendik baj tóleýden bosatylady. Atalǵan faktorlar tutyný rynogyn 168 mln. turǵynǵa jetkizý, otandyq óndirý­shi­ler­di qoldaý sharalarymen birge, ekono­mı­kanyń ártaraptandyrylýy úshin shetel jáne otandyq ınvestısııalardy ekono­mı­kanyń shıkizattyq emes óndeý sektoryna tartý arqyly qýatty yntalandyrýshy kúsh bola alady. Keden odaǵy sheńberinde memleketterdiń básekege qabilettilik saıasaty sharýashylyq qyzmeti úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzýda kórinis tabady. Mysaly, Keden odaǵy óz jumysyn bastaǵannan beri Reseıdegi jáne Qazaqstandaǵy QQS mólsherlemesi ara­syn­daǵy aıyrmashylyq edáýir bolǵandyqtan, RF syrtqy ekonomıkalyq qyzmetiniń kóp­tegen qatysýshylary óz kompanııalaryn Qazaq­stan aýmaǵynda qaıta tirkedi. 2010 jyldyń ótken aılaryndaǵy respýblıkamyzdyń ekonomıkalyq damý úrdis­terin baǵalaı otyryp, otandyq ekono­mıka daǵdarystan keıingi turaqty damý kezeńinde jáne bolashaq damýdyń oń ten­densııalaryn nyǵaıta túsýde deýge bolady. Sonymen birge, shıkizattyq baǵytyna baılanysty Qazaqstan ekonomıkasy damýdyń teńdes emes táýekelderin saqtap otyr. Osy jaǵdaıda ekonomıkany aýqymdy ártaraptandyrý, shıkizattyq baǵyttan arylý máselesi burynǵydan da ózekti bola túsýde. Osy strategııalyq mindetti sheshý úshin Qazaqstanda 2010 jyly údemeli ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy iske asyryla bastady. Baǵdarlamanyń maqsaty ekonomıkany ártaraptandyrý jáne Qazaqstannyń uzaq merzimdi perspektıvada básekege qabilet­tiligin arttyrý bolyp otyr. Baǵdarlamada jeke bıznes pen mem­lekettiń múmkindikterin biriktirýge basa nazar aýdarylǵan. Basqasha aıtqanda, mem­leket kúsh-jigerin shıkizattyq emes baǵytty damytýǵa jumsasa, bıznes ártaraptandyrý maqsattaryna jaýap beretin salalardy damytýǵa atsalysady. Nátıjesinde 2014 jyly biz ekonomıkanyń naqty salalarynda básekege qabiletti óndiristi qurýdy jáne joǵary ónimdilikti qamtamasyz etetin jumys oryndaryn ashýdy josparlap otyrmyz. Baǵdarlamany iske asyrý barysynda ónerkásiptiń salalary – farmasevtıka, tyńaıtqyshtar, keramıka, shyny óndirisi, munaı hımııasy, mamandandyrylǵan máshı­ne jasaý, aqparattyq kommýnıkasııa, ǵarysh ónerkásibi qurylatyn bolady. Atalǵan jobalardyń keńinen iske asy­rylýy jańa tehnologııalardy tartýdy qajet etedi. Bul tıisti sektorlarda kóshbasshy álem­­dik kompanııalarmen qarym-qatynas­tardy keńeıtýdi qarastyrady. Bizde mundaı oń ınteg­rasııanyń aıtar­lyqtaı mysaldary bar. Oǵan General Electric kompa­nııasymen bir­le­sip salǵan Evolution serııaly elektro­voz zaýyty dálel. Keden oda­ǵy jáne kólik dáliz­derin qurýdan keletin sınenergetıka­lyq áser bizdiń iri sheteldik ınvestor­larmen qarym-qatynastarymyzdy sapaly jańa deńgeıge kóteretin bolady. Áńgime bul jerde tek Qazaq­stan rynogy ǵana emes, sondaı-aq Keden odaǵy jáne jaqyn óńirler­degi elderdiń aýqymdy rynogyna baǵyttal­ǵan ónimder shyǵarý jónindegi joba­lardy iske qosý týraly bolyp otyr. Baǵdarlamany iske asyrý quralda­ry retinde Indýstrııalandyrý kartasyn jáne О́ndiristik qýattardy tıimdi ornalastyrý shemasyn atap kórsetýge bolady. Osylardyń negi­zinde Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi aýmaqtyq-keńistik damýy­nyń boljamdy shemasy ázirlenbekshi. Baǵdarlamany iske asyrý arqyly Qazaqstannyń ekonomıkasy ártarap­tan­dyrylyp, uzaq merzimdi perspek­tıvada básekege qabilettilik artady. IJО́ 2015 jylǵa qaraı 2008 jylmen salystyrǵanda shamamen 50 paıyzǵa artady, ekonomıkanyń energııa syıymdylyǵy 10 paıyzǵa tómendeıdi. Atalǵan basymdyqtar boıynsha barlyq resýrstardy teńgerimdi jumyldyrý arqyly ekonomıka 46 mlrd. AQSh dollarynan asatyn jyldyq qosymsha qosylǵan qun qurýǵa múmkindik alady. Bul Qazaqstannyń damý joly. Biz odan keıingi damý josparyn da belgi­ledik jáne mindetterdi tııanaqty jú­zege asyra bermekpiz. Árıne, Qazaq­stan bylaıǵy álemnen bólek damı almaıdy, bul búgingi ómir shyndyǵy. Jahandaný úrdisi barǵan saıyn el ekonomıkalaryn tyǵyz baılanystyra túsýde. Sondyqtan álemdik ekonomı­kanyń damý máseleleri biz úshin qashanda mańyzdy, onyń ústine biz osy úrdiske belsendi aralasa bermekpiz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Seıfolla ShAIYNǴAZY.