EQYU ınstıtýttary jáne olardyń atqaratyn qyzmetteri

EQYU-nyń ortalyq dırektıvalyq organy – jyl saıyn shaqyrylatyn Syrtqy ister mı­nıstrleriniń keńesi. Syrtqy saıasat vedomstvo­lary basshy­lary­nyń keńesinde Uıym aıasyndaǵy barlyq máseleler jan-jaqty qarastyrylady já­ne talqy­lanady. Talqylan­ǵan máselelerge baıla­nysty sheshimder qa­byldanady, sonymen qatar, tóraǵalar­dyń árqaı­sy­synyń jumys qorytyn­dylary shyǵa­rylady. EQYU-nyń taǵy bir dırek­tıvalyq organy – Turaq­ty keńes. Turaqty keńes Vena qalasynda or­na­las­qan, onda Uıymǵa múshe memleketterdiń ókilderi de turaqty túrde qyzmet isteıdi. Bul qurylymnyń jumysy negizinen saıası konsýltasııalar ótkizýge jáne aǵym­daǵy sheshimderdi qabyl­daýǵa baǵyttal­ǵan. Keńes­tiń otyrys­tary turaqty ótip turady. EQYU-nyń jedel qyzmetine jalpy basshylyq jasaýdy Uıymnyń Is basyndaǵy tóraǵasy júzege asy­rady. Tóraǵalyq qyzmet fýnksııasyn EQYU-ǵa qatysýshy memleketterdiń barlyǵy konsensýstyq negizde daýys berýi arqyly saılanǵan elderdiń Syrtqy ister mınıstrleri kezek boıynsha atqarady. Is basyn­daǵy tóraǵa buǵan deıingi jáne kelesi jylǵy tóraǵa­larmen birlesip, EQYU-nyń “úshtik” ınstı­týtyn qura­dy. Qazirgi kezde “úshtikke” Uıymnyń 2009 jyl­ǵy tóraǵasy – Grekııa, 2010 jylǵy tór­aǵasy – Qazaq­stan jáne 2011 jylǵy tóraǵasy Lıtva kiredi. Is ba­syn­daǵy tóraǵa Uıym qyzmetiniń aıasyn­da óziniń jeke jáne arnaıy ókilin taǵaıyn­daýǵa, son­daı-aq belgili másele­lerge baılanysty maqsat­kerlik top qurýǵa quqyly. Grekııa men Qazaqstan tóraǵalyǵyna deıin EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasynyń segiz ókili boldy. Olar Adam saýdasymen kúres jónindegi ar­naıy ókil, ol 2003 jyldyń jeltoqsanynda Maas­trıh­te ótken Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń sheshimimen quryldy. Keńsesi EQYU-nyń Venadaǵy shtab-pá­terinde ornalasqan. Tór­aǵa­nyń tolerant­ty­lyq jáne kemsitpeýshilik jónindegi jeke úsh ókili, Bosnııa men Gersegovınadaǵy beıbitshilik boıynsha Deıton kelisimin oryndaý jónindegi jeke ókil, janjaldar bo­ıynsha jeke ókil, beıbitshilikti qoldaý maqsatyndaǵy EQYU-nyń kópultty kúsh­teri­niń qyz­metin josparlaý jónindegi joǵary deń­geıli toptyń jetekshisi jáne EQYU-nyń áskerı zeınetkerler boıynsha latvııalyq-reseılik birlesken komıssııasyndaǵy ókili. О́tken jyly Uıymnyń Is basyndaǵy tóraǵasy bolǵan Grekııa óziniń tórt ókilin, dálirek aıtqanda, tóraǵanyń arnaıy elshisin, uzaqqa sozylǵan janjaldar jónindegi arnaıy ókildi, EQYU-nyń Jer­orta teńizin­degi jáne Azııadaǵy áriptesteri­men yn­tymaq­tas­tyq toby boıynsha jeke ókildi, sondaı-aq Uıym­nyń quqyq­tyq sýbektileri máse­le­leri jó­nin­degi jeke ókildi taǵa­ıyndaǵan edi. Al Qazaqstan bıylǵy jyly EQYU- nyń Is basyn­daǵy tóraǵasy retinde máselelerdiń asa aýqym­dy ekendigin eskere kelip, kólik jáne ekologııalyq má­se­leler jónindegi eki jeke ókilin qosa taǵaıyndady. EQYU-nyń eń basty ákimshilik laýazymdy tul­ǵasy Bas hatshy bolyp tabylady. Bas hatshy Uıymǵa qatysýshy memleketter Syrtqy ister mı­nıstr­leriniń keńesinde úsh jyl merzimge saılanady jáne ol Vena qalasynda ornalasqan EQYU-nyń Hatshy­lyǵyn bas­qarady. Bas hatshynyń qyzmettik fýnk­sııa­syna Uıymnyń qury­lymdyq ınstıtýttary men operasııa­laryna basshylyq jasaý kiredi. Al EQYU-nyń Hatshylyǵy 11 bólimsheden turady. Retine qaraı ataıtyn bolsaq, Bas hatshynyń keńsesi, qarjy jáne menedjment departamenti, maman-kadrlar departamenti, muraǵat jáne qujattama ofısi, daıyn­dyq jáne trenıngter bólimi, 2002 jyly qurylǵan EQYU-nyń antıter­ror­lyq sek­sııa­sy, adam saýda­symen kúreske yqpal etý jó­nin­degi bólim, janjal­dar­dyń aldyn alý jó­nin­degi orta­lyq... Bul or­ta­lyq kórinis berýi múm­kin janjaldar­dyń aldyn alý­dy jáne daǵdarys­tar­dy retteýdi qam­ta­masyz etýmen aınalysatyn, sondaı-aq Uıym mıssııalarynyń ju­mysyn úıles­tirý­shi basty organ sanala­dy. Onyń shtab-páteri Venada orna­lasqan, ortalyqtyń bólimshesi Praga qalasynda da bar. Uıym Hatshylyǵynyń budan keıingi qurylymy – EQYU-nyń ekonomıkalyq jáne ekologııalyq qyzmet­terin úılestiretin ofısi. Ofıs Uıym mıs­sııa­­­larynyń atalǵan salalarǵa qatysty jobalar­dyń júzege asyry­lýyn úılestiredi, sonymen birge, eko­­nomıkalyq jáne eko­logııalyq forýmdar jumy­syn qamtamasyz etedi. Bulardan basqa Hatshylyqta óz­ge de áriptes uıymdar­men baılanys jasaıtyn syrtqy yntymaqtastyq bólimi men strategııalyq po­lıseılik máseleler bólimi jumys isteıdi. EQYU qurylymynda Qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyq forýmy da jumys isteıdi. Forým Uıymǵa qatysýshy memleketterdiń turaqty ókil­deri­nen turady jáne EQYU-nyń Venadaǵy shtab-páterinde apta saıyn Uıym keńistigindegi qaýip­siz­dik pen turaqty­lyqty nyǵaıtý sharalaryna arnal­ǵan otyrys ótkizedi. Sondaı-aq forým mindetine qarý-jaraqqa ba­qy­laý ornatýǵa baılanysty kelis­sózder uıym­dastyrý, týynda­ǵan janjaldardyń qaýipti­ligin báseńdetý, áskerı doktrına jóninde semınarlar ótkizý kiredi. Uıymnyń Ekonomıkalyq-ekologııalyq forýmy 1992 jyly EQYU nazaryn ótpeli ekonomıkany jáne naryqtyq qatynastardy erkin damytý máse­lelerine aýdartý maqsatynda qurylǵan. EQYU- nyń Is basyn­daǵy tóraǵasy forýmnyń jyl ishindegi negizgi jumys taqy­ryptaryn aıqyndaıdy. Otyrys­tary jyl­dyń birinshi jartysynda eki ret ótkiziledi, sony­men birge, otyrystar aldynda eki daıyndyq ko­nferensııasy ótedi. Al EQYU-nyń Parlamenttik As­sambleıasy 1991 jyly Uıymǵa qatysýshy memleketter parlamentteri basshy­larynyń Madrıdtegi kezdesýinde quryldy. Assambleıa músheleri jylyna bir márte bas qosady. Assambleıaǵa 56 memle­kettiń 320 parlamentshisi múshe ekendigin de aıt­qan jón. Oryndar bekitilgen kórsetkish boıynsha bóli­nedi, soǵan sáıkes AQSh-ta 17 oryn, Reseıde 15 oryn, Ulybrı­ta­nııada, Germanııada, Ita­lııa­da, Fransııa­da 13 orynnan, al Qazaqstanda 6 oryn bar. Qalǵan elder eki-ekiden oryn­­ǵa ıe. Hatshylyǵy Kopengagen qalasynda orna­las­qan. Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýro adam quqyǵyn qamtama­syz etý jáne de­mokratııany damytýǵa yqpal etý máselelerimen aına­lysady. Sonymen qatar, forýmdar aıasynda ke­ńes­ter ótkizýdi jáne adamı ólshemder salasyndaǵy min­det­temelerdiń oryndalýyna baıla­nys­ty sarap­shylar­dyń kezdesýlerin uıymdastyra­dy. Demokra­tııalyq ıns­tı­týttardyń damytylýy, EQYU-ǵa múshe memleket­terde ótkizilgen saılaýlar týraly aqparat­tar alma­sý­dy qam­tamasyz etý de osy bıýronyń mindetine jatady. Bıýro­nyń shtab-páteri – Varshavada. Al EQYU-nyń Ulttyq azshylyq isteri jónindegi Joǵarǵy komıssarynyń mindetine kórinis berýi yqtı­mal etnosaralyq kelispeýshilik sekildi jaǵdaılardy báseńdetýge jáne olardy jedel túrde sheshýge yqpal etý kiredi. Joǵarǵy Komıssar úsh jylǵa taǵaıyn­dalady, onyń shtab-páteri Gaaga qalasynda ornalas­qan. Uıymnyń taǵy bir qurylymy – BAQ bostandyǵy jónindegi ókil. Uıymnyń budan keıingi aýqymdy ınstıtýty – janjaldardyń aldyn alyp, olardy retteýge yqpal etetin jáne naqty baǵyttar boıynsha jumys isteıtin jergilikti jerlerdegi mıssııa­lary. Búginde EQYU-nyń Bal­qan, Shyǵys Eýropa, Kavkaz jáne Ortalyq Azııa el­deriniń aýmaq­tarynda 18 mıssııasy jumys isteıdi. Mıs­sııalardyń negizgi qyzmeti – azamattyq qoǵam ınstı­týttarynyń damýyna yqpal ete otyryp, oryn alǵan janjaldardy múddeli taraptarmen sol jerde únqatysý úderisin ornyqtyrý, sondaı aq belgili máse­leler bo­ıynsha Uıym ókilderin der kezinde habardar etip otyrý. Bedeldi halyqaralyq Uıym – EQYU-nyń qurylymdyq ınstıtýttary jáne olardyń atqaratyn qyzmetteri men mindetteri osyndaı. Qurylǵanyna 35 jyl bolǵan, Vankýverden Vladıvostokqa deıingi alyp keńistikti qamtıtyn Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń eń basty qujaty– jarǵysy, ókinishke qaraı, áli kúnge deıin qabyl­danǵan joq.

Álısultan QULANBAI.