О́tken 2015 jyl Qazaqstan ekonomıkasynda eleýli jetistiktermen este qaldy. Bul jyly elimizdiń Indýstrııalandyrý kartasy, «Nurly Jol» baǵdarlamasy aıasynda 800 mıllıard teńgeniń 120 jobasy iske qosyldy. 10 myń turaqty jumys orny ashyldy. Qazaqstan tuńǵysh ret álemniń jetekshi 50 eksporttaýshylarynyń qataryna qosylyp, 43-shi orynǵa taban tiredi. Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirdi.
Aldyn ala boljamdar boıynsha jańa ǵana esigin ashqan 2016 jyl ekonomıka úshin kúrdeli bolady degen sózder bar. Sarapshylardyń aıtýyna qaraǵanda, bul jyly álemdi kernegen daǵdarys burynǵydan da tereńdeı túspek. Bárin bylaı qoıǵanda, osy ýaqytqa deıin serpindi qarqynmen damyp kele jatqan Qytaı ekonomıkasy syr berip otyr. Ekinshi alyp kórshimiz Reseı ekonomıkasyndaǵy jaǵdaı da máz emes. О́tken jyly bul elge syrttan kelip jatqan ınvestısııalar kólemi edáýir azaıyp ketken. Quldyraǵan munaı baǵasy jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyra túsýde.
Mine, osy qıyndyqtardyń barlyǵy eki alyp eldiń ortasynda ornalasqan Qazaqstandy da aınalyp ótpeıtini anyq.
Biraq soǵan qaramastan, biz ótken jyldy tabysty qorytyndyladyq. Ekonomıkamyz bul jyldy damý jaǵdaıynda ótkizdi. Onyń ústine bizge kelip jatqan sheteldik ınvestısııalar kólemi kóbeımese, azaıǵan joq. Iаǵnı, Qazaqstan álem elderiniń aldynda óziniń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn saqtap qala aldy. Bul bizdiń Reseı ekonomıkasymen salystyrǵandaǵy bir artyqshylyǵymyz jáne bıylǵa jylǵa ózek etetin basymdyqtarymyzdyń biri bolyp tabylady.
Reseımen salystyrǵanda qazaqstandyq ekonomıkalyq saıasattyń taǵy bir ótimdi tusy bizdiń elimizdi ındýstrııalandyrý isine belsendi túrde erterek kiriskendigimiz bolyp tabylady. О́tken besjyldyqta biz bul máselede biraz tájirıbe jınaqtap, artyq-kem tusymyzdy ekshep aldyq. Qajetti baǵdarlama men zańdar saqadaı-saı ázirlendi. Indýstrııalandyrý isi óziniń buljymas dańǵyl jolyna tústi. Sondyqtan, 2016 jyly da bul is jalǵasyn tabatyndyǵy anyq. Bizge kúni buryn belgili bolǵanyndaı, 2016 jyly bul iske respýblıkalyq bıýdjetten 40,7 mıllıard teńge jumsalatyn bolady. Budan bólek aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa 193 mıllıard teńge bólinedi. Naq osy bıylǵy jyldan bastap, agroónerkásip salasyndaǵy daıyndaýshy uıymdarǵa memlekettik qoldaýdyń jańa sharalary júzege asyryla bastaıdy.
Árıne, munda sóz bolyp otyrǵan qarjylar tek memleket tarapynan qosylatyn úles bolyp tabylady. Elimizdi ındýstrııalandyrý salasyna negizgi qarjy jekemenshikten, sonyń ishinde, sheteldik ınvestorlardan túsýi tıis. О́tken jyly kórshiles Qytaımen, Ulybrıtanııamen, Fransııamen, Kýveıtpen jáne basqa da birqatar eýropalyq eldermen jasalynǵan memorandýmdar men kelisimder bıylǵy jyly da elimizdi ındýstrııalandyrý isine jańa qarqyn beredi dep kútilýde. Tipti, basqany bylaı qoıǵanda, kórshimiz Qytaıdan Qazaqstanǵa ónerkásiptik kásiporyndardyń kóshirilýi bıylǵy jyldan bastaý alyp, Qazaqstan ekonomıkasyna tyń serpinmen damýdyń jańa múmkindikterin berýi ábden yqtımal.
Onyń syrtynda aldyn ala josparlanǵandaǵydaı, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dálizi tolyqtaı iske qosylatyn bolady. Bastapqysynda bul ǵasyrlyq mańyzy bar alyp jobanyń birqatar bólikteri konsessııalyq negizde jáne ınvestısııalyq qarjylardy qarastyrý negizinde júzege asyrylady dep josparlanǵan edi. Alaıda, yqtımal konsessıonerdiń tabylmaýynan Qazaqstan Úkimeti óziniń bastapqy sheshimin ózgertip, oǵan halyqaralyq qarjy ınstıtýttaryn tartý jóninde uıǵarym jasady. Sóıtip, bul jumys óziniń jalǵasyn tapty. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dálizin júzege asyrýdyń ázirlengen tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesine sáıkes úlken Almaty aınalma jolynyń qurylys jumystary júrgizilýde. Aınalma jol qurylysy aıaqtalǵannan keıin ol atalmysh dálizben qosylady. Sóıtip, dáliz paıdalanýǵa beriledi.
Aıta keteıik, bul halyqaralyq tranzıttik dáliz Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen 2009 jyly bastalǵan bolatyn. Joba boıynsha jalpy joldyń 2 452 shaqyrymy qaıta salynady. Onyń 1 390 shaqyrymy 1 tehnıkalyq sanattaǵy 4 jolaqty qozǵalysqa arnalǵan. 2009 jyldan 2014 jylǵa deıingi kezeńde Reseı Federasııasy shekarasynan Shymkent qalasyna deıingi 1 884 shaqyrymda jol boıynda qozǵalys ashylǵan bolatyn. Endi bıylǵy jyly bul jol Qytaıǵa deıin jetkiziledi. Sóıtip, joba tolyq mánde jumys isteı bastaıdy.
Qazirgi kúni Úkimet elimizdiń ınvestısııalyq ahýalyn odan ári jaqsartý maqsatynda birqatar tyń sharalardy júzege asyra bastaǵany belgili. Máselen, elimizge keletin ınvestorlardyń jumysyn jeńildetý maqsatynda «bir tereze» qaǵıdaty ústimizdegi jyldan bastap tolyq jumys isteıtin bolady. Osy maqsatta ınvestorlarǵa qoldaý kórsetýdiń avtomattandyrylǵan júıesin engizý boıynsha jumystar júrgizildi. Bul bolashaqta onlaın rejiminde ınvestorlardyń tirkelýine, aqparat alýyna, ruqsat qujattar alý úshin ótinishter jiberýine múmkindik beredi. 2015 jyly bul joba qanatqaqty rejimde jumys istegen bolatyn. Sol kezde bul istiń tıimdiligi anyqtaldy. «Bir tereze» qaǵıdaty boıynsha ınvestorlarmen 200-den astam kezdesýler ótkizildi.
Mine, ınvestorlarǵa jasalynatyn osyndaı qolaıly jaǵdaılar elimizge sheteldik tikeleı ınvestısııalardyń aǵylýyna jańa múmkindikter týdyrady. Qazaqstannyń halyqaralyq ımıdjiniń artýyna járdemdesedi. О́tken jyldar elimizdiń halyqaralyq deńgeıdegi ınvestısııalyq tartymdylyǵyn dáleldep berdi. Demek, bıylǵy jyly daǵdarys qanshama dendep endi desek te, elimizdiń ınvestısııalyq senimdiligi ekonomıkanyń damýyna qosymsha serpin beredi dep senemiz.
Bıylǵy jyly Astanada «Islam» azyq-túlik uıymynyń shtab-páterin ornalastyrý josparlanýda. Bul jańalyq qazaqstandyq taýarlardyń eksportqa shyǵýyna yqpal jasaıtyn bolady.
Aıta keteıik, atalǵan uıymdy qurý ıdeıasyn Qazaqstan Memleketiniń basshysy Nursultan Nazarbaev 2011 jyly 28 maýsymda Astanada ótken Islam yntymaqtastyǵy uıymynyń sammıtinde jarııa etken bolatyn. Bul ıdeıaǵa atalǵan uıymǵa múshe memleketterdiń barlyǵy qoldaý bildirip, osy ýaqytqa deıin «Islam» azyq-túlik uıymyn qurý jónindegi daıyndyq sharalary júrgizilip keldi. Endi bıylǵy jyldan bastap osy uıym jumys isteı bastaıtyn bolady. Onyń shtab-páteriniń Astana qalasynda ashylýy bizdiń elimizdiń agrarlyq sektorynyń damýyna qosymsha yqpal etetini anyq.
Ústimizdegi jyly elimizde budan basqa da kóptegen mańyzdy jumystar júzege aspaq. Osynyń barlyǵy ekonomıkanyń damýyna, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamanyń sátti oryndalýyna áser etetindigi aıqyn.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».