Jańa qazaqstandyq arman – búkil halyqtyń armany

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda bes másele qaraldy. Kún tártibindegi máselelerdi qaramas buryn Tóraǵa Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Ult Jospary – qazaqstandyq Qazaqstan armanǵa bastaıtyn jol» atty baǵdarlamasyna qatysty óz pikirin bildirdi. Q.Toqaev áýeli Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty keń aýqymdy baǵdarlamasynyń Qazaqstannyń qazirgi zamandaǵy damýy úshin mańyzy zor ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, El­basynyń jańa eńbegine otandas­tarymyz qyzý qoldaý kórsetýde jáne halyqaralyq sarapshylar tarapynan joǵary baǵasyn alyp jatyr. Tóraǵa «Elbasy usynyp otyrǵan jańa qazaqstandyq arman – búkil halyqtyń armany» ekenin atap ótti. Senat Tóraǵasy Elbasy óziniń baǵdarlamasynda Ult Josparyn zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etý boıynsha Parlament pen Úkimettiń birlesip júrgizgen keń aýqymdy jumysyn joǵary baǵalaǵanyna nazar aýdardy. «Aldymyzda turǵan mindetterdi júzege asyrý – Qazaqstandy, onyń ekonomıkasyn, jalpy memleket pen qoǵamdy túbegeıli ózgertetin tarıhı mindetterdi sheshýge dańǵyl jol salatyny sózsiz. Jahandyq álemde qalyptasyp otyrǵan qubylmaly jaǵdaıǵa qaramastan, jańǵyrtýdyń keshendi sharalaryn iske asyrý barshamyzǵa aıryqsha jaýapkershilik júkteıdi. Osy oraıda, Senat depýtattary Elbasy tapsyrmalaryn oryndaýǵa belsene qatysady dep men kámil senemin», dedi Q.Toqaev. Otyrys barysynda senatorlar birqatar uıymdastyrý máselelerin qarady. Palata Qaırat Ishanovty óz ótinishi boıynsha Senat Tóraǵasynyń orynbasary laýazymynan bosatý týraly qaýly qabyldady. Palata Tóraǵasy Q.Toqaev Tóraǵanyń orynbasary laýazymynda tórt jyl boıy jemisti eńbegi úshin Q.Ishanovqa alǵys aıtyp, senator «óziniń baı tájirıbesin, bilimi men kúsh-jigerin zań shyǵarý isine paıdalana otyryp, áriptesteri arasynda bedelge ıe boldy», dep atap ótti. Q.Ishanov Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń quramyna saılandy. Palata Tóraǵasynyń usy­­nysy boıynsha Sergeı Gromov Parlament Senaty Tóraǵasynyń orynbasary bolyp saılandy. Odan basqa, senator Tóleýbek Muqashevtyń Senattyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetine aýysýy týraly sheshim qabyl­dandy. Senat otyrysynda halyq­aralyq tórt qujat ratıfısııa­landy. Palata Azııa Infraqury­lymdyq ınvestısııalar ban­ki kelisiminiń baptaryn ratıfıkasııalaý týraly zańdy qabyldady. Azııa Infraqurylymdyq ınvestısııalar banki (AIIB) qyzmetiniń negizgi baǵyty ınfraqurylymǵa jáne basqa da óndiristik sektorlarǵa ınvestısııalar salý jolymen Azııadaǵy ekonomıkalyq damýǵa, ál-aýqatty jasaýǵa jáne ınfraqurylymnyń ózara is-qımylyn jaqsartýǵa járdemdesý bolyp tabylady. 2015 jylǵy 29 maýsymda Beıjińde qol qoıylǵan kelisimge sáıkes, Qazaqstan AIIB-niń quryltaıshy memleketteri qataryna ene­di. Qazaqstannyń AIIB kapıtalyndaǵy jalpy úlesi 729,3 mıllıon AQSh dollaryn nemese 0,7293 paıyzdy quraıdy. Bul kórsetkishter boıynsha bizdiń elimiz 37 óńirlik músheler arasynda 17-shi oryndy ıelenedi. 2016-2018 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti qalyptastyrý jónindegi Respýblıkalyq bıýdjet komıssııasynyń 2015 jylǵy 8 tamyzdaǵy otyrysynda mú­shelik jarnalardy tóleýge qajetti qarajattyń jyl saıynǵy somasy 5 396,45 mln. teńge bolyp maquldandy. Qu­­jatty ratıfıkasııalaý ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa Qazaqstanǵa uzaq merzimdi nesıelik resýrstardy ákelýge múmkindik beredi. Jan-jaqty talqylaı kelip, senatorlar Qazaqstan men Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy Qaryz týraly kelisimdi (О́nimdi ınnovasııalardy yntalandyrý jobasy) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarady. Qazaqstan men Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý banki arasynda qol qoıylǵan kelisim elimiz úshin joǵary sapaly, ózekti zertteýler júrgizýdi jáne tehnologııalardy kommersııalandyrýdy yntalandyrady. Qujat ǵylymı-zertteý ınstıtýttary, jobalaý bıýrolary men ınjenerlik jáne ǵylymı beıindegi zert­hanalar arasyndaǵy yn­tymaqtastyqpen baılanys­ty quqyqtyq qatynas­tar­ǵa qoldanylady. Kelisim­de ǵylymı qyzmetker­ler top­tary úshin granttar, postdoktoranttar­dyń zert­teýleri men trenıngterin qoldaýǵa arnalǵan granttar berý, tehnologııalyq jedeldetý keńselerin qurý men olardy basqarý jáne Qazaqstannyń iri ýnıversıtetterinde tehnologııalar transfertiniń tıisti keńseleriniń áleýetin arttyrý belgilengen. Jobany qarjylandyrýǵa jalpy shy­ǵyndar somasy 110 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy, onyń ishinde 88 mıllıon AQSh dollary – Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý bankiniń qaryzy. Respýblıkalyq bıýdjetten qaryzdy qosymsha qar­jylandyrý 22 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Jo­bany 2020 jylǵy 31 jel­toq­sanda aıaqtaý josparlanyp otyr. Senatorlar Bilim berý salasyndaǵy kemsitýshilikke qarsy kúres týraly konvensııany da ratıfıkasııalady. Konvensııa 1960 jylǵy 14 jeltoqsanda Parıjde qabyldanǵan. Qujattyń maq­saty adam quqyqtarynyń jappaı saqtalýyn jáne bar­lyǵynyń bilim alýǵa teń qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin ulttar arasyndaǵy yntymaqtastyqty orna­týdy, sondaı-aq bilim be­rý salasyndaǵy kez kelgen kemsitýshilikke jol ber­meýdi jáne osy saladaǵy jal­pyǵa birdeı múmkindikter men barlyǵyna teń qarym-qatynastardy kótermeleýdi kózdeıdi. Konvensııada «bi­lim berý salasyndaǵy kem­sitýshilik» uǵymy ashylady, kemsitýshilik retinde qarastyrylýy múmkin is-qımyldardyń naqty tizbesi beriledi, múshe memleketter bilim berý salasyndaǵy kemsitýshilikti joıý nemese aldyn alý maqsatynda olardy oryndaýy tıis birqatar is-sharalar sanamalanady, sondaı-aq dinı jáne ulttyq azshylyqqa jatatyn adamdar úshin bilim berý salasyndaǵy kepildikter de baıandalady. Qazaqstan men Qyrǵyzstan­nyń úkimetteri arasyndaǵy memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteri týraly keli­simge ózgeris engizý týraly hattama da ratıfıkasııalandy. 2003 jylǵy 25 jeltoqsanda qol qoıylǵan ekijaqty kelisimge sáıkes Qazaqstan-Qyrǵyzstan memlekettik shekarasynda 1 temirjol jáne 11 avtokólik ótkizý pýnkti ornatylǵan. Memlekettik shekara arqyly ótkizý pýnktteri týraly keli­simge ózgerister engizý týraly 2013 jylǵy 11 sáýirde qol qoıylǵan hattama temirjol ótkizý pýnktin Merki stansasynan Shaldýar stansasyna kóshirýdi kózdeıdi. Kórsetilgen ótkizý pýnktin kóshirý týraly sheshim taýarlardy, kólik quraldaryn memlekettik shekara arqyly ótkizýdi jáne jeke tulǵalardyń shekarany kesip ótýin ońtaılandyrý jáne retke keltirý maqsatynda qabyldandy. О́tkizý pýnktin Merkiden Shaldýarǵa aýystyrý eldiń tranzıttik áleýetin damytýǵa járdemdesetin bolady. Usynylǵan zań jobalary boıynsha Ulttyq ekonomıka mınıstri Erbolat Dosaev, Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov, Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev qajetti túsindirme berdi. Depýtattar senator Tó­leýbek Muqa­shev­ty Senat­tyń Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń múshesi etip saılaý týraly uıymdastyrý máselesin qarady. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».