Qazaqstan – býyny bekip, súıegi qatyp úlgermegen organızm emes. Jas memleket shıyrshyq atyp únemi qarqyndy damý ústinde keledi. Ádette qandaı da bir memleketke halyqtyń ómirin mánine keltirip kórkeıtý úshin belgilengen reglamenttegi normatıvtik-quqyqtyq qujattar qajet. Qazaqstan ondaı qujattar arsenalymen qarýlanǵan aldyńǵy respýblıkalar qatarynda keledi der edim. Qazirgi eń qıyn kezeńniń ózinde de respýblıka basshylyǵy ıkemdi saıasat ustanyp, ýaqyt uttyrmaı eń tıimdi jol taýyp, álemdegi eń ozyq 30 eldiń qataryna kirýge qulshynys tanytýda. Osynyń ózi jas memlekettiń alǵa adymdaı qaryshtaǵan belsendilik umtylysynyń shynaıy kórsetkishteri emes pe?!
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń belgili maqalasynda málimdegenindeı, 5 ınstıtýttyq reforma kezeń-kezeńmen jalǵasyp, júzege asý ústinde. Sonymen qatar, ol bir mezette oryndalýǵa tıisti úderiske ulasyp otyr. Mundaı ǵalamdyq máni bar aýqymdy joba belgili bir dárejede kúsh jumsaýdy, tehnıkalyq daıyndyqty talap etedi. Qalaı desek te, alǵashqy baspaldaqtarmen joǵary qaraı órmelegen alǵashqy qadamdar bastaldy. Memleket basshysynyń keshegi Joldaýy men jyl basyndaǵy maqalasy qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn Ult Josparynyń kókjıegi alysty meńzeıtini osydan-aq baıqalady. О́ıtkeni, ınstıtýttyq reformanyń barlyǵy da aınalyp kelgende qatardaǵy qazaqstandyqtyń ıgiligine qyzmet etetin ıgi sharalar.
Bóle-jara baıqasaq, bizdiń qazaqstandyq patrıottyq aktiniń ózge memleketterden aıyrmashylyǵy da birden kózge uryp tur. Mundaı erekshe beıbitshil, azamattyq turǵyda qaıyrymdy, erekshe meıirimdi qujat Jer betindegi birde bir memlekette joq shyǵar. Bul qujattyń ereksheligi – áldeqandaı da bir syrt kúshterden qorǵanýdy talap etpeıdi. Kerisinshe, Qazaqstandaǵy barlyq etnos pen áleýmettik toptyń basyn biriktirýge kúsh salady. Mańyzdy qujattyń mindeti – eldegi barlyq halyqtyń irgesin nyǵaıtyp, basyn biriktirýge negizdelgen. Qazaqstandyq kelisim men etnosaralyq turaqtylyq – álemdik mártebedegi naǵyz brend úlgisi. О́z basym muny Qazaqstannan úlgi alýǵa qulshynǵan, onyń osy saladaǵy tájirıbesin úıretýge ynta tanytqan ózge memleketterge kórseter naǵyz beıdj market dep sanar edim.
Elimizde Qazaqstan halqy Assambleıasyna erekshe ekpin berilip keletinin jaqsy bilemiz. Reformalar aıasyndaǵy júzege asyp jatqan jobalardyń biri – «Úlken el – úlken otbasy». Mundaı qubylys tek qana asa úlken otbasynda, ıaǵnı Montesorı júıesindegi – árkimge óz róli men óz erejesin ekshep bergenmen teńdeı. Onyń sondaılyq ońdy qurylym ekenin túsinýdiń ózi de ǵanıbet.
Jalpy, Elbasynyń sheshendik sózderin, joldaýlary men málimdemelerin, oqyp, taldap otyrǵan adam Prezıdenttiń eldegi bolyp jatqan barlyq oqıǵalardan qulaǵdar ári ol úshin eshqandaı da usaq-túıek másele joq ekenin birden uǵar edi. Prezıdent elde ǵana qabyldanǵan zań aıasynda tııanaqty da muqııat jumys isteýdi talap etip keledi. Adam taǵdyry qashan da jaýapty mindetter júkteıtinin árkez este ustaý abzal ekenin de umytpaı eske salady. Al ol ilimniń túbine jetý úshin tek qana bilimdi bolý jetkiliksiz, bul arada jınaqtalǵan turmystyq azamattyq tájirıbeniń moldyǵy, oqıǵanyń mán-jaıyna qanyq bolý jaıy erekshe ról atqarady. Prezıdent maqalasynyń erekshe mán bererlik ózekti baǵyty osyny anyq jol kórsetip meńzeıdi.
Máselen, ózderińiz zer salyńyzdarshy... Qazirgi tańda ekiniń biri memleket tarapyna túsken tabys pen shyqqan shyǵynnyń deklarasııasyn ótkizý týraly máselege asa mán bere qoıǵan joq. Zań boıynsha memlekettik qyzmettegi árbir azamat óziniń tabysyn kórsetip, deklarasııa toltyrýy shart. Al 2020 jyldan bastap deklarasııa toltyrý jappaı bárimizge qatysty bolady, endigi jerde deklarasııadan tys qanshama shyǵyn jasaıtynymyzǵa deıin aıqyndalýy tıis. Demek, eleýli shyǵynǵa qarajat jumsaǵan adamnyń tabys kólemi de belgili bolý shart qoı. Bylaısha aıtqanda, bul debıt pen kredıttik sáıkestendirilý degen sóz.
Sol sekildi Prezıdenttiń múlikti jarııa etý men múlikti zańdastyrý kerektigi týraly merzimdi bıylǵy – 2016 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin sozýynyń da mańyzy aıryqsha. Prezıdent atap ótkendeı, ol úshin elimizde de, shetelde de zańdastyratyn múlik te, qarjylyq qor mólsheri de barshylyq.
Qazirgi ekonomıkalyq qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty barlyq resýrstardy júıelep, ony tıimdi paıdalanýdyń da mańyzy zor. Máselen, Jer kodeksine engizilgen túzetýler turǵysyna toqtalaıyq: jańa qujattyq talaptar boıynsha shamań jetse orasan jer kólemin satyp alýǵa, sol sekildi jalǵa berilgen jer telimin satyp alýǵa nemese 10 jyldyń ishinde bólip-bólip tólem jasaýǵa bolady. El úshin óte mańyzdy oqıǵa emes pe, óıtkeni, Jer strategııalyq kórsetkishter qory bolyp sanalady. Endeshe, Qazaqstannyń árbir azamatyna jerdi satyp alyp, otbasyn órkendetýge jol ashyldy. Sol arqyly turmysyn kótersin.
Osy oraıda, «Nurly Jol» baǵdarlamasynyń mańyzdylyǵyna da erekshe toqtalyp óter edim. Bul da Qazaqstannyń sońǵy kezde erekshe leppen júzege asyryp jatqan birden bir mańyzdy baǵdarlamasy sanatyna kiredi. Jol qurylymdaryn jaqsartyp, avtomobıl men temirjol arqyly júk tasymaldaý isi de kúsh alyp, damı bermek. Aınalyp kelgende, munyń barlyǵy da tabys kózi, halyqtyń ıgiligi, memlekettiń qýaty bolyp sanalady.
Maqalada kórsetilgendeı, elimizdiń jańa satyǵa kóterilýi – bizdiń árqaısymyzdyń, árbir qazaqstandyqtyń qolynda ekenin túsinetin kezeńdi bastan ótkerýdemiz.
Mádına NURǴALIEVA,
Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń Almatydaǵy ókildiginiń jetekshisi.