Kezekten tys saılaý ótkizý boıynsha el kóleminde júrgizilip jatqan saıası naýqandy jetisýlyq jastar da qyzý qoldaýda. Elbasy jasap bergen bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýdyń «Jol kartasyn» jáne «100 naqty qadam» Ult Josparyn naqty ómirde júzege asyrýda bilek sybana eńbek etip júrgen jaıymyz bar. Negizi jastar quddy jańadan ónip, kógerip kóktep kele jatqan kók shybyq ispetti. Qalaı bursań sol baǵytta ósedi. Kúndelikti ómirde san márte dáleldengen osy uǵymnyń aqıqatyna aýyldardy aralap, zamandastarymmen kezdesip, Májilis jáne máslıhat depýtattaryn kezekten tys saılaý boıynsha pikir almasqan saıyn kózim jetip júr.
Buqaralyq aqparat quraldarynda jazylyp ta, kórsetilip te júrgen saıası ahýaldy memlekettik jáne basqa mekemelerde qyzmet isteıtinderinen ózgeleri, ıaǵnı biri mal baǵyp, ekinshisi traktor tizginin ustap eńbek etip júrse de nazarlarynan tys qaldyrmaıtyny sózderinen anyq baıqalady. Eń bastysy, bos sendelip júrgeni joq. Bıyl Jetisý jastaryna taǵy bir múmkindiktiń joly ashyldy. Ol jumys – alqaptarǵa shyǵyp qant qyzylshasyn ósirý, zaýytqa baryp jańa tehnologııany endirip, san salada eńbek etý. Sebebi, tátti túbir ósirý qol kúshin óte kóp kerek etetin, uzaqty kún tynymsyz beınetti qajet etetin daqyl. Ekinshiden, óz zamanynda qant qyzylshasyn gektarlap ósirip, tonnalap ónim jınaǵan, sol ónimdi zaýytta óńdep qant shyǵarǵan urpaq qartaıdy. Aramyzda júrgenderi qatty qaıyrymdy jumysqa jaraı bermeıdi. Biraq olardan bizder – jastar qant qyzylshasyn ósirýdiń, óńdeýdiń san qyryn úırenýimiz kerek. Sondyqtan, zamandastarymdy osy jumysqa tize qosa kirisýge shaqyramyn. Sebebi, Elbasy halyqty únemshildikke úndeýmen qatar, óziniń jastyq ómirin úlgi ete otyryp, jastardy jumysshy mamandyǵyn ıgerýge shaqyrǵany málim. Bul qadam bizdi ómir ótkelderi arqyly bıikterge bastaıdy dep sanaımyn. Qyzmet babymen el aralap júrgende kókeıime túıgen bir oıym, jastar jumsaq oryntaqqa otyrýdy mansuq etpeı, ómirge ıkemdelip, shyńdalyp, jumysshy mamandyq satylarynan ótkeni durys dep sanaımyn.
Memleket basshysy jetisýlyqtardyń qant qyzylshasyn ósirýdegi jetistigine erekshe toqtalyp ótkeni málim. Sondyqtan, aýyl sharýashylyǵy salasy, onyń ishinde qant qyzylshasyn ósirýmen, óńdeýmen aınalysýǵa jastardy tartýdy toqtatpaımyz. Jalpy, bul rette jastar jetistigin aıta ketsek, Almaty oblysynda jyl saıyn «Very Innovative People» atty ınnovasııalyq jobalar baıqaýlary ótkizilýde. Oǵan jalpy bilim beretin mektepterdiń oqýshylary men kolledj, aımaqtyq joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri qatysady. Qatysýshylardyń jumystaryn arnaıy komıssııa baǵalap, birinshi kezekte jobanyń ózektiligine, jańashyldyǵy men teorııalyq, qoldanbaly jáne áleýmettik mańyzyna, sondaı-aq bolashaqta kórseter nátıjesine mán beredi. Byltyrǵy jyly atalǵan jobaǵa 5 mln. teńge qarajat bólinip, jobaǵa qatysýshylar ishinen «Qant qyzylshasy tuqymyn kapsýlalaý arqyly egý sapasyn jáne ónimdiligin arttyrýdyń jańa tehnologııasyn daıyndaý» atty eńbegin júzege asyrý maqsatynda I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti jaratylystaný-tehnıkalyq fakýlteti, jaratylystaný pánderi kafedrasy 5V011300 – «Bıologııa» mamandyǵynyń 3-kýrs stýdentteri Gúljaýhar Tólendi, Farıda Muqanova, Nazgúl Hamıtova degen jastarymyz 750 000 teńgeni utyp alyp, jetisýlyq jastar mereıin ósirgenin aıtyp ótkenimiz durys.
Elimizdegi bas basylym arqyly taǵy bir aıtarym, aýyldy jerlerde jastardyń keshki ýaqytta demalatyn oryndary joq. Kóp jaǵdaıda mádenıet úıleri nemese klýbtar óz jumystaryn júıeli túrde júrgizbeıdi. Shalǵaı eldi mekenderde jastardyń qyzyqty ortasy joqtyń qasy. Sondyqtan da olar aýyldarda turaqtamaı, tezirek jastar qalyń shoǵyrlanǵan qalaǵa ketýge asyǵady. Alaıda, búginde «Dıplommen – aýylǵa!» jobasy sheńberinde kórsetiletin kóterme járdemaqy dıplomdy jastardyń aýylǵa jumysqa barýyna yqpal etip otyr. Atap aıtsaq, oblysqa «Dıplommen – aýylǵa!» jobasymen jumys isteýge kelgen 422 jas mamanǵa 58,5 mln.teńge kóleminde kóterme járdemaqy jáne 263 mamanǵa turǵyn úı satyp alýǵa 772,1 mln.teńge jeńildetilgen nesıe berildi. Bul jas mamandarǵa kórsetilgen kómek, aýyldy jerge jumysqa barýǵa tilek bildirgen dıplomdy mamandardyń qataryn kóbeıtip otyr. Erteńgi eldiń jarqyn bolashaǵynyń irgesin qalaýǵa ózindik úles qosatyn jastar. Osyny túsingen jastar da suranys pen jaýapkershiliktiń qanshalyqty úlken ekenin tolyǵymen sezinip otyr. Eń aldymen, óńirlik jastar saıasatynyń negizgi baǵyttary, jastardyń áleýmettik quqyqtary men kepildikterin, olardyń bastamalaryn qoldaý jónindegi is-sharalar jospary bekitildi.
Árıne, kez kelgen sharany júzege asyrýǵa kólemdi qarjy qajet ekeni belgili. Jyldan-jylǵa memlekettik jastar saıasatyn júzege asyrýǵa oblystyq bıýdjetten bólinetin qarjy kólemi ulǵaıýda. Mysaly, arǵy jyly bólingen qarjy 303 mln. 825 myń teńge bolsa, byltyrǵy jyly 465 mln. 892 myń teńgeni qurady. Oblysymyzdaǵy barlyq aýdandar men qalalarda «Jastardyń resýrstyq ortalyqtary» kommýnaldyq memlekettik mekemeleri qurylyp, qazirgi kezde bul ortalyqtarda 68 maman zamandastary arasynda jumys júrgizýde. Oblys boıynsha aýyldyq okrýgterge jastar saıasatymen aınalysatyn 253 nusqaýshy birligi bólindi. Búgingi kúni árbir okrýgte 1 nusqaýshy óz mindetterin talapqa saı atqarýda. Joldaýda aıtylǵandaı, jergilikti atqarýshy organdar tarapynan kórsetilip kele jatqan qamqorlyqtar jastar arasyndaǵy tárbıelik máni zor jumystardy júrgizýge tolyq jaǵdaı týǵyzyp otyr. Sóıtip, jastar zamannyń qozǵaýshy kúshine aınalýda.
Memleketimizde árbir adamǵa jeke mamandyq berý de júıelenip keledi. Eger búgingi kúnge deıin zańnamada barsha qazaqstandyqtarǵa tegin orta bilim berý mindettelinse, endi oǵan orta kásiptik bilim berý qosylyp otyr. Mektepti bitirgen jas azamat birinshi mamandyǵyn tegin alatyn bolady. Bul árbir jastyń bolashaǵyna jarqyn jol ashyp, onyń belgili bir kásippen aınalysýyna tolyq jaǵdaı jasaıdy. Qashanda jastardyń el bolashaǵy úshin mańyzy zor. Memleket jastarǵa barlyq jaǵdaıdy jasaýda. Qazirgi jastar qııalmen ómir súrmeı, eńbek etip, óziniń týǵan Qazaqstanynda óziniń áleýetin júzege asyrýy qajet dep sanaımyn.
Rýstam Alpysbaev,
Almaty oblystyq jastar
saıasaty máseleleri basqarmasynyń basshysy.
Almaty oblysy.