Oıdaǵydaı ázirlik pen uıymdastyrýdyń orny bólek

Keshe elordada Ortalyq saılaý komıssııasynyń uıymdastyrýymen 2016 jylǵy 20 naýryzǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi men máslıhattary depýtattarynyń saılaýlaryna ázirlik jáne ótkizýdi uıymdastyrý máselelerine arnalǵan respýblıkalyq semınar-keńes ótti.  Semınar-keńestiń jumysyna oblystyq, Astana jáne Almaty qalalyq saılaý komıssııalarynyń tóraǵalary men hatshylary, elimizdegi saıası partııalardyń, múddeli memlekettik organdardyń, sondaı-aq, saılaý salasynda qyzmet etetin halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty. Jıyndy kirispe sózben ashqan Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulov: «Aldaǵy Parlament Májilisiniń depýtattaryn saılaý – bul elimiz ómirindegi mańyzdy saıa­sı oqıǵa. Bul rette saılaý organ­darynyń basty mindeti – saı­laýdyń zańdylyǵyn qamtamasyz etý. Iаǵnı, saılaý zańnamasy men jalpyǵa birdeı ortaq halyq­aralyq qaǵıdattardyń talaptaryna sáıkes ádil jáne ashyq saılaý naýqanyn ótkizý», – dep atap ótti. Sonymen qatar, ol alda tur­ǵan basty maqsat – saılaýdyń zań­dylyǵyn jáne ádil ótýin qam­tamasyz etý ekenin qatysýshylar nazaryna sala ketti. «Bul maq­sat­ty tıimdi iske asyrý úshin barlyq qajetti resýrstar bar. Saılaý naýqany 2 aı ishinde ótkiziletin bolady. Al bul merzim ishinde biz kóptegen is-sharalardy iske asyrýymyz qajet. Osyǵan oraı aldaǵy ýaqytta bizdi jaýapty kezeń kútip tur. Bul jumys bárimizge tanys. Sondyqtan osy synnan oıdaǵydaı ótetindigimizge senimdimin», – dedi Q.Turǵanqulov osy jóninde. Budan soń tóraǵa barlyq deń­geıdegi ákimdikter saılaýshylar tizimderin jasaýdy aıaqtaýdyń naq­ty merziminen habardar etti. «Birinshiden, bizderge el Kons­tı­týsııasyna, «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa jáne qa­byldanǵan halyqaralyq mindet­temelerge sáıkes ashyq, erkin jáne demokratııalyq saılaýdyń ótýin qamtamasyz etý qajet. Bul máselege bizder basa nazar aýdaryp, aıryqsha mán berýimiz kerek», – dedi ol. Onyń atap ótýinshe, saılaý ýchaskeleriniń, ásirese, ýchaskelik saılaý komıssııasy músheleriniń júıeli oqytylýyn uıymdastyrý qajet. О́ıtkeni, saılaý komıssııasy músheleriniń kási­bıligine jáne saılaý úderi­sin uıymdastyrýshylardyń quqyq­tyq saýattylyǵyna kóptegen jaıttar táýeldi. Bul – ekinshi. Úshinshiden, saılaýshylardyń tizimin daıyndaý jaýapkershiligi jergilikti atqarýshy organdarǵa júkteledi. Qazirgi kezde saılaýshylar tizimin naqtylaý jumystary belsendi júrgizilip keledi, oǵan qoldaǵy barlyq resýrstar jumyldyrylýda eken. Ortalyq saılaý ko­mıs­sııasynyń tóraǵasy ýchaskelik saılaý komıssııalary saılaýǵa deıingi 15 kúnniń ishinde saılaý­shylardyń tizimmen tanysýyna múmkindik jasaýy tıistigine de toqtaldy. «Bizdiń jaǵdaıda buǵan 4 naýryzdan bastap múmkindik berilýi tıis. Al ákimdikter 28 aqpanǵa deıin bul jumystardy tolyǵymen aıaqtap, akti boıynsha tizimdi sáıkesinshe saılaý komıssııasyna usynýy kerek», – dedi Q.Turǵanqulov. Ol, sondaı-aq, daýly jaǵdaılarǵa jáne saılaý zańnamasyn buzýǵa jol bermeý qajettigin erekshe nazarda ustaýǵa shaqyrdy. OSK basshysy sózi barysynda kandıdattar men saıası partııalarǵa saılaý aldyndaǵy úgit-nasıhat jumystaryn júrgizýge teńdeı múmkindik berý qajettigin de atap ótti. «BAQ-tar arqyly úgit-nasıhat jumystary tirkeý merzimi aıaqtalǵannan keıin bastalady. Iаǵnı, saıası partııalar úshin úgit-nasıhat jumystary ¬¬– 20 aqpanda, Qazaqstan halqy Assambleıasy atynan Májilis depýtattyǵyna kandıdattarǵa – 6 naýryzda, al máslıhat depýtattyǵyna kandıdattarǵa 24 aqpanda bastalady, – dedi ol osy máselege qatysty. – Úgit jumystary bastalǵanǵa deıin saıası partııalardyń maqsattary men mindetterin nasıhattaıtyn jarnamalyq materıaldardyń barlyǵyna da partııanyń saılaý qorynan qarjy tólenýi tıis. Saılaýaldy úgit-nasıhatty qamtıtyn barlyq materıaldarda qarjylandyrý kózderi týraly aqparat talap etiletin bolady». Qýandyq Turǵanqulov semınarǵa qatysýshylardy, onyń ishinde saıası naýqannyń oıdaǵydaı ótýine jaýapty saılaý komıssııalarynyń basshylary saılaýǵa bólingen bıýdjet qarajatynyń ár teńgesine uqyptylyqpen qarap, qarajatty únemdeý máselesine aıryqsha nazar aýdarýǵa shaqyrdy. «Qazirgi kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıda qarajattyń tıimsiz jumsalýyn boldyrmaý jáne Elbasynyń bıýdjettiń ár teńgesine uqypty qaraý týraly nusqaýyn naqty ustanýymyz qajet», – dedi ol osy týraly. Kelesi bolyp sóz alǵan Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Foos Parlament Májilisiniń jáne máslıhattardyń depýtattaryn saılaýdyń zańdyq normalary jáne ony ótkizýdiń qaǵıdalaryna toqtaldy. Tóraǵa orynbasarynyń atap ótýinshe, qazirgi kezde saılaý okrýgterindegi saılaý ýchaskeleriniń shekaralary belgilenip, saılaý komıssııalary jáne onyń quramynyń ornalasatyn jerin naqtylaý úderisi júrip jatyr. Taıaý kúnderi bul jumystar tolyq aıaqtalady jáne olar buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanady. V.Foos saıası partııalardyń saılaý qorynyń mólsherinen de habardar etti. «Árbir saıası partııa ózderiniń saılaý qoryn qurýǵa quqyly, – dedi ol. Ol saıası partııanyń óziniń 114 mln. 295 myń teńge qarjysynan jasaqtalady. Buǵan 228 mln. 590 myń teńgege deıingi azamattardyń erikti qaıyrymdylyq salymy qosylady. Osylaısha, partııanyń saılaý qorynyń jalpy somasy 342 mln. 885 myń teńgeni quraıdy. Saıası partııanyń osy kólemdegi saılaý qorynan saılaý naýqany kezindegi barlyq sharalarǵa ketetin shyǵyndary tólenetin bolady». Buǵan qosa, Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary saıası partııalarǵa partııalyq tizimge enetin tulǵalardy aldyn ala saılaý zańnamasy talaptaryna sáıkestigin tekserý qajettigine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, tulǵanyń zańnamaǵa sáıkessizdigi anyqtalǵan jaǵdaıda partııalyq tizimnen shyǵarylady. Al depýtattyqqa kandıdat tek qana bir saılaý ýchaskesinen usynylady. «Máslıhat depýtattyǵyna kandıdat bir saılaý ýchaskesinen usynylyp, buǵan qosa, ol partııalyq tizimde de bola ala ma?» degen saýal qoıylyp jatady. Birden aıtaıyn, olaı bolmaıdy. О́ıtkeni, saılaý týraly zańnamanyń 103-baby 5-tarmaǵynda kandıdattyń bir ǵana saılaý okrýginen usynyla alatyndyǵy kórsetilgen», – dedi V.Foos. Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Baqyt Meldeshov Parlament Májilisiniń jáne máslıhattardyń depýtattaryn saılaýdy qujattamalyq qamtamasyz etý jaıyn sóz etti. Onyń habardar etýinshe, saılaýdy óz deńgeıinde oıdaǵydaı ótkizý úshin tıisti is-sharalardyń jospary bekitilip, búginde olar kúntizbege saı qolǵa alynyp jatyr. Úgit-nasıhatqa qatysty ádistemelik quraldar daıyndalyp, olar jergilikti jerlerdegi saılaý komıssııalaryna jetkiziletin bolady. Sonymen qatar, saılaý bıýlletenderin baspahanalarda basý máselesi de qarastyrylý ústinde. Saılaýdy qujattamalyq jaǵynan qamtamasyz etý jumystarynyń barlyǵy tıisti zańnamaǵa sáıkes júzege asýy qajet. Al Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Tatıana Ohlopkova saılaýǵa qazaqstandyq jáne halyqaralyq baıqaýshylardyń ókilettikteri, sondaı-aq, saılaý naýqanyna qatysýshylardy ádistemelik qamtamasyz etý máselelerin ortaǵa saldy. О́ziniń sózinde ol mynadaı málimet keltirdi: alǵash ret saılaýdy halyqaralyq baıqaý osydan 159 jyl buryn, ıaǵnı 1857 jyly Eýropalyq komıssııa júzege asyrǵan eken. Budan keıin Komıssııa múshesi sońǵy jyldary elimizde ótken saılaýlarǵa toqtaldy. Onyń sózine qaraǵanda, 2012 jyly ótkizilgen Májilis pen máslıhattar saılaýlaryna 975 halyqaralyq baıqaýshy men sheteldik buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi tirkelipti. Al saılaý kúni saılaý ýchaskelerindegi daýys berý úderisin 49 myńnan astam adam qadaǵalaǵan. «Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasy 18 memlekettiń Ortalyq saılaý komıssııasynyń jetekshilerine shaqyrtý jiberý jóninde sheshim qabyldady, – dedi T.Ohlopkova. – Syrtqy ister mınıstrligi de 18 halyqaralyq uıymǵa baıqaýshylar jiberý jóninde shaqyrtý jiberdi». Jıynda, sondaı-aq, Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Lázzat Súleımen saılaýdy aqparattyq qamtamasyz etý, OSK apparatynyń qarjy-baqylaý bóliminiń meńgerýshisi Marjan Muhametova saılaý naýqanyn qarjylandyrý týraly máselelerge toqtaldy. Semınarda birqatar aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń ókilderi de sóz alyp, aýmaqtarda saılaýǵa daıyndyq, saılaý uıymdastyrýshylardyń qyzmeti men naýqannyń atalǵan kezeńdegi aldarynda turǵan birinshi kezektegi mindetteri jóninde aıtyp berdi. Jalpylaı alǵanda, jıyn barysynda saılaý úderisine qatysýshylardy quqyqtyq oqytý, saılaýshylar tizimderin jasaý, naqtylaý jáne túzetý boıynsha jumystardy uıymdastyrý, jergilikti jáne halyqaralyq baıqaýshylardyń ózara is-qımylyn qamtamasyz etý, olardyń qyzmetin uıymdastyrý, saılaýdy jáne saılaýaldy úgitti aqparattyq súıemeldeý máselelerine erekshe mán berdi. Sonymen qatar, aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń ókilderi tıisti qyzmetterdiń túrli baǵyttary boıynsha tájirıbe bólisti jáne talqylanǵan máseleler jóninde pikir almasty. * * * Jıyn sońynan Ortalyq saılaý komıssııasynyń ǵımaratynda 20 naýryzda ótetin Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń saılaýlaryna oraı baspasóz ortalyǵy resmı túrde ashyldy. OSK-nyń baspasóz hatshysy Venera Jeksembekovanyń aıtýynsha, baspasóz ortalyǵy zamanaýı tehnıkamen, kompıýtermen jabdyqtalyp, Internetke qosylǵan. «Munyń barlyǵy buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń barynsha yńǵaıly jaǵdaıda jumys isteýi úshin jasalǵan sharalar deýge bolady. Osy múmkinshilikti paıdalana otyryp, barlyq BAQ ókilderin saılaý barysynda qoıan-qoltyq jumys isteýge shaqyramyz», – dedi ol. Onyń atap ótýinshe, baspasóz ortalyǵy Ortalyq saılaý komıssııasynyń buqaralyq aqparat quraldarymen baılanysyn arttyryp, saılaý úderisiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge óz septigin tıgizedi. Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan».