Germanııa Túrkııaǵa qarjy bólmek
Mıgranttar problemasyn sheshý úshin Germanııa Túrkııaǵa jasalynatyn qarjy kómeginiń kólemin 36 mıllıon eýrodan 50 mıllıon eýroǵa deıin arttyratyn bolady, dep habarlady jýrnalısterge GFR ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý mınıstri Gerd Mıýller.
Mınıstrdiń aıtýynsha, bul qarjy mıgrasııalyq daǵdarysty sheshý úshin baǵyttalady. Ol qarjyǵa mektepter salynyp, kásiptik oqýlar uıymdastyrylady jáne Túrkııanyń shekaralyq óńirlerinde kommýnaldyq ınfraqurylymdar nyǵaıtylady.
Germanııa mınıstri osy máselege oraı jýrnalısterge bergen suhbatynda Túrkııanyń Eýropadaǵy mıgrasııalyq daǵdarysty sheshýde jetekshi rólderdiń birine ıe ekendigin basa kórsetken.
Fransııada bosqyndar Kale portyn basyp alýǵa áreket jasady
Fransııanyń Kale qalasyndaǵy lagerge ornalastyrylǵan mıgranttar shekarany buzyp ótý úshin kezekti áreketter jasady. Olar kedergi qorshaýdan ótip, portqa deıin jetpek boldy. Polısııa olarǵa qarsy kúsh kórsetti. Keıbireýlerin Ulybrıtanııaǵa baǵyt alatyn paromnan ustady.
Osy oqıǵaǵa baılanysty Kaledegi bosqyndar lagerinde mıgranttar quqyǵyn qoldaýǵa baǵyttalǵan sherý bolyp ótti. Bul aksııaǵa mıgranttardyń ózderi, sondaı-aq fransýzdyq solshyl toptar bastaǵan belsendiler qatysty. Ol belsendilerdiń kópshiligi Taıaý Shyǵys, Afrıka jáne Azııa elderinen shyqqandar edi.
Sherýge qatysýshylar «Biz qaýipti emespiz» dep jazylǵan plakattar ustady. Olar adam quqyǵynyń saqtalýyn talap etti. Osy qoldaýǵa súıengen lagerdegi mıgranttar keshke taman shekaralyq qorshaýlardy buzyp ótý úshin shabýylǵa shyqty. Júzdegen adam Kale portyna jetýge umtyldy. Mundaǵy olardyń maqsaty Brıtan jaǵalaýyna baǵyt alatyn kemelerge otyrý boldy.
Grekııa men Túrkııa shekarasynda byltyrǵy jyly júzdegen myń bosqyn jınaqtalǵan bolatyn. Osy jerlerde de mıtıngiler bolyp ótti. Oǵan qatysqan Grekııanyń solshyl belsendileri bosqyndar úshin shekarany ashýdy talap etti. Shekaralyq óńirdegi jaǵdaı osyndaı sherýlerge baılanysty barynsha shıryǵa tústi. Sherýge qatysýshylar bosqyndardyń ýaqytsha lagerlerde adam tózgisiz jaǵdaıda ómir súrip jatqandyǵyn aıtyp, olar úshin shekarany ashý qajet dep urandatty. Muny jergilikti turǵyndardyń da qoldaıtyndyǵy seziledi. О́ıtkeni, osy óńirge jınalǵan myńdaǵan bosqyndar olardyń qalypty ómirin buzyp jibergen edi. Jergilikti turǵyndar osy jaǵdaıdan tezirek shyǵýdy qalaıdy.
Ekinshi jaqtan, Fınlıandııa azamattary óz úkimetinen shekarany jabýdy talap etýde. О́ıtkeni, olar da bosqyndar problemasyna tap bolǵysy kelmeıdi. Sondyqtan, Fınlıandııanyń Tampere qalasynda shekaradan eshkimdi ótkizbeýdi talap etken urandar ustap, júzdegen adam kóshege shyqqan. Sherýge qatysýshylardyń kópshiligi ústerine kloýnnyń kostıýmin kıip alǵan. Olar munyń sebebin, «atalǵan problemamen kúresýdiń bir-aq joly bar, ol – ázil arqyly óz kóńil-kúıińdi túsirmeý», dep túsindirgen.
Bizdiń elimizde bar-joǵy bes jarym mıllıon adam ómir súredi. Sondyqtan, 33 myń mıgranttyń bizge kelýi tym kóptik etedi, depti turǵyndardyń biri. Olardy Keln qalasyndaǵy jańa jyldyq mereke kezinde oryn alǵan bosqyndardyń áıelderge jasaǵan zorlyq-zombylyq oqıǵalary qatty titirkentip tastaǵan sekildi.
Grekııa ózine taǵylǵan kináni teriske shyǵardy
Sońǵy kezderi birqatar eýropalyq saıasatkerler Grekııany mıgranttar problemasynyń týyndaý kózine aınalyp barady dep aıyptaýda. Olar Grekııanyń bosqyndar problemasyn sheshýge ynta tanytpaı otyrǵandyǵyn aıtady.
Alaıda, mundaı aıyptaýlarǵa Grekııadaǵy bılik basyndaǵylardyń beretin jaýaptary da bar.
«Eýropada bosqyndar problemasynyń bas kóterýine Grekııa kináli emes. Bul problemany sheshý úshin eń aldymen Sırııadaǵy soǵys pen Taıaý Shyǵystaǵy gýmanıtarlyq daǵdarysty aýyzdyqtaý kerek», deıdi olar.
Jýyqta osyndaı pikirlerdiń birin Grekııa syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Nıkos Ksıdakıs bildirdi.
«Sońǵy kúnderi Eýropadaǵy konservatıvtik toptardyń ókilderi Grekııany bosqyndar problemasyn týyndatatyn kóz dep aıyptap, bizdi ábden nysanaǵa alyp aldy. Olar mundaı kináni taqqanda, eń aldymen bizdiń eldiń jaǵalaı kúzetin teńiz shekaralaryn qorǵamaı otyr deıdi. Bizden bosqyndarǵa qarsy áskerı kúsh kórsetýdi talap etedi. Bulary durys emes. Grekııa óziniń ulttyq jáne eýropalyq shekarany talap deńgeıinde qorǵaıdy. Biraq biz bosqyn áıelder men balalar mingen qaıyqtarǵa áskerı kúsh kórsetip, olardy sýǵa batyryp jibere almaımyz. Buǵan bizdiń órkenıetimizdiń qundylyqtary, sondaı-aq, halyqaralyq jáne eýropalyq kelisimsharttar jol bergizbeıdi. Grekııa eýropalyq mádenıettiń saqtaýshysy bolyp tabylady. Sonymen qatar, zardap shekken bosqyndardy qoldaýshy elderdiń qatarynda. Germanııa, Avstrııa, Shvesııa jáne basqa da elder sekildi biz bosqyndar problemasyna túsinistikpen qaraımyz», deıdi ol.
Mınıstrdiń orynbasary óz sózinde Grekııanyń Egeı teńizinde sýǵa batyp kete jazdaǵan 104 myń adamdy, sonyń ishinde kóptegen balalardy qutqaryp qalǵandyǵyn keltirgen.
«Egeı teńizindegi baqylaý sharttaryn ózgertý baǵytynda Grekııaǵa qysym jasaý, munda onsyz da jıi oryn alyp jatqan adam óliminiń sanyn arttyratyn bolady. Tek ótken kúni ǵana munda 42 adam, sonyń ishinde jas bala qazaǵa ushyrady», deıdi Nıkos Ksıdakıs.
Ol óz málimdemesinde Grekııanyń eýropalyq áriptesterden ótken jyldyń shilde aıynda bosqyndar problemasyna baılanysty úlken kómek suraǵandyǵyn, sonyń ishinde jedel júretin qaıyqtar men basqa da qural-jabdyqtar, mamandandyrylǵan qyzmetkerler suraǵandyǵyn, sonymen qatar Egeı teńizindegi «Poseıdon» operasııasyn keńeıtýdi ótingendigin, alaıda bul kómektiń tym keshigip kelgendigin keltirgen.
Ksıdakıs óz málimdemesinde Eýropa keńesiniń 160 myń adamdy kóshirip áketý jónindegi kelisilgen sheshimin áriptes memleketterdiń tez oryndaýy qajettigin eske salǵan.
Bıznesmender mıgranttarǵa qarsy
Fransııanyń Kale qalasynda mıgranttarǵa qarsylyq kórsetken sherý de bolyp ótti. Bul sherý jeksenbi kúni uıymdastyryldy. Ony uıymdastyrýshylar – jergilikti bıznesmender. Bul sherýler «Mıgranttar ekonomıkany qurtady» jáne «Men óz qalamdy súıemin» degen urandarmen ótti. Sherýge qatysýshylar qoldaryna osyndaı sózder jazylǵan plakattar kóterip shyqty.
Jergilikti bıznesmenderdiń aıtýynsha, qala mańaıyndaǵy mıgranttardyń jaǵymsyz áreketteri jergilikti turǵyndardy qaýiptendirýde. «Adamdar olardan seskenip, qyzmet kórsetý oryndaryna kóp kelmeıtin boldy. Osydan saýda dúkenderi men meıramhanalar shyǵyn shegýde. Al osyndaǵy qala quraýshy kásiporyn bolyp tabylatyn portta jolaýshylar aǵyny tómendep ketti. Ol 2015 jyldyń bastapqy kezeńimen salystyrǵanda 45 myń adamǵa azaıdy». Mine, jergilikti kásipkerler osyndaı shaǵymdardy alǵa tartyp otyr.
Kale porty keńesiniń tóraǵasy Jan-Mark Pıýıseso bylaı deıdi:
«Mıgranttardan Kale qalasynyń ekonomıkasy zardap shegýde. Port qyzmeti de qıyn jaǵdaıǵa dýshar bolyp otyr. Men osy jaǵdaıdy retteýdiń ýaqyty jetti dep esepteımin. Bulaı dep aıtatyn sebebim, bizge kelip jatqan bosqyndar óz elderindegi soǵystan qashýshylar. Munda olar jaqsylyqpen kelip otyrǵan joq».
О́tken senbi kúni Kale portynyń jumysy kezekti ret taǵy da úziliske dýshar boldy. Bul oqıǵa bosqyndar qorshaý men kúzetti buzyp ótip, portqa kirip ketken kezde oryn aldy. Polısııaǵa kúsh qoldanýǵa, osyndaı áreket jasaý úshin kemedegi adamdardy syrtqa shyǵarýǵa týra keldi.
Kale qalasynyń janyndaǵy palatkaly lagerge jınalǵan bosqyndar – Afrıka men Taıaý Shyǵystan shyqqan adamdar. Olardyń munda jınaqtala bastaǵanyna jylǵa jýyq ýaqyt boldy. Osy ýaqyt aralyǵynda olar Fransııadan shyǵyp, Ulybrıtanııaǵa jetý áreketin birneshe ret jasaǵan. Kóp jaǵdaıda La-Manshtaǵy týnnel arqyly ótip ketýge umtylǵan. Mine, osyndaı oqıǵalar kezinde polısııamen bolǵan qaqtyǵys saldarynan qaza tabýshylar da az emes.
Mine, osy aralyqta Fransııa men Ulybrıtanııa atalǵan problemany sheshý úshin birneshe sammıt ótkizdi. Biraq problema sheshimi ázirge tabylmaı tur.
Toptamany daıyndaǵan Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».