Elde júrgizilip jatqan reformalar tabysy – ult birligine bastar jol ekendigi búgingi kúnniń naqty aıǵaǵy. Ultty birlikke, ony uıystyratyn egemen elimizdiń bolashaǵyn aıqyndaıtyn – Ult Josparynyń tarıhı mańyzy zor. Qoǵamnyń eń joǵary qundylyǵy – adam, búkil eldegi atqarylyp jatqan ózgeristerdiń bári sol úshin, sonyń ıgiligi úshin jasalyp jatyr. Ult Jospary – el azamattarynyń zań júzinde quqyqtary men bostandyqtarynyń kepildigin qamtamasyzý etý, adamgershilik, ultaralyq kelisim, barlyq ulttar men ulystardyń teńdigi ıdeıalaryn aýqymdy túrde júzege asyrý is-sharalarynyń qarastyrylýymen qundy. Negizinen Ult Jospary – ulttyq ekonomıkaǵa basshylyq jasaýdyń jańa júıesin qalyptastyrý, áleýmettik jáne ulttyq saıasattyń negizgi baǵyt-baǵdaryn júzege asyrý, qoǵamdaǵy turaqtylyqtyń saqtalýyn, qazaq memlekettiligin «Máńgilik El» ıdeıasy aıasynda qalyptastyrýdyń syn saǵatynan súrinbeı ótýdiń kepili dep bilemiz.
Elbasy «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Joldaýynda: «Biz jalpyulttyq ıdeıamyz – Máńgilik Eldi basty baǵdar etip, táýelsizdigimizdiń damý dańǵylyn Nurly Jolǵa aınaldyrdyq. Qajyrly eńbekti qajet etetin, keleshegi kemel Nurly Jolda birligimizdi bekemdep, aıanbaı ter tógýimiz kerek. Máńgilik El – eldiń biriktirýshi kúshi, eshqashan taýsylmas qýat kózi», dep táýelsizdik jolyndaǵy urpaqtar sabaqtastyǵyn odan ári bekite tústi. Bul oıdan bizdiń túıetinimiz, tarıhtan ótken ata-babalarymyzdyń ómiri men isine qaıtadan baıyptap qarap, olardyń jeńisterin baǵalap, jeńilisterinen sabaq alýǵa mindetteıdi. Ata-babalarymyzdan qalǵan «El» uǵymy qashanda halqymyz úshin asa qasterli de kıeli uǵym bolyp qala bermek. Onyń dáleli Elbasynyń «El» sózinde úlken biriktirýshi kúsh bar, óıtkeni, barlyq ýaqyttarda da týǵan jer qazaqstandyqtar úshin eń jaqyn jáne ózine tartýshy qundylyq bolǵan jáne bolyp qala bermek», deýinde zor mán bar. Aqparat ǵasyryna aıaq basqan qoǵamymyzda halqymyzdyń mádenı muralarynyń máıegi bolyp tabylatyn – Uly Dala bizder úshin qasıetti de qasterli.
Baǵdarlamalyq maqalada Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy ıdeıasyn tabandy túrde ómirge engizý qajettiligi erekshe atap ótiledi. Bul ıdeıa ómirdiń barlyq salasyn qamtıtyndyǵymen de qundy. Ýaqytynda Elbasy «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty maqalasynda «О́lketaný týǵan jerge mahabbat, otanshyldyqtyń negizi», dep atap kórsetken bolatyn. Sondyqtan da búgingi jahandaný zamanynda árbir jas úshin óz týǵan jerinen qasterli eshteńe joq. Qazaqstanda turaqty turatyn, osynda qyzmet etetin árbir azamat óziniń týǵan jeriniń tarıhyn, osy eldi mekendeıtin halyqtyń salt-dástúrin, ádet-ǵurpyn, mádenıetin jaqsy bilýge tıis. Týǵan ólkemizde babalarymyzdyń bastan keshken tynys-tirshiligi, keshegi ótken dáýirdegi ómir soqpaqtary týǵan jer shejiresiniń altyn qoryna aınalǵan tarıhı derekterdi jadyna sińirip ósken urpaq qana týǵan eldiń qadir-qasıetin erekshe túsinetin bolady.
Tól tarıhymyz ulttyq rýhymyzdy kóterý úshin asa qajet. Tarıhsyz qoǵam, halyq, memleket bolýy esh múmkin emes. Tarıh týraly áńgime qozǵaǵanda bir jaǵynan tarıhtyń ózin dáldikpen, derektilikpen jazý mańyzdylyǵy qandaı bolsa, onyń túpki mazmunynyń shyrqyn buzbaı, sonshalyqty naqtylyqpen keler urpaqqa jetkizý paryz. Negizinen «tarıhtyń ózi eksheıdi, ózi ádildigin aıtady, ózi baǵasyn beredi» deıtin qoǵamdyq sana da qalyptasqan. Jalpy alǵanda, tarıh qoǵamnyń, halyqtyń, jeke adamnyń sana-sezimine, zeıin-zerdesine jáne mádenı dárejesine tikeleı baılanysty ekendigin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Tarıh memlekettiń, qoǵamnyń órkenıettiligin kórsetedi. Árbir adamnyń boıynda óz eliniń, ultynyń tarıhyna degen súıispenshilik, salamatty, parasatty, qadirleýshilik pen iltıpatty kózqaras qalyptasyp, ol dástúrge aınalsa quba-qup bolar edi.
Elimiz táýelsizdigin jarııalaǵannan bastap, ár jyl saıynǵy oryn alǵan saıası mańyzdy oqıǵalarmen qatar, tolaıym tabystarǵa búgingi urpaq zor maqtanyshpen kóz júgirtip otyrady. Ulttyq memleketimizdiń berik irgetasy qalanyp, keleshekke degen senim ulǵaıdy. Sondyqtan da bolashaq jastardy otansúıgishtikke, patrıotızmge tárbıeleý búgingi kúnniń ózekti máselesi ekendigi barshaǵa belgili. Eń aldymen bolashaq óskeleń urpaqty otanshyldyq rýhta tárbıeleý úshin ustazdar qaýymy óz boıymyzda jańa qazaqstandyq patrıotızmdi tárbıeleýimiz kerek ekendigi anyq másele dep bilemiz. Jańa qazaqstandyq patrıotızm, moral men parasattylyq normalary, ultaralyq kelisim men toleranttylyq, tánniń de, jannyń da damýy, zańǵa moıynusynýshylyq – bul eń asa mańyzdy qundylyqtar búgingi qoǵamdaǵy menshiktiń qandaı túrine qaramastan, barlyq oqý oryndarynda da sińirilýi tıis. Táýelsizdik joly – qasıetti jol. Bolashaq urpaqty jasampazdyqqa úıretý paryz. Ulttyq biregeılik pen ulttyq salt-dástúr mádenı muranyń nárinen sýsyndaıdy. Sondyqtan da memleketimiz ár tulǵanyń ómir súrý sapasyna, onyń qaýipsizdigine, teń múmkindikteri men quqyqtaryna, bolashaǵyna kepildik beretin bolsa, onda jas urpaq óz týǵan elin súıip, ony árdaıym da maqtanysh etetin bolady.
Qazirgi jahandaný zamanynda týǵan elimiz álemdik qoǵamdastyqta ózindik alar orny bar memleket ekenin aıqyn kórsetti. Táýelsiz qazaq eliniń halyqaralyq saıasattaǵy baǵyty da, onyń geografııalyq ornalasýy da, jer asty baılyǵy da dúnıejúzindegi memleketterdi bizben yntymaqtasýǵa yntalandyrady. Qoǵam damýynyń qazirgi zamandaǵy áleýmettik jańarýdyń joǵary qarqyny ómirdiń barlyq salasyna saı qoǵamdyq qatynastardyń órleýi zańdardyń jetildirilýin ári olardyń ıkemdiligin, búgingi kúnniń talaptaryna meılinshe úılesimdi kelýin talap etedi.
Búgingi qoǵamda «Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy qandaı bolýy kerek?» degen suraqqa Elbasy: «Biz úshin bolashaǵymyzǵa baǵdar etetin, ultty uıystyryp, uly maqsattarǵa jeteleıtin ıdeıa bar. Ol – Máńgilik El ıdeıasy», dep naqty ári uǵynyqty atap kórsetken bolatyn. «Máńgilik El» ıdeıasy – bizdiń damýymyzdyń baǵdarshamy, al qazaqstandyq armanǵa bastaǵan Ult Jospary el-jurttyń aldyndaǵy bıik murattar baǵdaryn aıqyndap berdi.
Aqqalı AHMET,
H.Dosmuhamedov atyndaǵy
Atyraý memlekettik ýnıversıteti gýmanıtarlyq ǵylymdar jáne shetel tilderi fakýltetiniń dekany, tarıh ǵylymdarynyń doktory.