Ult Jospary – uly múdde

Elbasy damýdyń jańa bele­sinde Ult Josparyn jarııa­lady. Arman aqıqatqa aınaldy. Tyń maqsat aıqyn­daldy. Kórgeni kóp, oıy bıik qazaq halqy bul bastamany qýana quptady. El Táýelsizdigi, ult muraty, urpaq bolashaǵy syndy uly qundylyqtardy qasterlep, dáriptegen Qazaq Eli urpaq bolashaǵy jolynda úlken betburysqa bel býdy. Ult Jospary – bizdi bo­la­­shaqqa bastar boıtumar. Iri strategııalyq qujat. Túbegeıli qu­rylymdyq, ınstıtýttyq, júıelik ózgeristerge ákeletin reforma­lar kesheni, jańǵyrtý jobasy. Sarapshylar «Jańartýdyń keń kólemdi jobasy» degen ataýdy tegin berip otyrǵan joq. She­tel­dik saıasattanýshylar men áleý­mettanýshylar «Qazaq­stan-2050» Strategııasy, «Barshaǵa ortaq qa­zirgi zamanǵy memleket – 100 naqty qadam» Ult Josparyn júzege asyrýdyń tabysty tájirıbelerin basqa da elderde qoldaný maqsa­tynda taratý qajet dep sanaıdy. Osydan-aq qazaq eliniń kemeldi keleshegin kórkeıtýdi maqsut et­ken bul jospardyń saıası ma­ńy­­zynyń qanshalyqty qundy ekenin ańǵaramyz. Elbasynyń ja­ńa jyldyń alǵashqy kúnderi jurtshylyq nazaryna usynǵan Ult Josparyn júzege asyrý joldary jaıly baǵdarlamasy eldiń erteńine degen senimin nyǵaıtty. Urpaqtyń armany ulttyq armanǵa ulasyp, er múddesi el muratymen úndeskende ǵana el kelesheginiń keregesi keń, terezesi ózgelermen teń bolatynyn uǵyndyrdy. О́z Ota­nyn súıgen árbir perzentti ul­tyna qaramastan azamattyq ar-ojdanmen halyqqa qyzmet etý kerektigin mindettedi. Qas­ter­­li­miz de qasıettimiz, bar baı­lyǵymyz – Táýelsizdikke táý ete oty­ryp, babalar amanatyn kóz­diń qarashyǵyndaı saqtaýdy balalarymyzdyń boıyna sińirýdi júktedi. Álemdi silkinter jahan­dyq jańalyqtardyń jarshysy bolyp júrgen Elbasy bizge egemendi eldiń irgesine qorǵan, jaqsylyǵyna jarshy, úmitine tilekshi bola bilý – azamattyq aby­roı ekenin uqtyrdy. Ulttyń birtutastyǵy – eldiń tynyshtyǵy, el tynyshtyǵy urpaq amandyǵy ekenin sezindirdi. Bir sózben aıt­qanda, Ult Josparyn júzege asyrý uly múddemizge aınaldy. Tarıhtan belgili, kóshbas­shylar óz ulty men eli úshin bel­gili bir stra­tegııalyq mindetterdi sheshýge umtylǵan. Qytaı revolıýsıoneri, Gomından partııasynyń negizin qalaýshy, «qytaı ultynyń ákesi» atanǵan Sýn Iаtsen Qytaıdy kórkeıtý maqsatynda azamattyq ultshyldyq, halyq bıligi, halyq­tyń ál-aýqaty atty 3 qaǵıdatty engizip, tarıhta qalǵan. Taǵy bir qytaı reformatory, «qytaılyq reformalardyń ákesi», álemdik deńgeıdegi iri qaıratker Den Sıaopınniń «Damýdyń 3 qadamdyq strategııasy» ezilgen eldiń eńsesin tiktegen. Al Osman jáne Túrkııa memleketiniń reformatory, áskerı qolbasshysy, memleket qaıratkeri, Túrkııa Respýblıkasynyń negizin qalaýshy tulǵa jáne onyń tuń­ǵysh prezıdenti Mustafa Kemal Ata­­túrik­tiń Respýblıkanızm, Ult­shyldyq, Halyqtyq, Seký­lıarızm, Etatızm, Reformızm dep atalatyn «6 jebesi» Túrkııa res­pýblıkasy memleketiniń prak­tıkalyq turǵydaǵy tuǵyrnamasy, ıdeologııalyq arqaýy bolǵan. «Ekonomıkalyq tańǵajaıyptyń» avtory, Táýelsiz Sıngapýrdyń alǵashqy premer-mınıstri, Lı Kýan Iýdiń Adal jáne tıimdi úkimet, Zań ústemdigi, Bıznestiń damýyna jaǵdaı, Makroekonomıkalyq saıa­sat, Táýelsiz bilikti sot, Tó­men deńgeı­degi sybaılas jemqorlyq, Memlekettik ıns­tıtýttar men jergilikti bılik reformasy syndy 7 qaǵıdaty úlken memleketti úlken kemege teńep, onyń ebdeıli qımyly úshin keń jer jáne qaýipsiz tereńdik qajet ekenin, áıtpese keme tóńkerilip qalatynyn aıt­qan premer-mınıstrdiń elin damytýǵa arnalǵan basty josparyna aınaldy. Saıasatkerler Elbasynyń saıa­­satta ustanar qaǵıdalaryn Sın­gapýrdy 31 jyl basqaryp, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary elimizdiń ekonomısterine saıası dáris oqyǵan osy Lı Kýan Iýmen salystyryp jatady. Qalaı degenmen de, Ult Jospary Qazaq Elin Máńgilik Elge aınaldyrýdaǵy temirqazyq, basty ustanym bola­ry anyq. Eńbekti, jalyqpas izde­nimpazdyqty janyna serik etken bizdiń halqymyz Elbasyna se­nedi. Nursultan Ábishulynyń Qazaq­standy tereńdete jańǵyrtý jó­nindegi oı-nıetin tolyqtaı qoldaıdy. HH ǵasyrdyń sońynda qabyl­danǵan, óz kezeńinde burynǵy postkeńestik elder úshin ınnovasııa bola alǵan «Qazaqstan Res­pýb­lıkasyndaǵy memlekettik qyzmet týraly» Zań – elimizdegi reformanyń alǵashqy qarlyǵashy edi. Araǵa 20 jyl salyp, Ult Jos­parynyń jasalýy eldiń ór­kendep óskenin, jańa reformany talap etetinin aıǵaqtamaq. Ádi­lettiń aq týyn kir shaldyrmas úshin Elbasy Jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń ulttyq bıýrosyn qurdy. Júıeni jańǵyrtý­dyń tıimdiligi atap ótilgen Ult Jos­paryn­daǵy mańyzdy degen qaǵıdalarǵa toqtalǵym keledi. Birinshiden, ákimshilik memlekettik qyzmetkerge beriletin bılik onyń biliktiligine ǵana emes, jınaǵan baı ómirbaıandyq tájirıbesine sene otyryp tapsyrylatyn boldy. Jáne olar elge alańsyz eńbek etýi úshin qyzmettik baspanamen qamtamasyz etiledi. Elbasy mansapta satylap ósý dınamıkasyn usyndy. Iаǵnı, bıliktiń ushar basyna shyqqysy keletin jan tómen­nen, etektegi halyq­tyń muń-muqtajyn sheshe júrip, solarmen birge tynystap óspek. Bul – elimizdegi bıýrokratızmdi joıý­ǵa kómektesedi degen úmitke senim boılatty. Ekinshiden, mem­lekettik qyzmetker atanǵysy ke­letin úmitker burynǵydaı bir adam­nyń sheshimine táýeldi bolmaıdy. Ashyq konkýrsqa túse oty­ryp, kadr saıasaty jónindegi ulttyq komıssııanyń sheshimi bo­ıyn­sha taǵaıyndalatyn boldy. Úshinshiden, memlekettik qyz­­metshiniń jalaqysy atqar­ǵan jumysynyń kólemi men nátı­jesine qaraı tólenbek. Kim ty­nym­syz, tııanaqty eńbek etedi, – sol laıyqty baǵala­na­­dy. Tór­tinshiden, memlekettik ap­parat­­­tyń memlekettik qyzmetshi aýysqan jaǵdaıdaǵy avtonomdyǵy men turaqtylyǵynyń saqtalýy. De­mek, basshy aýyssa komandasy qosa kóship keletin ádetke jol joq. Besinshiden, jáne halyqtyń úlken yqylasyna ıe bolyp otyrǵany – memlekettik qyzmetshiler­diń jańa etıkalyq kodeksiniń jasalýy. Sheneýnikterdiń etıkalyq normalardy saqtamaýy olardyń mansaptyq ósýine aıtarlyqtaı yqpal etpek. Altynshydan, mem­le­kettik qyzmet týraly jańa zań­nyń quqyq qorǵaý organdaryna da qatystylyǵy. Jetinshiden, jańa zańnyń jáne eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesi aıasynda «B» korpýsyndaǵy ákimshilik mem­le­­kettik qyzmetshiler keshendi attestattaýdan ótkiziletin boldy. Se­giz­inshiden, barlyq deńgeıdegi atqarýshy bıliktiń turaqty negizde halyqqa esep berip otyratyny qarapaıym jurtshylyq pen bıliktiń arasyna ornatylǵan altyn kópirge aınalmaq. Qazaq qoǵamynda dertke aı­nalǵan máseleniń biri – jem­qor­lyqty joıý maqsatynda sottardy reformalaýdaǵy basty temirqazyq – sapaly sýdıa­lar korpýsy jasaqtalady. Sýdıalar­dy irikteýde móldirlik pen ashyqtyqtyń bolatynyn jetkizgen Elbasyna qarapaıym halyqtyń rızashylyǵy sheksiz. Munyń sebebi, sot tóreliginiń bes satyly júıesinen úsh býyndy júıesine ótýi. Endi ádildik izdegen jurttyń sabylýy azaıyp, úmiti kóbeıetini anyq. Túbegeıli reformalanyp otyrǵan Joǵary Sot Keńesiniń ju­mysyna sáttilik tileımiz. Ulttyq Jospardaǵy eldi eleń etkizgen reformanyń biri – bıýrokrattyq shyǵynsyz ekono­mıkaǵa qadam basý. Salyqtyq jáne kedendik júıelerdi kiriktirý, tabys pen múlikti jalpyǵa or­taq deklarasııalaýǵa kezeń-ke­zeńi­men kóshirý, qosymsha qun salyǵynyń ornyna satýǵa salyq engizýdiń oryndylyǵy, salyqtyq rejimderdi ońtaılandyryp, kirister men shyǵystardyń ese­bin engizý. Osynyń barlyǵy ne úshin kerek dep oılaısyz? Árı­ne, elimizdiń damýy úshin! Memlekettiń ekonomıkalyq áleýetiniń artýy shaǵyn jáne orta kásipkerlerdiń tabysty eńbek etýimen tikeleı baılanys­ty bolǵandyqtan, joǵaryda tal­danǵan reformalardyń bar­lyǵy sol kásipkerlerdiń jumysyn ońtaılandyrýǵa qyzmet etpek. M.Tetcherdiń «Ekonomıkalyq, áleý­mettik táýeldilikten as­qan dúnıede basqa táýeldilik joq» de­gen sóziniń astarynda baı­qaǵanǵa úlken mán-maǵyna jatyr. Osy jyldyń 1 qańtarynan bastap baǵalyq retteýdi alyp tastaǵan Elbasy monopolııaǵa qarsy zańnamany buzýshylyq­tar qorytyndylary boıynsha qa­byl­danatyn sheshimderdiń obek­tıvtiligi men móldirligin qam­tamasyz etetin kelisim komıssııasyn qurdy. Endi kompanııa ózin bankrot dep jarııalap, jumysshylaryn qysqartýǵa ushyratýdan tyıylsa kerek. Sebe­bi, jumysshylardyń quqyǵyn sotqa deıingi tetikte retteýdiń ja­ńa tetigi jasaldy. Daǵdarys kezeńin tıimdi paıdalaný isker kásipkerlerge jańa­sha múmkindikter syılap otyr. Jańa tetikterdi esepke ala otyryp, 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan jekeshelendirýdiń keshendi jospary aıasynda kásipkerlik sheńberin keńeıtýlerine jaǵdaı jasalýda. Bul – Ulttyq Jospardaǵy uly múddege qyzmet eter sheshim. Elimiz damyǵan eldermen bir deńgeıge shyǵý úshin, jekeshelendirý arqyly ekonomıkadaǵy memlekettiń úle­sin azaıtyp, tolyqtaı naryqtyq bas­qarý tásiline kóshpek. Batys Qazaqstan oblysynda 20 jyldan beri kásibin órge domalatyp otyrǵan Frenk Monstrıdiń endi Qazaq eline shetelden qaltalylar aǵylady jáne olar jekeshelendirý úderisine belsene qatysady degen pikirin baıqap qaldym. Osy múmkindikti otandastarymyz nege paıdalanbasqa degen oı keldi. Jekeshelendirýge jappaı atsaly­syp, «teńge tıynnan, yntymaq uıym­nan» ekenin kórsetedi ǵoı degen úmit bar. Qazaqtyń bolashaǵy kásipkerlikpen baılanysty eke­nine kóz jetti. Kásibiń – násibiń dep qazaq beker aıtpaıdy. Kez kelgen qazaq óz kásibin taýyp, sodan tabys taýyp jatsa, oǵan biz qýanyp, maqtanýymyz kerek. Jalpy reformalardyń is júzin­­de júzege asýy memleket úshin úlken asýdy, bıik shyń­dy baǵyndyrýmen teń. Ult Jos­­parynyń oryndalýy ult birligine táýeldi bolsa, jos­par­dyń oryndalýy sol ult tutas­tyǵyn saqtaýǵa yqpal etedi. Kóp elderdiń halqy Qazaqstanda 100-den astam etnostyń tatý-tátti turyp jatqanyna tánti. Ýınston Cherchılldiń «Qoǵam qysymǵa ushyraǵanda, jeke adamdar birikse, jańa jetistikterge qol jetkizýdiń múmkindigi mol» ekenin bizdiń eldiń azamattary áldeqashan túsingen. Eýropalyq kásipkerler men halyqaralyq qarjy uıymdaryn Qazaqstanǵa tartyp turǵan ǵalamat kúsh te sol – elimizdegi turaqtylyq. Elimizde bárine teń quqyq berilgen, ósip-órkendeýine barlyq múmkindikter jasalǵan. Al mundaı teń quqyq barlyq elde saqtala bermeıdi. Aıtalyq, Eýropa elderinde, nemis­ter de, aǵylshyndar da negizgi ult­tyń adamdary retinde ózderin basqalardan joǵary qoıady. Elba­sy birlik jóninde únemi aıtyp ta, jazyp ta keledi. Bul birlik bizge jyldar boıǵy qaıshylyqtarmen jáne túsinistikpen ornaǵanyn jaqsy bilemiz. Qazaqtyń uly dalasy talaılardyń taǵdyry toǵysqan, bar men joqqa qatar kýá bolǵan qasiretti de qasıetti ólke. Shyǵys Túrkistan, Reseı, Ýkraına, Ázerbaıjan, Qalmaq AKSR, Qyrym AKSR, Grýzııa, Sol­tústik Kavkaz, Armenııa, taǵy basqa elderden Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan uıǵyr, dúngen, kúrd, armıan, túrik, cheshen, ıngýsh, balqar, tatar, bolgar, grek, nemis, polıak, taǵy basqa ult ókilderiniń ur­paqtary áli kúnge deıin eli­mizde tatý-tátti ǵumyr keshýde. Dál osyn­daı qyryq rý eldiń yn­ty­­maǵyn jarastyrar qıyn da mártebeli mindetin Elbasy abyroımen arqalap júr. Máńgilik El ıdeıasy halyqtyń biriktirýshi kúshi, eshýaqytta sar­qyl­maıtyn qýat kózi. «О́tken tarıhymyzǵa taǵzym da, búgingi baqytymyzǵa maqtanysh ta, gúldengen keleshekke senim de Máń­gilik El degen qudiretti uǵym­­­ǵa syıyp tur. Otandy súıý, babalardan mıras bolǵan uly murany qadirleý, ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý, óz úlesińdi qosyp damytý jáne keıingi ur­paqqa amanat etip tabystaý. Biz úshin bolashaǵymyzǵa baǵdar ete­tin, ultty uıystyryp, uly maq­sattarǵa jeteleıtin ıdeıa bar. Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy – Máń­gilik El!» – degen Elbasy sózin temirqazyq retinde ustana otyryp, sol ulttyq ıdeıa týraly oıladyq. «El týraly jadaǵaı oılaý da, halyqtyń taǵdyrymen oınaý da túbi jaqsylyqqa aparmaıtynyn» jaqsy biletin Elbasy qýat­tylyqtyń negizi – tutastyq ekenin, eń aldymen memleket qurý­shy qazaq ultynyń tutastyǵy ekenin áý bastan aıtyp, qulaqqa quıyp keledi. «Aýyzbirshilik joq jerde eshqashan da ulttyq ıdeıalar júzege aspaıtynyn», asqaq arman-murattardyń muqalaryn túısingendikten de ulttyq ıdeıa­nyń tóresi – Máńgilik Elge jet­kizer jol – ulttyq tutastyq dep ta­ny­dy. Solaı ekenin álemge tanytty. Qazirgi tańda ózge elder bizge álemniń myqty memleketi jáne strategııalyq áriptes dep qaraıdy. Álemdegi beldi de bedeldi, aldyńǵy qatardaǵy 5 kóshbasshylar tizimine engen, halyqaralyq arenada tanymal tulǵanyń tyń bastamalaryn sheteldikter qashanda nazarynda ustaıdy. Geosaıası oqıǵalar ýshyǵyp turǵan qysyltaıań ke­zeń­degi Qazaqstannyń saıası ustanym­dary kórshiles elder úshin de mańyzdy. Sondyqtan da kóp vektorly saıasat ustanatyn bizdiń Memleket basshysynyń árbir pi­kiri alys-jaqyn shetelder saıası sheshimder izdeıdi. Qazaqstannyń saıasattaǵy da, ekonomıkadaǵy da ja­saǵan qadamdaryn baqylap otyrady. Belarýs ǵalymy Igor Kot­lıarov halyqtyń birligi men ózara dostyqqa negizdelgen túsi­nistigin Qazaqstannyń tabysty damýynyń eń sheshýshi faktory dep bilse, avstrııalyq K.Kopf Ult Jospary sátti ári joǵary strategııalyq baǵdarlama jáne de Qazaqstan ony tolyqtaı jú­zege asyra alady dep senedi. Sıngapýrlyq Kıshora Mahbýbanı: «Qazaqstan osy baǵdarlamany júzege asyrý arqyly Ortalyq Azııadaǵy jańa logıstıkalyq hab­qa aınalady, bul eldegi saıa­sı turaqtylyq – memlekettiń eń úlken artyqshylyǵy», – deıdi. Eýro­panyń politico.eu medıa-portalynda «100 naq­ty qadam» batystyq ta, postkeńestik te jospar emes, bul saıası, eko­nomıkalyq, mádenı ser­piliske ákeletin damýdyń azııa­lyq úlgisi dep atap kórsetilgen. Ja­han­dyq qaýipsizdikti taldaý ınstıtýtynyń dırektory Arıel Kohen: «Qazaqstan bul baǵ­darlamany júzege asyrýda tez damýshy Eýrazııalyq barys bola otyryp, sheteldik ınvestısııa úshin eń tartymdy memleketterdiń biri bolady» dep tanıdy. Izraıldiń Shyǵys Eýropa jáne TMD elderi ınstıtýtynyń dırektory Aleksandr Sınker: «Qu­jattyń eń mańyzdy ári negizgi bólimi – «Birtektilik pen birlik». Osy bólimde kórsetilgen qadam­dardy júzege asyrý arqyly qalǵan 4 reformaǵa arnalǵan qadamdardyń talaptaryn oryndaýǵa bolady, sol sebepti, bul eń mańyzdysy. Bul baǵdarlama elge jańa serpin berip, damyǵan memleketterdiń qataryna enýge múmkinshilik ashady», – dep atap kórsetken. Búginde ınvestor tabý másele týyndatpaıdy, kerisinshe, sol ınvestorlar aqshany qaı jerge, qaı elge tıimdi jáne kepildik alatyndaı jaǵdaıda salsaq dep bas qatyryp júr. Sebebi belgili: daǵdarys kezinde berilgen aqsha qaıtpaı qalýy múmkin. Al bul turǵyda Qazaqstannyń múmkindigi zor: Qazaq eliniń ekonomıkasy qýatty, saıası rejimi turaqty. Iаǵ­nı, ınvestısııalyq klımaty barynsha qolaıly. Endigi maq­sat – sheteldik ınvestorlarmen til tabysyp, jumys is­tese bilý. Shetelden jyl saıyn keminde 10 mıllıard dollar qar­jy tartý ábden iske asatyn sharýa. Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan Úkimeti janynan ınves­torlar tartý men ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa baǵyttalǵan keńes qurý týraly usynysy eýro­palyq ınvestorlardy odan saıyn jigerlendirip otyr. Sheteldik sarap­shylar Nursultan Nazarbaevtyń qasıet­teriniń biri – qandaı da bir jaǵ­daıdyń basqalarǵa baıqalmaıtyn qyryn kóre alatyndyǵyna sát saıyn tań qalyp, tamsanýmen kele jatqanyn jasyrmapty: «Ol tek adamnyń ǵana emes, zamannyń da tilin taba alatyn sarabdal saıa­satker. Halqyna aýyr mindetter júkteıdi, biraq sol júktiń basym bóligin óz moınymen kóteredi». Qytaılyq ǵalym Iаo Peıshen za­man­nyń múmkindikterin paıdalana bilip, qıyndyqtardy qınalmaı jeńý – Nazarbaevty basqa saıa­sat­kerlerden erekshe etetin qasıet­teriniń biri dep biledi. Qytaı tilindegi daǵdarys sóziniń «Ýeı-chjı» dep dybystalatynyn, «Ýeı» – qaýipti, «chjı» múmkindik degen maǵynany beretinin, daǵ­darys­qa qaı qyrynan qarasań, jumysyń solaı qaraı júretinin Qazaq eliniń basshysy biletindeı sezildi deıdi ol. «Máńgilik El» uǵymy – ultty biriktire otyryp, asqaq murattarǵa jeteleıtin qazaq eliniń asyl murasy. Álemniń órkenıet kóshine tezdik jyldamdyqpen ilesip kele jatqan memleketti Máńgilik Elge bastaıtyn abyroıly da mártebeli dańǵyl jol –«Qazaqstan-2050» Strategııasy – ultymyzdyń uly baǵdary, shattyq shamshyraǵy. Bul baǵytta bizge jol silter se­nimdi seriktes – bes halyqtyq reformaǵa negizdelgen memlekettik qurylystyń 100 qadamynan tu­ra­tyn Ult Jospary. Bul – uly jol. Máńgilik El bolmaqqa bet túzegen bizdiń memleketimiz Eý­ro­palyq Odaqtyń eń basty seriktesi. Odaqqa múshe memleketter men jalpy kári qurlyq elderi bizdiń elde bolyp jatqan saıası-ekonomıkalyq ózgeristerdi, Prezıdentimizdiń halyqqa Jol­daýyn, Ult Josparyn oryndaý týraly maqalasyn talqylap, joǵary baǵalaryn berýde. Eýro­parlament depýtattary álem­di kezgen qarjy daǵdarysyna qa­ramastan, jalaqy, zeınetaqy, shákirtaqyny kóbeıtip, jastarǵa tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý – el áleýetiniń artqanynyń dáleli degen pikirlerin bildirgen. Aýqatty degen Eýropa elderiniń ózinde oqý aqyly jáne áleýmettik tólemder qysqartylyp, turǵyndar jappaı járdemaqydan aıyrylyp jatqanyn eskersek, bizdiń eldegi aldaǵy jyldary qurylatyn 660 myńnan astam jumys orny ashylatyny baıandalǵan bul jospar – ekonomıkalyq qıyndyqtar­dy eńserýge baǵyttalǵan balamasy joq baǵdarlama ekeni aqıqat. Eý­ro­parlament depýtattary Qazaq­stannyń qazirgi tańda Eýrazııa qurlyǵynda erekshe bedelge ıe ekendigin aıta kelip, bir jaǵynan Eýrazııalyq ekonomıkalyq Odaq­pen áriptestikti kúsheıtip, ekinshi jaǵynan Azııadaǵy qos alyp, iri geosaıası oıynshylar – Qytaı, Úndistanmen baılanysty damytyp, Eýropalyq odaqpen qarym-qatynasty tereńdetýge kúsh salyp jatqany – Prezıdent Nursultan Nazarbaev keıbir memleketterdiń basshylary syndy atústi sheshim qabyldamaı, únemi barlyǵyn ólshep, eliniń, halqynyń múddesin oılaǵandynyń nátıjesi dep biledi. Álemde Nursultan Nazarbaev syndy myqty saıasatkerler kóp bolǵanda, bálkim búgingideı prob­l­e­ma­larǵa tap bolmas pa edik degen pikirdi sheteldik saıasatkerler jıi aıtatyn bolyp júr. О́zgeler turmaq, ózimiz oılanatyn baǵa! Qazaqstan úshin 2015 jyl­ǵy aıtýly jańalyq – uzaq jyl­­dar­ǵa sozylǵan tabandy um­ty­lystan keıin egemen elimizdiń Dúnıejúzilik saýda uıymyna (DSU) tolyqqandy múshe bolyp qabyldanýy. Ekonomıka meılinshe qýatty ári ashyq bola tústi. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 18 ese ulǵaıyp, Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa deńgeıine jetti. Syrtqy saýda kólemi 120 mıllıard dollar deńgeıine shyqty. Bizdiń syrtqy saýda aınalymymyzdyń 90 paıyz­dan astamy DSU-ǵa múshe elderge tıesili. Saýda qarym-qaty­nasynyń geografııasy eleý­li ózgerdi. Qazaqstannyń saýda baılanystary 90-jyldardyń ortasynda postkeńestik keńistik elderimen ǵana júrgizilse, búginde biz álemniń 185 memleketimen saýda-sattyq jasap otyrmyz. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev táýelsiz Qazaqstandy, «Uly Dala elin» úlken tarıhı beleske shyǵardy. Memleket basshysynyń Obamamen, Sı Szınpınmen jáne Pýtınmen birge Nıý-Iorkte BUU pikir­saıysyn ashyp, BUU Bas Assam­bleıasynyń 70-shi mereıtoıly sessııasyndaǵy birinshi kúnniń birinshi jartysynda delegattar aldynda birinshi bolyp AQSh, Reseı, Qytaı, Fransııa basshylarymen birge sóılep, álemdik máni bar saıası bastamalardy ortaǵa sa­lýy – Qazaqstannyń qýatty memleket ekenin álemge tanytty. Muny qarapaıym kezdeısoqtyq deı almaısyz. Elbasy álemdik forýmdarǵa únemi shaqyrtylyp otyrady, buǵan biz úırendik. Ol álemdik deńgeıdegi saıasatker, son­dyqtan da onyń pozısııasymen sanasyp, qurmetteıdi. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Meniń halqym ózge ulttyń túsine kirse shoshyp oıanatyndaı aýyr-aýyr taǵdyrlardy bas­tan keshti. Tipti, túp-tuqııanymen qyrylyp, joıylyp ta ketetin kez boldy. Biraq azattyqqa degen arpalys, táýelsizdikke degen talpynys búgingi kúnge jetkizdi» degen júrekjardy sózi jan tebi­rentedi. Iá, adam erkindikti ańsaıdy. Ol jasqa qaramaıdy. Al memleket kóleminde, erkindik – táýelsizdiktiń basty synaǵy. Shirkin, táýelsizdik degen qandaı ǵajap, qandaı keremet! Otannyń ystyq, aıaly alaqany óz aldyna. Týǵan jerdiń ǵıbratyn aıtsaıshy! Táýelsizdiktiń shırek ǵasyryna qadam basqan shaqta kún shýaǵyna bólenip, erkin ómirdiń lázzatyna shattanyp Qazaq eli ózin bir tanytty! Keleshekte de osy sát jalǵasa bermek. Jalǵasady. Senim mol. Táýelsizdiktiń tátti dámin tatyp, nesibemiz artyp, eńbegimiz jandy. Iá, biz baqyt álemine taban tiredik. Biraq... О́mir kúrdelendi. Álem ózgerdi. Shıelenisken mem­leketaralyq qatynas adam ómirine óz basymdyǵyn tanytýda. Tarıhqa úńilsek, ómir súrý eshýaqytta ońaıǵa túspegen. Bizge Allanyń meıiri tústi, jaqsy zamanda ǵumyr keshýdemiz. Til-kózden saqtaǵaı. Endi osy jaıly tirshilikti jalǵas­tyrýdyń basqa elderge úlgi bolatyndaı kiltin tabýymyz kerek. Bul jalǵyz Elbasynyń mindeti emes, ár qazaqtyń ulttyq paryzy. Ony qalaı túsinemiz? Qarapaıym tilmen aıtsaq, taǵdyrdy ózimiz anyqtaýymyz kerek. Ol úshin ne isteýimiz qajet? Neden basta­ǵanymyz abzal? Bir nárse anyq: taǵdyr tizgini óz qolymyzda. Qazaq qashanda sabyrly qal­pynan aınymaǵan. Qandaı jaǵdaıda bolmasyn, aqyl men sabyrǵa jeńdire bilgen. Bul – biz­diń ulttyń momyndyǵynan ıa áreketsizdiginen emes. Kerisinshe, qur daýryqpa aıqaımen nátı­jeli qorytyndyǵa jetýdiń múm­kindigi az, al júıelengen jospar­men alysty baǵyndyrýǵa bolatyndyǵyn dál boljaı bile­tindiginen. Táýelsizdiktiń shańyraǵy kóterilip, aspan tús­tes kók týymyzdyń kógimizde jelbiregenine shırek ǵasyr tolýǵa az ýaqyt qalǵanda ultymyzdyń ana tili Birikken Ulttar uıymy minberinen álemge tanyldy. Shákárim ǵulamanyń áıgili ániniń sózine salsaq, «bul jolǵy baıandama burynǵylardan ózgerek». Men úshin de, barsha qazaqstandyqtar úshin de sol sát óte mańyzdy jáne tolǵanysqa toly boldy. Bul kúndi biz 24 jyl kúttik. Týǵan tilimizdi tórtkil dúnıeniń qulaq túre tyńdaýy júregimizdi qýanyshqa, shattyqqa bóledi. Marqaıtty. Ana tilimizdi qurmet joq dep júrgenderge tusaý saldyrdy. Máńgilik El bolýǵa bet burǵan Qazaq jurtynyń memlekettik tilinde baıandalǵan, dúnıeni dúr silkindirgen bes bastama alty qur­lyqty aralaǵan alashtyń qaıratkerleri armandaǵan arda kún boldy! Biz osy bir tarıhı sátke kýá bolǵan baqytty urpaqpyz. Táńirge táýbe! Osy baqyttyń baıandy bolýyn árbir qazaq Alladan amanat etip surary aqıqat. Elimniń erteńin qaıtsem ertegi­deı ǵajaıypstanǵa aınaldyramyn dep ýaqytpen sanaspaıtyn tynymsyz tirshilik ıesi – Elbasy baǵyndyrǵan osy shyńnan etekke kóz salý árbirimizdi shabyttandyryp, qanattandyrady. Álemdik saıa­sı tulǵaǵa aınalǵan Prezıdenttiń kóregendiligine qaıran qal­dyrtyp, taǵy bir súısintedi. Tań­­­dana­syń. Shúkirshilik etesiń. Qazaqtyń shırek ǵasyrǵa jýyq merzimde qol jetkizgen tolaǵaı tabysynyń barshasy tuńǵysh Prezıdentimizben tikeleı baılanysty ekenine boıusynasyz ǵoı? Saıası-ekonomıkalyq ósý­diń aıǵaǵy retinde myna sta­tıs­­tıkalyq málimetke kóz júgirteıik: Dúnıejúzilik eko­nomıkalyq forým (DEF) 2015-2016 Jahandyq básekege qabilettilik týraly jyldyq esebinde reıtıng nátı­jeleri boıynsha Qazaqstan 50-orynnan 41-ge kóterilip, óz reıtıngin 9 satyǵa joǵarylatty. Iаǵnı, 41-shi orynǵa turaqtaǵan Qazaqstan bıznes júrgizýdi jeńildetetin shynaıy jaqsartýlar oryn alǵan elderdiń ondyǵyna enip otyr. Bul – úlken kórsetkish, jaqsy nátıje. Reıtıng boıynsha kósh basynda Shveısarııa tur. Bul eldiń sońǵy 7 jyl qatarynan aldyńǵy oryndy ıelenýiniń qupııasy ne eken degen zańdy suraq týady. Sondaı-aq, reıtıngte bastapqy bestik qatarynda Sıngapýr, AQSh, Germanııa jáne Nıderland elderi bar. Kórshiles Reseı 45, Ýkraına 79 jáne kórshiles Qyrǵyzstannyń 102-oryndy mise tutqanynan-aq memleketimizdiń qarqyndy da qaryshtap ósý jolynda eke­nin ańǵarý qıyn emes. Desek te, osynshama ósýge qaramastan, den­­­saýlyq saqtaý jáne bastaýysh bilim, qarjy naryǵynyń damýy, kompanııalar­dyń básekege qabilettiligi jáne ınnovasııa máseleleri elimizdiń eń álsiz tus­­tary bolyp tabylyp otyr. Oıla­natyn jaǵdaı... Bizdiń de Elbasyna degen qur­­metimiz ushan-teńiz. Aıtýǵa ońaı. Al endi sol qurmetti nemen dáleldeýimiz kerek, árıne, oıly eńbekpen. Ult Josparyn uly múd­de tutqan, eńbekke bas burǵan qazaq áli-aq japon, qytaı, koreı halyqtarymen terezesi teń bolatyny anyq. Ońalbaı AIаShEV, Ońtústik Qazaqstan memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń rektory. ShYMKENT.