Áýlet pen náýbet

Jaqynda Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynda «Jut» spektakliniń premerasy ótti. Bul qoıylymǵa jurttyń aı­ryqsha kóńil bólýiniń úsh túrli sebebi bar. Spektakldiń aty aıtyp tur­­­­ǵandaı, 30-shy jyldardaǵy ashar­shylyq halqymyzdyń tarı­hyndaǵy aqtańdaq betterdiń biri bolyp ta­bylady. Tarıhı derekter boıyn­sha, asharshylyq jyldarynda 1 mln.-nan astam qazaq respýblıkadan tys jerlerge kóship ketýge májbúr bolǵan. Onyń 616 myńy týǵan oshaǵyna qaıtyp oralmaǵan. 1931-1933 jyldary respýblıkanyń 6,2 mln. turǵynynyń 2,1 mln.-y ashtyqtan kóz jumǵan. Muny keıingi urpaq tarıhtan «Uly jut» ataýyna ıe bolǵan qazaq halqynyń eń aýyr qasireti retinde tanydy. Máskeýlik jerlesimiz Oljas Janaıdarovtyń asharshylyqqa arnalǵan «Jut» pesasy ótken jyldardyń búginge jetken janaı­­qaıy tárizdi qabyldandy. Adamdar arasyndaǵy toıymsyz­dyq, ashkózdik asqynyp barady. Bir úzim nannyń qadirin baǵalamaıtyn boldyq. Astamsý­dan nebir azǵyndyq týyndaýda. Tarıhty bilmeýden tabanymyz taqyr jerde taıǵanaqtap ketip jatady, ótkendi umytýdan ókshemiz óńgerilip qala jazdaıtyn jaǵdaı kezdesedi. «Jut» spektaklin bul rette júrek dabyly, búgingi tirshiligimizge qajet rýhanı azyq dep qabyldadyq. Sonymen qatar, teatrdyń bıylǵy alǵashqy premerasy janarǵa jas úıirtetin, tolǵandyratyn tarıhı, tárbıelik máni zor úlken taqyrypty qaýzap otyr. Bul – birinshisi. Ekinshiden, munyń avtory más­­keýlik qandasymyz Ol­jas Ja­naıdarov jas ta bolsa, óner­diń bıigin baǵyndyryp úl­ger­gen talant ıesi. Ádebı shy­ǵar­­malary keıde Konstantın Ja­rov deıtin búrkenshek atpen ja­ryq kóretin qazaq azamaty tý­raly ne bilemiz? Ol 1980 jy­l­y Almatyda áskerı otbasyda dúnıege kelgen. 1987 jyly Re­seı astanasy Máskeýge qonys aýdarǵan. G.Plehanov atyndaǵy Re­seı ekonomıkalyq akademııasyn oıdaǵydaı bitirgennen keıin eńbek jolyn týrfırmada menedjer bolyp bastaǵan. Qonaqúı ákimshisi bolyp jumys istegen. Biraq, bala kúninen áńgime, óleń, maqala jazýǵa bir taban jaqyn azamat 2003 jyly óziniń janyna etene jaqyn salaǵa qalam tarta bastaıdy. Kásibin ózgertip, óńirlik basylymǵa tilshilik qyz­­metke ornalasady. Máskeý Ja­zý­shylar jáne Jýrnalıster odaq­tarynyń múshesi. Bir roman, tórt povest, úsh áńgime, bes pesa jazyp úlgergen. «Jut» pesasyn 2013 jyly jaz­­ǵan. Dramatýrgııa salasy bo­ıynsha birneshe ha­lyqaralyq baıqaýlardyń je­ńim­pazy. «Teatralnyı osobnıakta», «Sta­ryı dom» teatrynda qoıyl­ym­dary kórermenmen qaýysh­qan. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, pesa alǵash ret N.Jantórın atyn­daǵy Mańǵystaý oblystyq mýzykalyq qazaq drama teatryn­da sahnalanǵan bolatyn. Iаǵnı, Máskeýdegi qandas baýy­ry­myz­dyń shyǵarmasyn qazaq­shaǵa aýdaryp, otandastaryna tanystyrýda óńirlik teatrlar da qol qýsyryp qarap otyrǵan joq degen sóz. Úshinshiden, qoıýshy-rejısseri – Bashqurtstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Majıt Gafýrı atyndaǵy Bashqurt mem­­lekettik akademııalyq drama tea­try­nyń rejısseri Aırat Abý­­shahmanov. Rejısserdiń eń­­begi týraly ne aıtýǵa bola­dy? Spektaklde bar-joǵy tórt-bes ártis qana oınaıdy. Kó­te­rip otyrǵan máselesi, qoz­ǵaı­tyn áńgimesi álginde aıtyp ótkenimizdeı, asharshylyq zardabynan qynadaı qyrylǵan qazaqtar, qazaq dalasyndaǵy náýbetti jyldar. Qos perzentin jer qoınyna tapsyrǵan Sáýle bir áýletti saqtap qalýy úshin ózin-ózi qurbandyqqa shalady. Súıgen jary men jańa týǵan nárestesin ashtyqtan qalaı aman saqtap qalýdyń qamyn oılaǵan Ahmet úshin dúnıedegi eń qymbat nárse – otbasy, aıaly alaqannyń jylýyna muqtaj qos muńlyq... Jer betindegi qasiret shekken pendelerdi aıanyshty taǵdyry, ómirde ji­bergen qatelikteri úshin jazǵyrý ádilettikke jatpaıdy. Boıynda ar-namysymen qatar pasyqtyǵy birge júretin adam balasynyń qansha qasiret shekse de, ózin joǵaltpaı, adamdyq qasıetterin saqtap qa­latyny ras pa? Qoıylymda rejısser al­dyńǵy planǵa osyny shyǵarady. Jany júdeý, ashqursaq baıǵus mundaı sátte óziniń adamı kelbetin qanshalyqty saqtap qalady, taǵdyrdyń synaǵyna qalaı tótep beredi? Bular janardaǵy ot pen jastan, daýys dirilinen, júrek lúpilinen, ishki demmen beriletin óte kúrdeli ıirimder. Er­boldy oınaǵan «Daryn» Jastar syı­lyǵynyń laýreaty Syrym Qash­qabaev, Lenany somdaǵan Aınur Bermuhambetova, Ahmet rólindegi Janat Ospanov, Sáýle beınesindegi Aıman Karpseıitova sheberlikteriniń ereksheligi, olar óz keıipkerleriniń bolmysyn ish­ten óriletin sondaı sezim qaınary arqyly jetkizýge talpynady. Rejıssýralyq taǵy bir sátti sheshim – 30-shy jyldarǵy oqıǵa men qazirgi zamanǵy ómir qatar órbıdi. Ádette, kórkem fılmderde, ekrandyq týyndylarda jıi qoldanylatyn mundaı tásildi rejısserdiń sahnaǵa óte utymdy shyǵarǵany – atap óterlik jaıt. Ashtyqtaǵy azap pen toqtyqtaǵy toqmeıilsý alma-kezek aýysyp, eki dáýir tarazysynyń basy teń ustalady. Bir sahnada ana sábıi úshin janyn qııady. Perzent qazasynan keıin qaıta eńse tikteýge shamasy kelmeıdi. Ekinshi sahnadaǵy aýrý sábıinen tirideı bezgen áıel qasireti kisini tereń oıǵa jeteleıdi. Qarama-qaıshy kórinis. Bul jerdegi másele ashtyqta, toqtyqta emes, adamı bolmysty saqtaýda jáne jo­ǵaltyp alýda bolyp tur. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan». Sýrette: «Jut» spektaklinen kórinis.