О́nerkásipti óńir órisi

Keshe Astanadaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Pavlodar oblysynyń ákimi Qanat Bozymbaev respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen kezdesip, olarǵa oblystyń 2015 jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary men 2016 jyldyń alda turǵan mindetterin Elbasy tapsyrmalaryna sáıkestendire otyryp áńgimelep berdi. Pavlodar oblysy elimizdegi óner­kásiptik salasy damyǵan, ın­dýstrııalandyrý baǵytynda aldyńǵy qatarda kele jatqan óńir­lerdiń biri. Munaı men metall ónimderine degen halyqaralyq rynoktaǵy suranystyń azaıýy, osyǵan baılanysty atalǵan ónim túrleri baǵalarynyń tómendeýi bul oblystyń ekonomıkalyq jaǵ­daıyna edáýir áser etkendigin aıta ketýimiz kerek. Biraq atal­ǵan máselelerge baılanysty Elba­synyń tapsyrmalary boıyn­sha Úkimettiń jedel sheshim qabyl­daýy jaǵdaıdy birshama jaq­sarta túsken. Sonyń ishinde, oblys ákiminiń aıtýy boıynsha, der kezinde júzege asyrylǵan teń­geni devalvasııalaý sharasy ká­sip­oryndardyń qaıta eńse tikteýine jaǵymdy áser etken. Teńge Reseı rýbline qatysty kú­sheıgen kezde oblystyń eksporttyq ónimderin syrtqy rynokqa, sonyń ishinde Reseı rynogyna ótkizýde edáýir qıyn­dyqtar paıda bolsa, deval­vasııalaý sharasynan keıin teńge Reseı rýbline qatysty qaıta álsiregen tusta ol oblys kásip­oryndarynyń eksporttyq ónim ótkizý kólemderi de eselep artqan. Sondyqtan oblys ákimi atalǵan sharany jalpy tutynýshy halyqqa keri áseri bolǵanymen, ekonomıkany damytýda jaǵymdy yqpaly boldy dep baǵalady. Oblysta Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes qolǵa alynǵan iri sharalardyń biri – ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrý. Birinshi besjyldyqta osy másele boıynsha jalpy quny 274,4 mıllıard teńge turatyn 68 joba iske qosylyp, sonyń nátıjesinde 5617 jumys orny qurylsa, ekinshi besjyldyq aıasynda 24 jobany júzege asyrý mindeti tur. Buǵan jumsalatyn ınvestısııa kólemi 1,2 trıllıon teńgeni quraıdy. Onyń 5 jobasy 2015 jyldyń tizimine engizilgen. Solardyń qatarynda polımer buıymdaryn óndirý, JEO-3 №2 stansasynda jańa týrbına ornatý, kerneý aldyndaǵy temir-beton arqalyq shyǵarý boıynsha jańa seh salý, Bozshakól ken baıytý kombınatyn salý, munaı koksyn qaıta óńdeıtin munaı hımııa óndirisin iske qosý sekildi jobalar bar. Bular – jalpy jıyny 443,2 mıllıard teńgeni quraıtyn iri jobalar. Onyń syrtynda «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha Ertis ózeni arqyly jańa avtokólik ótkeli iske qosyldy. Basqa da birqatar jańa jobalar paıdalanýǵa berildi. О́tken jyly oblystyń ag­rarlyq salasy tabysty jumys istedi. Sonyń nátıjesinde, aýyl sharýashylyǵyndaǵy ónim óndirý kórsetkishi onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 13 paıyzǵa ósip, bul jóninde elimizdegi eń aldyńǵy oryndardyń birin enshiledi. О́simdik sharýashylyǵynda da­qyl­dardyń egis alqaby 73 myń gek­tarǵa ulǵaıtylyp, jalpy jıy­ny 1 mıllıon 115 myń gektardy qu­rady. Egistikte ártaraptandyrý ju­mystary júrgizilip, jarma, maıly jáne jem-shóp daqyl­darynyń egistik kólemi keńeıtildi. Sýarmaly eginshilik joǵary qarqynmen damý ústinde. Sońǵy 2 jylda 10 400 gektar sýarmaly egis alqaby paıdalanýǵa berilse, sonyń 4 300 gektary 2015 jyldyń úlesine tıdi. Osynyń nátıjesinde jańbyrlatyp sýarý tehnologııasyn engizý jumystary qarqyndy sıpat alyp, oblys bul másele boıynsha respýblıkada aldyńǵy oryndy enshiledi. Mal sharýashylyǵynda et eks­porttaý jumystaryna mán berilýde. О́tken jyly ǵana Avs­tra­lııadan et baǵytyndaǵy 1202 bas iri qara mal satyp ákelindi. 2016 jylǵa josparlanǵan 4000 bas shetel seleksııasynyń asyl tuqymdy malyn ákelý kórsetkishi qazirdiń ózinde 4437 basqa oryndaldy. Osynyń nátıjesinde oblys­tan eksportqa 1127 tonna et jáne et ónimderi shyǵarylyp, jospar 125 paıyzǵa oryndaldy. Elbasynyń 5 baǵyt boıynsha «100 naqty qadam» Ult Josparyn júzege asyrý úshin tamaq ónimderin óndirýge 4,12 mıllıard teńge ınvestısııa salyndy. Bul aldyńǵy jylǵy kórsetkishten 42 paıyzǵa artyq. Sonyń nátıjesinde, tamaq ónimderin óndirý 9,9 paıyzǵa artty. Baǵany turaqtandyrý boıynsha aýylsharýashylyq ónimderin óndirýshilermen tıisti memorandýmdar jasaldy. Ár juma saıyn aýylsharýashylyq jármeńkeleri ótkiziletin boldy. Jalpy, ótken jyly oblysta aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna 7,7 mıllıard teńge ınvestısııa salynyp, 61 joba júzege asyryldy. «Agrobıznes-2020» baǵ­dar­lamasy aıasynda Úkimet tarapynan 1677 aýylsharýashylyq qury­lymy qarjy qoldaýyna ıe bol­dy. 4,5 mıllıard teńgege 536 aýyl­sharýashylyq tehnıkasy satyp alyndy. Shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa erekshe kóńil aýdarylýda. 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy máli­met boıynsha, oblysta 52369 shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbek­tileri tirkelgen. О́tken jy­ly olarǵa respýblıkalyq bıýdjet­ten 3948,2 mıllıon teńge qar­jy bólindi. 771 mıllıon teńge­niń shaǵyn nesıesi berildi. Oǵan 295 kásipkerlik sýbektisi ıe boldy. Oblysta áleýmettik sala boıynsha birqatar mańyzdy baǵ­dar­lamalar júzege asyryldy. Sonyń ishinde «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha ótken jyly 1,6 mıllıard teńge bólinip ıgerildi. Osy shara aıasynda Aqtoǵaı aýdanynyń Qojamjar aýylynda, Pavlodar aýdanynyń Krasnoarmeıka jáne Mıchýrın aýyldarynda, Sharbaqty aýdanynyń Hmelnıskoe aýylynda 4 dárigerlik emhananyń qurylysy aıaqtaldy. 39 nysanǵa jóndeý jumystary júrgizildi. Osy sharýalar boıynsha 652 adam jumysqa ornalastyryldy. Atalǵan baǵdarlamanyń ekinshi baǵyty boıynsha 166 adam kásipkerlik negizine oqytyldy. 194 adamǵa shaǵyn nesıe berildi. Munyń syrtynda buryn qaıtarylǵan qarajat esebinen 104 baǵdarlamaǵa qatysýshy 182,3 mıllıon teńgeniń shaǵyn nesıesine ıe boldy. Sondaı-aq, baǵdarlamanyń úshinshi baǵyty boıynsha 566 adam áleýmettik jumystarǵa ornalastyryldy, 404 túlek jastar praktıkasynan ótti. Sóıtip, ótken jyly «Ju­mys­pen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 5590 adam jumysqa, oqýǵa jáne bas­qa da sharalarǵa tartyldy. Bul jos­par­daǵydan 3,2 ese artyq kórsetkish. Oblysta «О́ńirlerdi damytý-2020» baǵdarlamasy aıasynda kóptegen sharalar júrgizilýde. Sonyń ishinde, Turǵyn úı qurylys jınaq banki jelisi boıynsha halyqtyń barlyq sanattary úshin 1 trıllıon 088,4 mıllıon teńge qarjy bólindi. Jalǵa beri­letin turǵyn úı qurylysyna 423,3 mıllıon teńge jumsaldy. Tur­ǵyn úı qurylysyndaǵy ınje­nerlik-kommýnıkasııalyq ınfra­qurylymdardy damytýǵa 1 trıllıon 529,7 mıllıon teńge bólindi. Sonyń nátıjesinde, 2015 jyly barlyq qarajat kózderi esebinen 164,6 myń sharshy metr turǵyn úı iske qosyldy. Al 2016 jyly osy boıynsha baǵdarlama aıasynda 3 trıllıon 021,3 mıllıon teńge qarjy bólinbek. Iаǵnı, bıylǵy jyly atalǵan jumys qyzý qarqyn alýǵa tıis. Ataı ketetin bir másele, bu­ryn halyqty aýyzsýmen qam­tý­ǵa baǵyttalǵan «Aq bulaq» baǵ­dar­lamasy óz betinshe júzege asy­­rylyp kelgen bolatyn. О́t­ken jyldyń basynan bastap bul baǵ­darlama «О́ńirlik damý-2020» baǵ­dar­lamasynyń aıasyn­da birik­tirildi. Baǵdarlama jumys istegen­nen beri bul oblysta 407 aýyl­dyń 20 paıyzy sýmen qam­tama­syz etildi. 236 aýyl aýyzsýdy qubyr­ly shahtalyq qudyqtardan, sý uńǵy­ma­larynan alyp otyr. 10 aýylǵa sý tasymaldanyp beriledi. Osy isti odan ári tereńdetý úshin ótken jyly respýblıkalyq bıýdjetten 455,6 mıllıon teńge bólinip, ol 100 paıyz ıgerildi. 41 aýyldyq eldimekenderde jeras­­ty sý qorlarynyń bar eken­digi anyqtaldy. Olardy sýmen qam­ta­masyz etýdiń jobalyq smetalyq qujattary ázirlendi. Oblys halqyn medısınalyq qyzmetpen, bilimmen qamtý ju­mys­tary jalǵasyn taýyp keledi. О́tken jyly 1 jastan 6 jasqa deı­in­gi balalar mektepke deıingi tárbıe jáne oqytýmen 74 paıyzǵa, 3-ten 6 jasqa deıingi balalar 100 paıyz qamtyldy. «QazTransOıl» AQ-tyń qoldaýymen Pavlodar qalasynda 320 oryndyq balabaqsha salyn­dy. Oblysta 49 bilim berý uıy­myna kóptildi oqytý júıesi engi­zildi. 44 kolledjde dýaldy oqy­tý júıesi engizildi. Munyń syr­tynda, 5 mektep paıdalanýǵa beril­di. Birqatar mektepterdiń qury­lysy jalǵasýda. Oblys boıyn­sha UBT-nyń ortasha kórsetkishi 80,2 baldy qurady. 69 túlek «Al­tyn belgige» ıe boldy. UBT-ǵa qa­tys­qan túlekterdiń 40 paıyzdan astamy grant boıynsha oqý oryndaryna tústi. Densaýlyq salasynda da alǵa basýlar bar. 2014 jylmen sa­lys­tyr­ǵanda ótken jyly sábıler óli­mi 24,9 paıyzǵa, týberkýlezben aýy­ratyndar sany 16,3 paıyzǵa, júrek aýrýynan qaıtys bolatyndar 10 paıyzǵa azaıdy. 705 adam 19,2 mıllıon teńgeniń memlekettik ataýly áleýmettik kómegine ıe boldy. 1314 otbasyna 45,9 mıllıon teńge balalarǵa arnalǵan járdemaqy berildi. Baspasóz máslıhatynyń soń­ynda oblys ákimi Qanat Bozym­baev­qa jýrnalıster tarapynan kópte­gen suraqtar qoıyldy. Máse­len, «Maıqaıyń kombınaty jaby­lady degen qaýeset bar. Osy sóz shyn­dyq pa?» degen suraqqa Qanat Aldabergenuly bylaı dep jaýap berdi: – Rasynda da, teńge baǵamy rýblge qatysty kúsheıgen tus­ta birqatar ken óndirý kásip­oryn­darynyń boıynda aýyrt­palyqtar bolǵany ras. Maıqaıyńǵa Ser­bııadan kelgen ınvestorlar kóp nátıje shyǵara almady. Qa­zir bul kásiporyndy ózimizdiń pav­lodarlyq jigitter basqaryp otyr. Teńge álsiregennen keıin jaǵdaı qaıta qalpyna keldi. О́nimdi eksporttaý kórsetkishi jaqsardy. Meniń oıymsha bul kombınat jabylmaıdy. Jumyssyzdyq ta bola qoımas. О́ıtkeni, Bozshakól kombınaty iske qosylǵaly otyr. Iаǵnı, jańa jumys kózi ashylýda. Aýaǵa las qaldyqtar shyǵarý azaıdy ma degen saýalǵa azaıdy dep aıtýǵa bolady. Bul prob­lemany baqylaýda ustaý úshin biz tıisti quraldarmen jabdyq­talǵan jyljymaly zerthana satyp aldyq. Sonymen qala­daǵy kásiporyndardy teksergen kezi­mizde 3 kásiporynda aýamen qorshaǵan ortaǵa las qaldyq­tar shyǵarý kórsetkishi qalypty jaǵdaıdan artqandyǵyn anyqtadyq. Ol kásiporyndarǵa tıisti sharalar qoldanyldy. Odan keıin mundaı oqıǵalar qaıtalanǵan joq, dep jaýap berdi. Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».