«Qaǵbany óz Iesi qutqarady»
– Búgingi qoǵamda dinı ahýal tóńiregindegi shıelenister Qudaı joly men din isin ajyrata almaı daǵdarysqa túsýdiń kórinisi ispetti. Bul Islamnyń rýhanı álemine «júrek kózimen» qaıta qaraýǵa belgili bir deńgeıde kedergi keltirip otyrǵanyn ańǵartyp turǵan joq pa? – О́mirde ár nárseniń óz ıesi bar. Al Islamdy qorǵap, ony aqyretke deıin saqtap turatyn Iesi, sóz joq, Alla taǵala. Alla Islamdy joqtaıtyn jandarǵa nemese ony nasıhattaıtyn adamdardyń amalyna muqtaj emes. Dinimizdiń tarıhyn eske alaıyqshy. «Pil oqıǵasyn» jaqsy bilemiz. Kezinde Iemen patshasy Abraha áskerimen kelip, Mekkeni, qasıetti Qaǵbany qıratpaqshy bolǵanda, Muhammed paıǵambarymyzdyń atasy Ábdimútálip Abrahamen kezdesedi. О́ıtkeni, patshanyń áskerleri onyń malyn tartyp alǵan edi. Sonda Ábdimútálip: «Túıelerimdi qaıtar», – deıdi. Áýeli eldiń emes, maldyń qamyn kúıttep barǵan aqsaqaldyń bul sózine patsha men onyń shabarmandary qarq-qarq kúledi. Qarııa olarǵa bylaı jaýap beredi: «Men sol túıelerimniń ıesimin. Maldy qutqarýǵa men mindettimin. Al Qaǵbany onyń óz Iesi qutqarady», – dep Alla taǵalany meńzeıdi. Sóıtip, adamzat balasy buryn-sońdy kórmegen ábábil qustary tóbeden qatty ári ystyq tastardy Abrahanyń áskerine qarsha boratady. Qaǵbany qıratýǵa kelgen sarbazdar Iesinen jazasyn alyp, ózderi sol jerde qyrylyp qalady. Eger Qurandaǵy «Pil» súresiniń qazaqsha maǵynasyn oqyp kórseńiz, osy oqıǵa baıandalǵan. Bul mysaldy ne úshin aıtyp otyrmyn? Adamzat balasy qansha jerden Islamǵa qaskóılik jasasa da, Alla taǵala áý basta álsiz etip jaratqan, aqyl-esi shekteýli pendeleriniń aram pıǵylyn júzege asyrmaıdy. Eshkim, eshqashan qudireti sheksiz Jaratýshymyzdyń sońǵy dinine kedergi keltire alǵan emes, keltire almaıdy da. Sizdiń saýalyńyzdyń tórkinin túsinip otyrmyn. Árıne, Islam atyn jamylǵan dinbuzarlardyń áreketi qoǵamǵa teris áser etpeı qoımaıdy. Qazirgi aqparattyń alasapyran ýaqytynda adamdar dinı qaqtyǵystar týraly teledıdardan kórgenine, dinı saýaty joq adamdardyń sózine eredi, soǵan ılanady. Astaryna úńilip, izdenip, saralap, oı júgirtip jatpaıdy. Islamdy saıası qural retinde paıdalanyp, jeke basynyń nemese toptyń múddesin oılap, asyl dinimizdiń abyroıyna nuqsan keltirip jatqandardy Allaǵa tapsyramyz. Bizge ábdimútáliptik kózqaras qajet dep jatqanymyz osy. Alla árkimge óz nıetine qaraı «syıyn» nemese «sybaǵasyn» beredi.Aǵym degen – aǵyp óte shyǵatyn qubylys
– Paıǵambarymyzdyń: «Esh nársege, tipti, dinge de shekten tys berilmeńder. Sizderden buryn ótken kóp qaýym dinge shekten tys berilgendikten, ókinishte qalǵan», degen hadısin Qurandy «teris oqıtyn» jastardyń sanasyna qalaı quıýǵa bolady? «Biz senderdi orta joldy ustanatyn qaýym qyldyq…», degen qasıetti Quran Kárimniń sanamyzǵa sáýle quıatyn taǵy bir aıatyn túısigimizben qanshalyqty túsine alyp júrmiz? – Orta joldy ustaný – Paıǵambar súnnetinen. Biz dinde orta joldy ustanatyn baısaldy, zııaly, otansúıgish elge janashyr, eń bastysy ımandy ortany qalyptastyrýymyz qajet. Bul – bul jalpy urpaq bolashaǵyna alańdaı bilgen árbir azamatqa ortaq mindet. Al aǵym degen, aty aıtyp turǵandaı, aǵyp óte shyǵatyn qubylys. Islam tarıhyna qarasaq, qansha aǵymdar boldy. Qadarıler, jábrıler, jáhmıler, ısmaılıtter, bahaılar, mýǵtazılá aǵymdary... Bul tizimdi ári qaraı da jalǵastyra berýge bolady. Osy aǵymdar sol kezeńde qoǵamda búlik shyǵaryp, musylmandar arasynda talas týdyrǵanmen, ýaqyt óte kele, ómirsheńdigin joıyp, ıdeologııalarynda mán qalmady. Qoǵamǵa qajet emes ıdeologııa túptiń túbinde mańyzyn joıady. Endi ózimizdiń qoǵamǵa keleıik. Dinde shalys basqan baýyrlarymyz qaıdan paıda boldy? Munyń saldary qaısy? Bul saýalǵa árkim ártúrli jaýap beretin shyǵar. Alaıda, biz ózgeni aıyptaýdan buryn, jaýapkershilikti ózimizden bastaýymyz qajet. Táýelsizdik alǵan jyldary dinı tájirıbemiz az boldy. Bylaısha aıtqanda, biz dinı salada ustazǵa muqtaj bolǵan «shákirt» syndy boldyq. Qazir, Qudaıǵa shúkir, 2011 jyly solqyldaq dep júrgen dinı birlestikter týraly zań qaıta qabyldanǵannan keıin, Shal aqyn: «Taıaqty qatty ustap qoıshy tursa, Jolamas eshbir pále shaıtan-peri», – dep jyrlaǵandaı, talapty kúsheıtip, jat aǵymnyń jolamaýyna tosqaýyl qoıdyq.Olar kim úshin, ne úshin soǵysyp júrgenderin bilmeıdi
– Bizdiń bilýimizshe, elimizdiń din salasyndaǵy 30 bilikti mamannan quralǵan 6 top ótken jyly barlyq óńirde kezdesý ótkizip, 125 817 adamdy qamtyǵan ýaǵyz jumystaryn júrgizgen eken. Jyl sońynda Dinı basqarmanyń tóralqa májilisinde siz ótken jyly 802 azamattyń jat aǵymnan bas tartyp, dástúrli dinimizge qaıtyp oralǵanyn málimdedińiz. Al 2014 jyly bul kórsetkish 550-di quraǵan eken. Halyqtyń dinı saýatyn arttyrý jolyndaǵy mundaı sharalardyń mańyzy qandaı? – Alla Elshisi hadıs-sharıfinde: «Din – nasıhat», – degen. Qurannyń tym bolmaǵanda bir aıatyn, Paıǵambardyń bir sózin ózgege jetkizý – musylmannyń mindeti. Sol jat aǵymnyń arbaýymen Sırııa asyp, qarý asynyp, kim úshin, ne úshin oq atyp júrgenin bilmeıtin jandar soqyr senimniń, teris ıdeologııanyń, álemdik saıası múddelerdiń qurbanyna aınalýda. Musylmandyqty aıdaladan emes, aınaladan izdeý kerek. Mahambetshe aıtqanda, «musylmandyq kimde joq, tilde bar da, dilde joq» nemese Buhar babamyz jyrlaǵandaı, «dil musylman bolmasa, til musylman ne paıda?» degen oı keledi. Sondyqtan, musylmandyq tilimizde emes, dilimizde bolý kerek. Demek, basty másele – bilimsizdikte. Dindi bilimmen emes, sezimmen túsingen olar, tipti, Islamnyń qarapaıym qaǵıdalaryn bilmeıdi. Alaıda, olardy áýeli aıyptaýǵa asyqpaı, qoǵamnan shettetpeı, janyna, rýhanı álemine úńileıikshi. Ol úshin: «Ár qazaq meniń jalǵyzym» degen qaǵıda kerek. Osydan shamaly ýaqyt buryn elimizdiń dinı salasynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy, respýblıkalyq ustazdar qaýymy, jalpy jamaǵat úshin tarıhı oqıǵa boldy. 2015 jyldyń 24 qarashasynda Almatyda «Nur Múbárak» ýnıversıtetinde ótken respýblıkalyq konferensııada Dinı basqarmanyń tarıhynda tuńǵysh ret 2020 jylǵa deıingi Dinı bilimdi damytý tujyrymdamasyn qabyldadyq.Tujyrymdama – baǵdarsham ispetti basty baǵdarymyz
– Bul qujattyń maqsaty ne? Ol qandaı qajettilikten týdy? – Tujyrymdamany qabyldaýdaǵy maqsatymyz – halqymyzdyń dinı, rýhanı qajettiligin qanaǵattandyrýmen qatar, kóp deńgeıli, alýan pishindi úzdiksiz dinı bilim berýdiń úlgisin, tutas ıslamı oqý keshenin qalyptastyrý. Bul tujyrymdama – dinı bilim berý júıesi boıynsha baǵyt-baǵdarymyzdy aıqyndaıtyn, jolymyzdy kórsetetin baǵdarsham ispetti basty strategııalyq qujatymyz. Tarıhtan belgili, Islamdy júrek qalaýymen qabyldaǵan halqymyz dinı tárbıe men dinı bilim berý júıesin ǵasyrlar boıy atadan balaǵa mıras etip qaldyryp, ónegeli ómir saltyn qalyptastyrǵan. Qazaq jerinde paıda bolǵan dinı bilim berý júıesi jartylaı otyryqshy, jartylaı kóshpeli turmys-saltyna tán ózindik úlgileri arqyly damydy. Iri qalalarda boı kótergen medreseler qyzmeti, kóshpeli jurt arasynda molda ustap, bala oqytý dástúri de keń tarady. Osylaısha, qarapaıym qazaq balalarynan bastap, aty ańyzǵa aınalǵan tulǵalarymyzǵa deıin hat tanyp, saýatyn kóterdi. Halqymyzdyń birtýar perzentteriniń, aqyn-jazýshylarynyń ómirbaıanymen tanysqanda: «Áýeli aýyl moldasynan saýat ashyp, hat tanyǵan» degen derekterdi kezdestiremiz. Sol kezdegi dinı bilim berý júıesin qaraǵan kezde dindarlarymyzǵa sharıǵat ilimderimen qatar, jaratylystaný pánderi de oqytylǵandyǵyn kórýge bolady. Bul kórinis sol kezdegi din qaıratkerleriniń qabileti men qoǵamdaǵy yqpalyn, ózindik ornyn aıqyn ańǵartady. Biz búginde ımam-moldalardyń, jalpy din qyzmetkerleriniń osy mejeden, osy deńgeıden kórinýin talap etemiz. – Bul baǵytta naqty qandaı sharalardy qolǵa aldyńyzdar? – Búgingi tańda QMDB-nyń quramynda 545 joǵary bilimdi, 797 orta bilimdi azamat qyzmet etýde. Dinı qyzmetkerlerdiń bilimi men biligin jetildirý maqsatynda arnaıy kýrstar ótkizilip keledi. Atap aıtqanda, ótken jyly Almaty qalasyndaǵy Imamdardyń bilimin jetildirý ıslam ınstıýtyndaǵy 2 aılyq kýrsqa 242 ımam qatysty. Sonymen qatar, ımamdardyń bilimin jetildirý boıynsha elimizdegi 5 medresede (Pavlodar, Taraz, Shymkent, Saryaǵash, Aqtóbe) 3 kúndik, 7 kúndik, 10 kúndik oqý kýrstary uıymdastyryldy. Oǵan jer-jerden 1214 ımam-moldalar qatysty. Allaǵa shúkir, HHI ǵasyrdyń tájirıbeli, isker, dinı salanyń jumysyn danalyq jolmen damytyp kele jatqan bilikti ımamdar korpýsy qalyptasty. Múftııat dinı bilim berý salasy boıynsha Túrkııa, Mysyr, Reseı, Malaızııa elderimen, Tatarstanmen áriptestik baılanys ornatyp, ortaq kelisimder jasady.Medreselerimiz kolledj deńgeıine kóterildi
– Elimizdegi dinı oqý oryndaryna medrese-kolledj degen mártebe berilgeninen habardarmyz. Dinı bilim salasyna jasalǵan bul reformanyń artyqshylyǵy nede? Medrese-kolledjdi bitirgen shákirt zaıyrly qoǵamda, memlekettik mekemelerde qyzmet ete ala ma? – Biz sanaýly merzim ishinde medrese jumystaryna eleýli reformalar jasadyq. Medreselerdiń oqý baǵdarlamalaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Mindetti dinı pánderden bólek, qazirgi zaman talabyna saı qoǵamdyq pánder qosyldy. Sonyń nátıjesinde, medreselerimiz kolledj deńgeıine kóterildi. Jańa qabyldanǵan jarǵy boıynsha medrese-kolledj dep atalady. Demek, medrese-kolledjimizdi bitirgen shákirt kez kelgen memlekettik mekemede dinı jáne zaıyrly mamandyqtar boıynsha qyzmet ete alady. – Keıde dinı bilimi joq azamattar osy saladaǵy máselelerge qatysty pikir bildirip, tipti, pátýasyn da berip jatady. Bul qanshalyqty oryndy? – Bul sózińizdiń jany bar. Mundaı úrdis kórinis berip qalatyny ras. Din ǵalymy, Islam ǵulamalary aıtýy tıis máseleler men pátýalar boıynsha keıbir azamattarymyz óz oıyn alǵa tartyp, el arasynda túsinbeýshilik týdyryp, dinı búlikterge jol ashyp jatqany jasyryn emes. 2013 jyldyń 3 jeltoqsanynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy janynan Ǵulamalar keńesi quryldy. Keńestiń quramynda 17 ǵalym jumys isteıdi. Keńestiń negizgi maqsaty – Islam negizderine súıene otyryp, qoǵam ómirinde musylmandyq ustanymǵa qatysty týyndaǵan kókeıkesti máselelerdi talqylap, der kezinde sheshimder shyǵarý, pátýalar men tujyrymdamaly qujattar qabyldaý. Keńes qurylǵannan bastap pármendi mekeme (organ), ınstıtýt bolyp qalyptasty. Keńestiń búgingi kúnge deıin ótken 10 otyrysynda 80 másele qaralyp, 10 tujyrymdamaly qujat qabyldandy, 30 dinı termın túzetilip, 57 másele boıynsha sheshim shyǵaryldy. Jalpy, 28 pátýa bekitildi. Keńestiń talqylaýynan ótip, bekitilgen «sharıǵı», «áleýmettik», «medısına», «otbasy máseleleri» baǵyttaryndaǵy 20 pátýa tańdalyp, «Pátýa jınaǵy» degen kitap shyǵardyq. Sondyqtan, pátýany arnaıy ǵalymdar shyǵarady.Bir jylda 48 000 adam saýat ashty
– Bilim degennen shyǵady, ǵylymdy bilmeıtin adamǵa úıretý – sadaqa degendi estip edik... – Iá, bul – áıgili sahaba Muǵaz ıbn Jábáldiń aıtqan sózi. Ol kisi bylaı degen eken: «Alla úshin ǵylym úırený – taqýalyq, ony talap etý – qulshylyq, ǵylymdy bilmeıtin adamǵa úıretý – sadaqa, ony laıyq adamǵa berý – Allaǵa jaqyndaý. Ǵylym jalǵyz kezde – serigiń, demeýshiń, jat jerde júrgende – baýyryń, jánnat jolyndaǵy shamshyraq». Bilim – adamnyń minezin kórkem etetin uly nyǵmet. Al Alla Elshisi: «Bilim alý – musylman er men áıelge paryz», – dep aıtqan. Endeshe, elimizdiń Bas gazeti «Egemen Qazaqstan» arqyly baýyrlarymdy, barsha azamatty el ıgiligi jolynda jastarǵa durys dinı bilim berýge, jalpy ımandy qoǵam qurýda birlese qyzmet etip, izgi isterge atsalysýǵa shaqyramyn. Qazir, Qudaıǵa shúkir, múftııatqa qarasty 20-dan astam dinı-tanymdyq jáne ǵylymı saıttarymyz qyzmet etip keledi. Budan bólek, gazet-jýrnaldarymyz, júıeli shyǵyp jatqan kitaptarymyz bar. Meshitterimizde dinı saýat ashý kýrstary turaqty jumys isteıdi. 2015 jyly osy kýrstarymyzda 48 000 adam saýat ashty.Dindi ustaný – qol jetpes saǵym, ıakı arman emes
– Sizdiń oıyńyzsha, dinniń ómir súrý formasy, ıaǵnı pishini degen ne? 2014 jyly «Din men dástúr» degen tyń bastama kótergen edińiz. Dinniń ómir súrý pishini degendi sizdiń osy bastamańyzben baılanystyrýǵa bola ma? – Islam – eki dúnıe baqytynyń kilti. Áýeli Allanyń qalaýymen, Ol násip etken aqyl-oıdyń artyqshylyǵymen adamzat balasy ózine qajetti nárselerdi ıgiligine jaratyp keledi. Qarapaıym mysal aıtaıyn. Kúndelikti minip júrgen kóligimizge qajetti janar maı ornyna sý quıyp jibersek ne bolady? Jol erejesi saqtalmasa, sońynda qandaı oqıǵalar oryn alatynyn onsyz da sanaly túrde sezinemiz. Áke ákelik mindetin atqaryp, balaǵa rýhanı tárbıe bermese, ana analyq paryzyn oryndap, meıirimin tókpese, bala ata-ananyń qamqorlyǵyn sezinbese, úlkenderge qurmet kórsetip, batasyn alýdy úırenbese, onda sol otbasynyń oırany shyqpaıdy dep kim aıta alady? Keıbir qaryndastarymyz bolmashy turmystyq synaqqa sabyr ete almaı, baýyr eti balasyn tirideı dalaǵa tastap, bolmysymyzǵa jat minez tanytyp jatqany janymyzǵa batady. Jastarymyz asyǵys sheshim qabyldaýǵa beıil turady. Munyń sebep-saldaryn aıtqanda, qaıtadan sol tárbıeni, ımandylyqty, izgilik pen senimdi taǵy sóz etemiz. Shyǵys danalyǵynda: «Bos arbanyń syldyry kóp», – degen sóz bar. Tamyry tereń tartpaǵan taldyń da jel shaıqasa qulaýǵa shaq qalatyny sekildi, tula boıy ımanǵa tolmaǵan adamnyń ǵumyry baıansyz bolady. Biz keıde din degen uǵymdy meshit, namaz, oraza, sadaqa, Quran baǵyshtaý, qudaıy as berý degen amaldarmen shektep qoıatyn sekildimiz. Joq, olaı emes. Islam – árbir pendege adam degen atqa laıyq ómir súrýdi úıretetin sońǵy din. Abaıdyń: «Atymdy adam qoıǵan soń, qaıtip nadan bolaıyn», – deıtini bar emes pe? Ata-anańyzǵa qamqorlyq jasaýyńyz, joldasyńyzǵa jaqsy jar bolýyńyz, bala-shaǵaǵa úlgili áke, ana bolýyńyz, kórshimen, týǵan-týysqandarmen kórkem qarym-qatynas ornatýyńyz, adal tabys tabýyńyz, memlekettiń múlkine «amanat» dep qaraýyńyz, tym bolmaǵanda ózgege jyly shyraı tanytýyńyz, mine, osylardyń jıyntyǵy – din. Dindi ustaný qol jetpes saǵym, ıakı arman nemese biz oılaǵandaı aýyr is emes. Árbir jaqsy amalda dinniń bir talaby jatyr. Dinniń ómir súrý pishini degenimiz – osy. Allaǵa unamdy árbir sóz, amal – sadaqa, saýap. О́zimizge qalaǵan nárseni ózgege de qalasaq, onda biz Alla Elshisi aıtqandaı, ımany tolyq musylman bolǵanymyz.О́zgeniń taǵdyrymen oınaý – kúná
– Qazirgi qoǵamda otbasy qundylyǵy men aq nekeni oıynshyqqa aınaldyryp júrgen azamattar da bar. Jalpy, otbasy qundylyǵy týraly ne aıtar edińiz? – Otbasy qundylyǵy týraly aıtsam, shańyraqtyń shaıqalmaýy – kóbinde er kisige baılanysty. Er kisi – áıeldiń, otbasynyń qorǵany. Er buzylsa – otbasynyń oırany shyǵady, áıel buzylsa – ult kúıreıdi. Áıel, bala-shaǵa – Allanyń amanaty. Alla taǵala Qurannyń «Nısa» súresiniń 19-aıatynda: «Áıelderińmen jaqsy turyp, jaqsy qarym-qatynasta bolyńdar», – dep buıyrsa, Paıǵambar hadısinde: «...Er adam – otbasynyń baqtashysy. Áıel – eriniń shańyraǵy men balalarynyń baqtashysy. Qysqasy, árbiriń baqtashysyńdar jáne ózderińe baǵynyshty jandar úshin jaýaptysyńdar», – degen. Balaǵa jaqsy áke bolǵysy kelgender, áıeline jaqsy jar bolýdy qalaıtyndar Paıǵambar ómirinen ǵıbrat alsyn. Alla Elshisi asyl jaryna árdaıym qamqorlyǵyn kórsetti, erkeletip, súıispenshiligin bildirdi, árdaıym qorǵan boldy. Al aq nekeni oıynshyqqa aınaldyryp, bireýge qyz, bireýge ápke-qaryndas bolǵan áıelge sebepsiz talaq aıtyp, onyń ómirimen, taǵdyrymen oınaǵandar osyny óziniń baýyryna, qaryndasyna qalaı ma eken? Árıne, joq! О́zgeniń taǵdyrymen oınaý – opyq jegizedi ári kúnáli is. Demek, óz qaryndasynyń ózgeden qorlyq kórýin qalamaıtyn kisi ózgeniń qaryndasyn qorlaýǵa jol bermesin dep keńes bergimiz keledi.Sheteldegi jastar bizdiń nazarymyzda
– Dindegi eń názik másele – teologııa salasy. Keıbir mamandar: «Dindi shetelden oqyp kelý senimsiz. Eń táýiri, otandyq oqý oshaqtaryn qalyptastyrý qajet», degendi alǵa tartady. Bul jerde jastardyń sheteldegi dinı oqý oryndarynda bilim alý tetikterin retteý qajettigi týraly másele kún tártibine shyǵyp tur. Qazir bul baǵytta sizderdiń taraptaryńyzdan qandaı da bir is-sharalar qolǵa alynyp, talap-erejeler engizilip jatyr ma? – «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degen sóz bar. Dinı basqarma azamattarymyzdyń sheteldegi dástúrli dinı oqý oryndarynda durys bilim alyp, elge kelgen soń dinimizdiń damýyna, halqymyzdyń birligi men ıgiligi jolynda qyzmet etýin quptaıdy. Alaıda, QMDB-nyń kelisimin almaı, óz betinshe dinı oqý oryndaryna túsken azamattar bar. Dinı kózqarasy tolyq qalyptaspaǵan, alǵashqy teologııalyq bilim almaǵan jas jigitterdiń shetelde oqyp, sol jaqtyń dinı kózqarasy boıynsha pikir taratyp, búlik týdyrǵany jasyryn emes. Qazir bul máseleni qolǵa alyp, ekijaqty kelisim boıynsha oqýǵa túsken shákirtterdiń bilimin, tárbıesin qadaǵalap, baqylaý, túsindirme jumystaryn júrgizip kelemiz. О́tken jyldyń sáýir-mamyr aılarynda múftııat qyzmetkerleri Mysyr, Túrkııa jáne Saýd Arabııasynda oqyp jatqan stýdenttermen kezdesip, olarǵa túsindirý sharalaryn júrgizdi.О́z elimizde dinı bilim alýǵa da múmkindik mol
– Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy men Mysyr múftııaty arasyndaǵy kelisim negizinde Egıpette jalpy sany 96 qazaqstandyq stýdent ıslamı bilim alyp jatqan kórinedi. Jalpy, dinı saýatyn shetelde ashatyn mamandardyń biliktiligine qandaı da bir saraptama júrgizile me? – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy men Mysyr múftııaty arasynda jasalǵan ekijaqty kelisim – dinı oqý-aǵartý salasy boıynsha jasalǵan jumysymyzdyń jemisi. Demek, Qazaqstan azamaty QMDB-nyń ruqsatynsyz Mysyrdaǵy «ál-Azhar» ýnıversıtetine oqýǵa qabyldanbaıdy. Bul bastama bizge shetelge oqýǵa túsýge nıet bildirgen árbir azamatpen jeke suhbat jasap, oǵan qajetti keńes berýge múmkindik týǵyzdy. Qazir óz elimizde dinı bilim alýǵa múmkindik mol. «Nur-Múbárak» ýnıversıtetiniń tehnıkalyq bazasy jetilgen. Oqytýshy-ǵalymdar quramynda doktorlar, professorlar bar. «Ál-Azhardyń» ǵalymdary «Nur-Múbárak» ýnıversıtetinde dáris berýde. Demek, Mysyrǵa barmaı-aq, óz elimizden bilim alýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Búginde «Nur-Múbárak» ýnıversıtetinde 8 izdenýshi doktorantýrany, 75 azamat magıstratýrany, 808 tálimger bakalavrdy bitirip, ǵylymı dárejesin alyp, elimizdiń dinı oqý oryndarynda, meshit-medreselerde qyzmet etip jatyr.«Qazirgi zamannyń úzdik 500 aǵartýshy ımamy» jobasy
– Imamdardyń saýatyn kóterý qajettigi jóninde ne aıtasyz? – Imam-moldalardyń bilimin udaıy jetildirip otyrý – bizdiń nazarymyzda. О́ıtkeni, búgingi din qyzmetkeri zamannyń aǵysynan, ýaqyttyń talaptarynan áste qalys qalmaýy tıis. Eki jyldyń kóleminde ımamdarymyzdyń 80 paıyzyn qaıta attestattaýdan ótkizip, bilim deńgeıin anyqtadyq. 2015 jyly Astanada ótken I respýblıkalyq ımamdar forýmynda «Búgingi ımamnyń kelbeti», «Din qyzmetkeriniń etıkasy» atty tarıhı qujat qabyldadyq. Bul qujattardyń maqsaty – HHI ǵasyrǵa laıyq ımamdar tobyn daıyndaý. «HHI ǵasyr ımamy» degen joba aıasynda jer-jerlerde din qyzmetkerleri arasynda ıntellektýaldy saıystar uıymdastyryldy. «Qazirgi zamannyń úzdik 500 aǵartýshy ımamy» atty jobany da qolǵa aldyq. Maqsatymyz – ımamdardyń qazirgi qabileti men bilimin odan ári damytý, úzdik aǵartýshy din qyzmetkerlerin ıgi jumystarǵa jumyldyrý. Budan bólek, dinı kadrlar áleýetin arttyrý maqsatynda ótken jyldyń naýryz, sáýir jáne mamyr aılarynda arab tiline jetik, bilimdi 5 ımamdy Mysyrdaǵy «ál-Azhar» ýnıversıtetindegi 3 aılyq bilimin jetildirý kýrsyna jiberdik. 2015 jyldyń qazan aıynda Túrkııa memleketiniń Býrsa qalasyna 2 aılyq dinı bilim jetildirý kýrsyna 26 ımam jiberildi. Máskeý qalasyndaǵy Islam ınstıtýtynda 10 ımam semınarǵa qatysyp, tájirıbe almasyp qaıtty. Qarasha aıynda baýyrlas Túrkııa eliniń «Hasekı» oqý ornyna 6 aılyq daıyndyq kýrsyna «Nur-Múbárak» ýnıversıteti men medreseni támamdaǵan 31 shákirt jiberildi.Maqsatymyz – dinı qabiletti, baısaldy, zııaly orta qalyptastyrý
– Bir suhbatyńyzda Ortalyq Azııa dinı mektebiniń rólin arttyrý qajettigin aıtypsyz. Osyny tarqatyp berseńiz. – 2015 jyly Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy Ortalyq Azııa ǵulamalarynyń forýmyn ótkizdi. Tájikstannyń, Qyrǵyzstannyń Bas múftıleri, ǵulama-ǵalymdary qatysqan halyqaralyq forýmda qarar qabyldanyp, úndeý jarııalandy. Forýmda Dinı basqarmanyń Ortalyq Azııanyń qalyptasqan ıslamdyq dástúrli aǵartý mektebiniń rólin, yqpalyn arttyrý týraly bastamasyn ǵulamalar biraýyzdan qoldady. Birtutas musylman úmmetin qalyptastyrý, san ǵasyrlyq tarıhy bar dinı ustanymdy qaıta jańǵyrtý týraly ıdeıa kópshilik qoldaýǵa ıe boldy. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy Islamnyń Ortalyq Azııa mektebiniń ustanymdaryn qaıta jańǵyrtýda kóshbasshy bola alady. Bizdiń maqsatymyz – dinı qabiletti, baısaldy, bilimdi zııaly orta qalyptastyrý, jastardy jaqsylyqqa tárbıeleý. Osy baǵytta dástúrimizge, bolmysymyzǵa jaqyn Ortalyq Azııa dinı mektebiniń rólin arttyrýymyz kerek dep sanaımyz. Dala halqynyń bolmysymen, tabıǵatymen bite qaınasyp ketken mektep Ortalyq Azııa musylmandaryn ortaq maqsatqa úndeıdi.2016 jyl – «Din jáne tarıh taǵylymy» jyly
– 2016 jylda qandaı aýqymdy jobalardy júzege asyrýdy josparladyńyzdar? – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy óz qyzmeti aıasynda 2016 jyldy «Din jáne tarıh taǵylymy» jyly dep jarııalady. Osynaý ıgi bastama aıasynda ata-babamyzdan qalǵan asyl jaýharlardy qaıta jaryqqa shyǵarýdyń oraıly sáti, mol múmkindigi týdy. Álem kitaphanalarynyń sırek qorlarynda shań basyp jatqan eski kitaptardy jaryqqa shyǵaryp, halyqtyń ıgiligine usyný – búgingi urpaqtyń abyroıly mindeti. Osyndaı izgi nıettiń nátıjesinde Dinı basqarmanyń ǵalymdary «Dástúrli Islam jaýharlary» atty kitap daıyndady. Alla qalasa, jýyrda tusaýy kesiledi. Jaqyn ýaqytta Astana qalasynda dinı aǵartýshy ǵalymdarymyzdyń, ımamdarymyzdyń respýblıkalyq semınaryn ótkizýdi josparlap qoıdyq. Demek, qazirgi qoǵam talabyna saı ýaǵyz aıtýdyń jańa kezeńi bastalady. Alla taǵala bolashaqqa basqan qadamymyzdy baıandy etip, eki dúnıede de júzimizdi jaryq etkeı! Árqashan elimiz aman, jurtymyz tynysh bolǵaı! Ámın! – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan».